Οι Ευρωπαίοι χάνουν κατά μέσο όρο 294 € σε αγοραστική δύναμη για κάθε 10.000 € στην τράπεζα, σύμφωνα με τη Revolut, που εντόπισε 6,3 τρισ. € σε χαμηλότοκες καταθέσεις σε 20 χώρες της ΕΕ, ενώ η ΕΕ θέλει να τα κατευθύνει στις αγορές κεφαλαίου.
Το να μην κάνετε τίποτα με τις αποταμιεύσεις σας έχει κόστος, και νέα στοιχεία δείχνουν πόσο.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η Revolut δημοσίευσε την περασμένη εβδομάδα τον δείκτη European Wealth Drain Index, συνδυάζοντας έρευνα σε 20.007 ενήλικες σε 20 κράτη μέλη με επίσημα δεδομένα για καταθέσεις και πληθωρισμό, και η εικόνα που προκύπτει είναι μιας ηπείρου όπου τα νοικοκυριά φτωχαίνουν αθόρυβα ενώ κάθονται πάνω στα χρήματά τους.
Σε 12 από τις 20 αγορές που περιλήφθηκαν στη μελέτη, τα μέσες αποδόσεις καταθέσεων ενός έτους δεν προλαβαίνουν τον πληθωρισμό.
Στο σύνολο του δείγματος, οι καταθέσεις αποδίδουν κατά μέσο όρο 2,76% έναντι πληθωρισμού 2,94%, που σημαίνει ότι ακόμη και όσοι δεσμεύουν τα χρήματά τους χάνουν έδαφος σε πραγματικούς όρους.
Αδράνεια, σύγχυση και κόπωση από τις εφαρμογές
Το κόστος ευκαιρίας είναι μεγαλύτερο από τη ζημιά του πληθωρισμού.
Σε σύγκριση με την ετήσια απόδοση δεκαετίας 9,06% του MSCI Europe ETF, η Revolut υπολογίζει ότι τα νοικοκυριά χάνουν κατά μέσο όρο 638 ευρώ ανά 10.000 ευρώ τον χρόνο, μένοντας σε μετρητά.
Αν αυτό εφαρμοστεί στο σύνολο των 6,3 τρισ. ευρώ, αντιστοιχεί σε 422 δισ. ευρώ τον χρόνο σε κεφάλαια ανάπτυξης που δεν φτάνουν στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις.
Οι λόγοι για τους οποίους οι αποταμιευτές μένουν ακίνητοι συνοψίζονται σε τρεις παράγοντες.
Τα δύο τρίτα δεν έχουν αλλάξει ποτέ τράπεζα για να βρουν καλύτερο επιτόκιο, με το 26% να λέει ότι απλώς προτιμά την τράπεζα που ήδη έχει, το 18% να κρίνει τη διαφορά αμελητέα και το 15% να μην ξέρει πού να ψάξει.
Σχεδόν οι μισοί, 46%, υπολογίζουν λανθασμένα τις αποδόσεις τους αφού ληφθεί υπόψη ο πληθωρισμός, και το 19% αγνοεί ότι ο πληθωρισμός επηρεάζει καθόλου τα μετρητά τους. Πάνω από τους μισούς χρησιμοποιούν πολλές χρηματοοικονομικές εφαρμογές και, ανάμεσά τους, το 45% δηλώνει ότι ο κατακερματισμός αυτός εμποδίζει ενεργά τις επενδύσεις.
Σαν να μην έφταναν όλα αυτά, ένας στους πέντε Ευρωπαίους δεν έχει καθόλου αποταμιεύσεις.
Αν η αδράνεια είναι τόσο βαθιά, το ερώτημα είναι αν αρκούν καλύτερα προϊόντα για να την ξεπεράσουν ή αν χρειάζεται κάτι πιο δεσμευτικό, όπως η αυτόματη εγγραφή που χρησιμοποιείται για να αυξήσει τη συμμετοχή στα συνταξιοδοτικά.
Ο Rolandas Juteika, επικεφαλής του τομέα wealth and trading της Revolut, απορρίπτει αυτή την προσέγγιση.
Ωστόσο, η εταιρεία του, που έχει πάνω από 80 εκατομμύρια πελάτες, έχει σαφές εμπορικό συμφέρον στην απάντηση, καθώς πουλά τα επενδυτικά προϊόντα που, σύμφωνα με την έρευνα, θα έπρεπε να χρησιμοποιούν οι Ευρωπαίοι, και αναφέρει ότι οι ενεργοί ιδιώτες επενδυτές από την ΕΕ στην πλατφόρμα της αυξήθηκαν κατά 56% σε ετήσια βάση.
