Οι προτεινόμενες μεταρρυθμίσεις στο σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών της ΕΕ (ETS) έχουν χαρακτηριστεί ως «δώρο στους ρυπαντές».
Η Ευρωπαϊκή Ένωση παρουσίασε μια αμφιλεγόμενη αναθεώρηση της εμβληματικής κλιματικής πολιτικής της, η οποία μπορεί να επιβραδύνει τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Από την έναρξή του το 2005, το σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών (ETS) της ΕΕ έχει αποφέρει έσοδα άνω των 270 δισ. ευρώ. Τα ποσά αυτά έχουν επενδυθεί στην καινοτομία, στην απανθρακοποίηση της βιομηχανίας και στον εκσυγχρονισμό του ενεργειακού συστήματος της Ευρώπης. Έχουν επίσης βοηθήσει την Ευρώπη να μειώσει τις εκπομπές κατά 50% στους τομείς που καλύπτει το σύστημα.
Ωστόσο, την περασμένη εβδομάδα (17 Ιουλίου) η Κομισιόν υποστήριξε ότι το “γεωπολιτικό και οικονομικό πλαίσιο” έχει αλλάξει, θέτοντας τη βιομηχανία της ΕΕ υπό “αυξανόμενη πίεση”. Ως αποτέλεσμα, πρότεινε χαλάρωση των κανόνων ώστε οι επιχειρήσεις να έχουν περισσότερο χρόνο για να μειώσουν το ανθρακικό τους αποτύπωμα.
Πώς λειτουργεί το ETS;
Το ETS υποχρεώνει τις βιομηχανίες και τους σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη να αγοράζουν άδεια, ή δικαίωμα, για κάθε τόνο διοξειδίου του άνθρακα που εκπέμπουν, ώστε να ενθαρρύνεται η μετάβαση σε καθαρότερες τεχνολογίες.
Οι εταιρείες μπορούν να αγοράζουν επιπλέον δικαιώματα ή να τα διαπραγματεύονται, ενώ σε ορισμένες επιχειρήσεις χορηγούνται δωρεάν δικαιώματα για να τις βοηθήσουν να ανταγωνιστούν εταιρείες εκτός ΕΕ που δεν επιβαρύνονται με τα λεγόμενα “κόστη άνθρακα”.
Το ETS περιορίζει τον αριθμό των δικαιωμάτων που μπορούν να αγοραστούν ή να μοιραστούν κάθε χρόνο, ώστε οι εκπομπές να συνεχίσουν να μειώνονται.
Ωστόσο, στο πλαίσιο των νέων προτάσεων, η Ένωση εισηγείται τη διάθεση δωρεάν δικαιωμάτων έως το 2038. Με βάση τους προηγούμενους κανόνες, αυτά επρόκειτο να καταργηθούν το 2034 και να αντικατασταθούν από χρέωση άνθρακα στα εισαγόμενα προϊόντα.
Η Ένωση αναφέρει επίσης ότι θα προσφέρει εκ των προτέρων το 80% των δωρεάν δικαιωμάτων σε εταιρείες που σχεδιάζουν επενδύσεις στην απανθρακοποίηση. Το υπόλοιπο 20% θα χορηγείται όταν οι επενδύσεις αυτές υλοποιηθούν στην πράξη.
“Το ευρωπαϊκό ETS έχει αποδείξει ότι η τιμολόγηση του άνθρακα λειτουργεί”, δηλώνει ο επίτροπος για το Κλίμα, το Net Zero και την Καθαρή Ανάπτυξη, Wopke Hoekstra.
“Έχει μειώσει τις εκπομπές, έχει ενισχύσει την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης και έχει κινητοποιήσει επενδύσεις σε ολόκληρη την οικονομία μας. Η πρόταση για την αναθεώρηση του ETS συνδυάζει τρεις βασικούς στόχους: κλιματική δράση, ανταγωνιστικότητα και ανεξαρτησία.”
«Ένας Δούρειος ίππος»
Ωστόσο, η αναθεώρηση του ETS έχει ήδη προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από ειδικούς για το κλίμα, οι οποίοι προειδοποιούν ότι η πρόταση επιβραβεύει την “καθυστέρηση αντί της απανθρακοποίησης”.
Η Linda Kalcker, εκτελεστική διευθύντρια του Strategic Perspectives, ενός πανευρωπαϊκού κλιματικού think tank, χαρακτηρίζει τη μεταρρύθμιση “Δούρειο ίππο”.
“Φαίνεται σαν δώρο προς τις εταιρείες για να καθυστερήσουν τη μείωση των εκπομπών τους, ενώ στην πραγματικότητα τις φέρνει σε ανταγωνιστικό μειονέκτημα έναντι των κινεζικών εταιρειών που επιταχύνουν”, σημειώνει. “Για άλλη μια φορά, οι πολιτικές πιέσεις υπερισχύουν της οικονομικής και της πραγματικότητας της αγοράς.”
