Πλαστικά από την αλιεία αστακού διέσχισαν τμήμα του Ατλαντικού και κατέληξαν στα νησιά Φαϊάλ και Πίκο, πάνω από 3.000 χλμ. μακριά. Το παλαιότερο κομμάτι πλαστικού χρονολογείται από το 1983.
Από το 2010, ερευνητές του Πανεπιστημίου των Αζορών (πηγή στα Πορτογαλικά) παρακολουθούν τα απορρίμματα που έρχονται από τη θάλασσα, μέχρι που άρχισαν να βλέπουν διάφορα επαναλαμβανόμενα αντικείμενα.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
«Αρχίσαμε να καταλαβαίνουμε ότι αυτά τα αντικείμενα, για τα οποία στην αρχή δεν γνωρίζαμε από πού προέρχονταν, είχαν κάποιους αριθμούς πάνω τους. Και όταν αρχίσαμε να βρίσκουμε πολλά, προσπαθήσαμε πραγματικά να ερευνήσουμε τι σήμαιναν», εξηγεί ο Christopher Pham (πηγή στα Πορτογαλικά), ερευνητής και υπεύθυνος της ομάδας μελέτης θαλάσσιων απορριμμάτων του Πανεπιστημίου των Αζορών.
Τελικά, τα αντικείμενα προέρχονταν από την αλιεία αστακού, έναν κλάδο με σημαντικό οικονομικό βάρος στα παράκτια νερά του βόρειου Ατλαντικού της Αμερικής. Διαπίστωσαν επίσης ότι οι αριθμοί, που υπήρχαν σε ορισμένα από αυτά τα πλαστικά, ήταν υποχρεωτικές ετικέτες που επιτρέπουν την ταυτοποίηση της προέλευσης και της ημερομηνίας τους.
Έτσι ξεκίνησε μια μελέτη που κινητοποίησε επιστήμονες και εθελοντές.
«Ζητήσαμε από τον κόσμο και από συναδέλφους, αν πήγαιναν στην παραλία και έβρισκαν τέτοια αντικείμενα, να τα φέρνουν μαζί τους», λέει ο Christopher Pham. «Είχαμε τουλάχιστον δέκα άτομα που ενδιαφέρθηκαν πολύ και μας έστελναν υλικό κάθε μήνα».
Μεταξύ 2017 και 2025, εντοπίστηκαν πάνω από 1.500 αντικείμενα στις παραλίες του Φαγιάλ και του Πίκο.
Τα δύο αυτά νησιά ανήκουν στο πορτογαλικό αρχιπέλαγος των Αζορών (πηγή στα Πορτογαλικά), που βρίσκεται στη μέση του Ατλαντικού Ωκεανού, περίπου 1.600 χιλιόμετρα από την ευρωπαϊκή ηπειρωτική ακτή.
Απορρίμματα που ταξιδεύουν πάνω από 3.000 χιλιόμετρα
Τα συγκεκριμένα αντικείμενα είναι εξαρτήματα ή κομμάτια εξαρτημάτων που τοποθετούνται στη θάλασσα για την αλιεία αστακού, όπως γωνίες και κλεισίματα από τους κλωβούς (παγίδες σε μορφή κλουβιού), χωνιά ή ετικέτες.
Οι ετικέτες με ευδιάκριτες επιγραφές είχαν προέλευση από τις Ηνωμένες Πολιτείες (63%) και τον Καναδά (37%). Εντός των Ηνωμένων Πολιτειών, οι περισσότερες ετικέτες σχετίζονταν με την πολιτεία Μέιν (80%) και τη Μασαχουσέτη (11%). Οι ετικέτες από τον Καναδά παραπέμπουν στην επαρχία Νιουφάουντλαντ και Λαμπραντόρ.
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε αυτό το καλοκαίρι, (πηγή στα Πορτογαλικά) αναφέρει ότι αποτελεί παράδειγμα «πώς ένα απομονωμένο ωκεάνιο αρχιπέλαγος εκτίθεται άμεσα σε πλαστικά απορρίμματα από μια παράκτια αλιεία που δραστηριοποιείται σε απόσταση άνω των 3.000 χιλιομέτρων».
Το γεγονός ότι τα απορρίμματα κάνουν αυτό το ταξίδι στη θάλασσα, από τις ακτές της Βόρειας Αμερικής μέχρι τα νησιά στον Ατλαντικό, δεν αποτελεί ακριβώς έκπληξη για τους ερευνητές, αλλά μάλλον επιβεβαίωση. Τέτοια μετακίνηση τεμαχίων είχε ήδη υποδειχθεί από μοντέλα που περιγράφουν την κίνηση των ρευμάτων, των ανέμων και των κυμάτων.
«Γνωρίζουμε ότι υπάρχει αυτή η άμεση σύνδεση και ήταν αναμενόμενο να φτάνουν σωματίδια από αυτή τη ζώνη του Ατλαντικού, γιατί τα ρεύματα πράγματι κυκλοφορούν δεξιόστροφα, από δυτικά προς ανατολικά», λέει ο Christopher Pham, εξηγώντας ότι η μελέτη επιβεβαιώνει αυτά τα μοντέλα.