Για όσους δεν επενδύουν, η έρευνα διαπιστώνει ότι ο αντιλαμβανόμενος κίνδυνος είναι το βασικό εμπόδιο για το 29% και η έλλειψη γνώσεων για το 27%.
«Η υποχρεωτική εγγραφή δεν αντιμετωπίζει τις βαθύτερες αιτίες της αδράνειας: τον αντιλαμβανόμενο κίνδυνο (29%) και την έλλειψη γνώσεων (27%)», είπε ο Juteika στο Euronews, προσθέτοντας ότι «με τη διάμεση πρώτη επένδυση στην ΕΕ να είναι μόλις 18 ευρώ, βλέπουμε από πρώτο χέρι ότι, όταν το κατώφλι πέφτει στο 1 ευρώ, οι καταναλωτές ενδυναμώνονται φυσικά να δράσουν».
Σε ερώτηση αν η ενοποίηση τραπεζικών υπηρεσιών, αποταμιεύσεων και επενδύσεων σε μία μόνο εφαρμογή μειώνει πράγματι τον κατακερματισμό ή απλώς τον μεταφέρει αλλού, ο Juteika υποστήριξε ότι η διαφορά είναι δομική.
Η ενοποίηση αυτών των λειτουργιών «αφαιρεί το διοικητικό τείχος ανάμεσα στον μισθό, τις αποταμιεύσεις και τις κεφαλαιαγορές ενός ανθρώπου», είπε.
Μια ήπειρος χωρισμένη σε τρία μέρη
Οι περιφερειακές τάσεις είναι εξαιρετικά έντονες.
Η κεντρική και η ανατολική Ευρώπη αντιμετωπίζουν τα μεγαλύτερα χάσματα ανάμεσα στον πληθωρισμό και τα επιτόκια καταθέσεων, με τη Βουλγαρία στο 2,3%, τη Σλοβακία στο 1,7% και τη Λιθουανία στο 1,3%. Ωστόσο, εκεί είναι και η μεγαλύτερη διάθεση για επενδύσεις μικρών ποσών, με το 51% σε Βουλγαρία και Ρουμανία να δηλώνουν πρόθυμοι να ξεκινήσουν.
Η δυτική και η νότια Ευρώπη συγκεντρώνουν τα μεγαλύτερα αποθέματα αδρανών μετρητών, με τη Γερμανία στα 1,9 τρισ. ευρώ και τη Γαλλία στα 588 δισ. ευρώ, και έχουν ευκαιριακό έλλειμμα 6% έως 7%.
Η βόρεια Ευρώπη έχει επιτόκια καταθέσεων που σε γενικές γραμμές συμβαδίζουν με τον πληθωρισμό, αλλά τη χαμηλότερη επίγνωση, με λιγότερο από 40% των ερωτηθέντων στη Δανία και τη Σουηδία να καταλαβαίνουν πώς ο πληθωρισμός επηρεάζει τον μακροπρόθεσμο πλούτο.
Οι Βρυξέλλες θέλουν τα ίδια χρήματα να κινηθούν
Τα ευρήματα έρχονται στο επίκεντρο μιας σε εξέλιξη πολιτικής αντιπαράθεσης.
Μιλώντας σε Γάλλους επιχειρηματίες στο Παρίσι τον περασμένο μήνα, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν διατύπωσε σχεδόν τα ίδια επιχειρήματα, παρουσιάζοντας τις αδρανείς καταθέσεις ως πρόβλημα της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας και όχι της προσωπικής οικονομικής διαχείρισης.
«Στην Ευρώπη, δεν υπάρχει έλλειψη τεχνολογίας ή αποταμιεύσεων», δήλωσε η φον ντερ Λάιεν, προσθέτοντας ότι «υπάρχει ακόμη έλλειψη ικανότητας να αναπτυχθούν οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις σε κλίμακα».
Οι εταιρείες που ξεκινούν στην Ευρώπη πολύ συχνά φεύγουν για να βρουν χρηματοδότηση, πρόσθεσε, μετακινώντας το κέντρο βάρους τους ή εξαγοράζονται εξ ολοκλήρου.
«Η Ευρώπη έχει αποταμιεύσεις. Και δυστυχώς, αυτές οι αποταμιεύσεις μένουν αδρανείς», συνέχισε.
«Σήμερα, 10 τρισ. ευρώ αποταμιεύσεων νοικοκυριών κρατούνται σε τραπεζικούς λογαριασμούς. Και ένα μεγάλο μέρος των ευρωπαϊκών αποταμιεύσεων επενδύεται εκτός της ηπείρου μας. Η Ευρώπη πρέπει τώρα να βάλει αυτές τις αποταμιεύσεις να δουλέψουν για τις εταιρείες της. Αυτός είναι ο στόχος της Savings and Investments Union».