Η Kalcker υποστηρίζει ότι, ως αποτέλεσμα, η επίτευξη του στόχου της ΕΕ για τις εκπομπές το 2040 – που ζητά από τα κράτη μέλη να μειώσουν τις καθαρές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου κατά 90% σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα – κινδυνεύει να γίνει “αχρείαστα δαπανηρή”, ενώ παράλληλα θέτει σε κίνδυνο τις επενδύσεις στην καινοτομία.
Έχει η Ευρώπη αποδυναμώσει το ETS;
Η Chiara Martinelli, διευθύντρια του Climate Action Network (CAN) Europe, σημειώνει ότι κάθε πρόσθετος τόνος CO2 που επιτρέπεται στο πλαίσιο του ETS καθιστά την κλιματική πρόκληση της Ευρώπης “πιο δύσκολη και πιο ακριβή”.
“Η αποδυνάμωση του ETS αυτή τη στιγμή είναι δώρο προς τους ρυπαντές, οι οποίοι προτίμησαν τις αποδόσεις στους μετόχους αντί να επενδύσουν σε καθαρότερη παραγωγή, εις βάρος των πολιτών, των μελλοντικών γενεών και των εταιρειών που έχουν ήδη επενδύσει σε κλιματικά φιλικές λύσεις”, προσθέτει η Marinelli.
Η Ένωση δέχεται επίσης κριτική επειδή ανταμείβει εταιρείες απλώς και μόνο για το γεγονός ότι διαθέτουν εγκεκριμένο σχέδιο απανθρακοποίησης – με την ΜΚΟ Mission Possible Partnership (MPP) να υποστηρίζει ότι η “αιρεσιμότητα είναι αντεστραμμένη” και θα έπρεπε να συνδέεται στενότερα με “πραγματικές επενδύσεις”.
Ένα «χλιαρό βήμα» προς τη φορολόγηση των διεθνών πτήσεων
Μία από τις μεγαλύτερες αλλαγές στο ETS είναι ότι, για πρώτη φορά, η Κομισιόν θέτει τιμή άνθρακα στις πτήσεις που αναχωρούν από την ΕΕ.
Ωστόσο, το μέτρο δεν θα εφαρμοστεί πριν από το 2029 και θα αφορά μόνο πτήσεις σε ακτίνα έως 5.000 χλμ. Αυτό σημαίνει ότι μια πτήση από το Παρίσι στο Ντουμπάι θα καλύπτεται από την αγορά άνθρακα, αλλά μια πτήση από το Παρίσι στη Νέα Υόρκη όχι.
Η οργάνωση Transport & Environment (T&E) αναφέρει ότι η κίνηση αφήνει ακόμη το 47% της ευρωπαϊκής αεροπορίας εκτός τιμολόγησης άνθρακα – υποστηρίζοντας ότι μπορεί να θεωρηθεί μόνο ως “πρώτο βήμα”. Αν όλες οι αναχωρούσες πτήσεις περιλαμβάνονταν στο πεδίο εφαρμογής της αγοράς άνθρακα, η ΕΕ θα εξασφάλιζε εκτιμώμενα πρόσθετα έσοδα 4,2 δισ. ευρώ.
“Λόγω των πιέσεων της βιομηχανίας, μόνο ένα μέρος των ταξιδιών θα καλύπτεται και οι μεγαλύτερες, πιο ρυπογόνες πτήσεις θα παραμείνουν εξαιρούμενες”, σημειώνει η Diane Vitry από την T&E.
“Αυτό πρέπει να αποτελεί μόνο αφετηρία. Η μπάλα βρίσκεται πλέον στο γήπεδο των κρατών μελών. Οφείλουν, τουλάχιστον, να στηρίξουν αυτή τη δέσμευση, πιέζοντας παράλληλα για σταδιακή διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής πριν από την επόμενη αναθεώρηση. Η αεροπορία πρέπει να πληρώνει για όλες τις εκπομπές της, όπως κάθε άλλος κλάδος της οικονομίας.”
Η T&E προσθέτει ότι χαιρετίζει τις προτάσεις για τη διάθεση 110 εκατομμυρίων δικαιωμάτων ETS για τη στήριξη καθαρών ναυτιλιακών καυσίμων και τεχνολογιών πρόωσης. Αυτό θα προσφέρει κεφάλαια στη ναυτιλιακή βιομηχανία της Ευρώπης ώστε να επενδύσει σε πράσινα, κλιμακώσιμα ηλεκτροκαύσιμα και σε πλοία με μπαταρίες.