Τα 10 τρισ. ευρώ της Επιτροπής και τα 6,3 τρισ. της Revolut μετρούν διαφορετικά πράγματα.
Ο αριθμός της Επιτροπής αφορά τις αποταμιεύσεις νοικοκυριών που τηρούνται σε τραπεζικούς λογαριασμούς σε όλη την ΕΕ, ενώ η Revolut υπολογίζει μόνο τα ρευστά υπόλοιπα καταθέσεων στις 20 αγορές που μελέτησε, αποκλείοντας επτά κράτη μέλη.
Η αριθμητική πίσω από το ενδιαφέρον των Βρυξελλών είναι απλή.
Η έκθεση Draghi εκτιμά τις πρόσθετες επενδυτικές ανάγκες της Ευρώπης σε 750 δισ. έως 800 δισ. ευρώ ετησίως μέχρι το 2030, για τη χρηματοδότηση του ψηφιακού μετασχηματισμού, της ενέργειας, της άμυνας και των υποδομών, ποσό που τα κράτη μέλη δεν μπορούν να καλύψουν μέσω δανεισμού.
Το δημόσιο χρέος βρισκόταν στο 82,9% του ΑΕΠ της ΕΕ το πρώτο τρίμηνο του έτους και στο 88,9% στη ζώνη του ευρώ, σύμφωνα με την Eurostat. Αν τα χρήματα δεν πρόκειται να προέλθουν από τις κυβερνήσεις, πρέπει να βρεθούν από αλλού.
Η Savings and Investments Union, που εγκρίθηκε ως στρατηγική τον Μάρτιο του 2025 και τελεί υπό την εποπτεία της επιτρόπου Χρηματοοικονομικών Υπηρεσιών Maria Luís Albuquerque, είναι το όχημα.
Δεν αποτελεί μηχανισμό παρέμβασης στις καταθέσεις κανενός και δεν παρέχει τέτοια εξουσία.
Αντίθετα, λειτουργεί μέσω κινήτρων και θεσμικών ρυθμίσεων: με σύσταση για λογαριασμούς αποταμίευσης και επενδύσεων που δίνουν στους ιδιώτες αποταμιευτές απλή διέξοδο προς τις κεφαλαιαγορές, με επανεξέταση του πανευρωπαϊκού συνταξιοδοτικού προϊόντος για το οποίο το Συμβούλιο υιοθέτησε θέση τον Ιούνιο, με κανόνες για την τιτλοποίηση, αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο μπορούν να επενδύουν οι τράπεζες και οι ασφαλιστικές εταιρείες και ενισχυμένη εποπτεία.
«Μαζί, αυτά τα μέτρα θα μπορούσαν να απελευθερώσουν έως και 470 δισ. ευρώ σε πρόσθετες επενδύσεις», είπε η φον ντερ Λάιεν.
Ο Juteika στηρίζει την προσπάθεια αλλά θεωρεί ότι λείπει ένα κομμάτι.
«Είναι σημαντικό η ΕΕ να μπορεί να βασίζεται σε μια ενοποιημένη ενιαία αγορά που καθοδηγείται από τις αρχές του open banking και του open finance, επιτρέποντας στους πολίτες να βλέπουν ολόκληρη την οικονομική τους εικόνα, να επωφελούνται από την καινοτομία και να μετακινούν κεφάλαια χωρίς τριβές», είπε στο Euronews, προσθέτοντας ότι «ενώ η πολιτική προσπαθεί να προλάβει, εμείς ήδη γεφυρώνουμε αυτό το χάσμα σε όλα τα 27 κράτη μέλη».
Δεν αισθάνονται όμως όλοι άνετα. Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι μια Επιτροπή που αντιμετωπίζει ένα χρηματοδοτικό κενό αυτού του μεγέθους έχει προφανές συμφέρον να επηρεάσει πού καταλήγουν τα χρήματα των νοικοκυριών και ότι η εναρμονισμένη εποπτεία συγκεντρώνει την εξουσία στις Βρυξέλλες σε αποφάσεις που μέχρι τώρα ανήκαν στους εθνικούς ρυθμιστές και στους επιμέρους αποταμιευτές.
Το χρονοδιάγραμμα είναι πιεσμένο και η φον ντερ Λάιεν έχει ήδη δείξει ότι δεν σκοπεύει να περιμένει τους πάντες.
«Τώρα πρέπει να καταλήξουμε σε συμφωνία, πριν από το τέλος του έτους, ιδανικά με όλα τα 27 κράτη μέλη. Αλλά αν αυτό δεν λειτουργήσει, αν χρειαστεί θα προχωρήσουμε με όσους είναι έτοιμοι», δήλωσε.