Και παρότι η μελέτη περιορίζεται στα νησιά Πίκο και Φαγιάλ, αυτά τα απορρίμματα μπορούν να φτάσουν πολύ πιο μακριά, ακόμα και στην ευρωπαϊκή ηπειρωτική ακτή.
«Τα αντικείμενα από την αλιεία αστακού είναι επίσης αρκετά συχνά στις πορτογαλικές ακτές και ακόμη και στην Αγγλία και την Ιρλανδία», προσθέτει ο ερευνητής.
Πάνω από 40 χρόνια στη φύση
Οι ερευνητές κατάφεραν επίσης να προσδιορίσουν την ηλικία μέρους των απορριμμάτων, επειδή ανάμεσά τους υπάρχουν ετικέτες με το έτος καταχώρισης.
Η πλειονότητα των ετικετών έχει ηλικία μεταξύ 7 και 13 ετών. Η πιο πρόσφατη είναι του 2023 και η πιο παλιά χρονολογείται από το 1983, δηλαδή τοποθετήθηκε στη θάλασσα πριν από περισσότερα από 40 χρόνια. Αυτό σημαίνει ότι αυτά τα πλαστικά μπορούν να φτάσουν στις Αζόρες μέσα σε μόλις δύο χρόνια και να παραμείνουν στο περιβάλλον για πολλές δεκαετίες, χωρίς να διασπώνται.
«Η πλειονότητα των αντικειμένων έχει μπει στη θάλασσα πριν από πολλά χρόνια. Αυτό είναι επίσης σημαντικό, γιατί δείχνει ότι το πλαστικό έχει τεράστια αντοχή στο περιβάλλον», λέει ο Pham.
«Είναι πολύ πιθανό ότι, αν συνεχίσουμε να ψάχνουμε, θα βρούμε ίσως ακόμη παλαιότερα αντικείμενα. Γιατί αυτές οι ετικέτες είναι φτιαγμένες από πλαστικό πολύ καλής ποιότητας».
Η πρόσβαση σε αυτές τις πληροφορίες ήταν δυνατή επειδή η βιομηχανία στη Βόρεια Αμερική απαιτεί την επισήμανση αυτού του υλικού. Παρ’ όλα αυτά, οι κανόνες διαφέρουν μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Καναδά, για παράδειγμα ως προς τις πληροφορίες που αναγράφονται και τη διάρκεια ισχύος.
Περισσότερα απορρίμματα στις παραλίες των Αζορών
Η αλιεία αστακού είναι η σημαντικότερη αλιευτική δραστηριότητα από οικονομική άποψη στις Ηνωμένες Πολιτείες και τον Καναδά. Το 2020, οι εξαγωγές αστακού των δύο χωρών ανήλθαν σε περίπου 1,74 δισ. ευρώ.
Οι εκτιμήσεις δείχνουν (πηγή στα Πορτογαλικά) ότι κάθε χρόνο τοποθετούνται τρία εκατομμύρια κλωβοί (παγίδες) στα ύδατα των Ηνωμένων Πολιτειών και δύο εκατομμύρια στον Καναδά για την αλίευση αυτών των καρκινοειδών.
Όμως δεν είναι μόνο η αλιεία αστακού που ρυπαίνει τις παραλίες των Αζορών. Υπάρχουν και άλλα απορρίμματα από αλιευτικές δραστηριότητες σε αυτές τις παραλίες στη μέση του Ατλαντικού, αλλά εμφανίζονται πιο σπάνια και δεν είναι δυνατόν να προσδιοριστεί η προέλευσή τους.
«Βρήκαμε συρόμενα δίχτυα, αλλά ένα τέτοιο δίχτυ μπορεί να χρησιμοποιείται στη Γροιλανδία ή μπορεί να χρησιμοποιείται στη Βραζιλία. Δεν ξέρουμε πλέον από πού προέρχεται», εξηγεί ο Cristopher Pham.
«Μερικές φορές βρίσκουμε κλωβούς που είναι χαρακτηριστικοί της αλιείας χταποδιού, αλλά πρόκειται για παγίδες που χρησιμοποιούνται από την Ισπανία μέχρι το Μαρόκο· δεν είναι τόσο συγκεκριμένοι όσο στην περίπτωση του αστακού».
Στις παραλίες φτάνει και άλλου είδους σκουπίδι, που μπορεί να προέρχεται από οπουδήποτε.
«Σπάνια γνωρίζουμε με τόση ακρίβεια τη γεωγραφική προέλευση. Μερικές φορές βρίσκουμε κινεζικά μπουκάλια, αλλά δεν ξέρουμε αν έρχονται από την Κίνα. Πιθανότατα προέρχονται από κινεζικό πλοίο που βρισκόταν ανοικτά και πέταξε το μπουκάλι στη θάλασσα», λέει ο Christopher.
Πέρα από τις φιάλες, υπάρχουν επίσης γόπες, σόλες παπουτσιών ή αναπτήρες. Όμως τα πιο συχνά απορρίμματα είναι μικρά κομμάτια πλαστικού, «ένα λευκό κομμάτι πλαστικού δύο εκατοστών», τμήματα ενός αντικειμένου που δεν μπορεί πλέον να αναγνωριστεί.
«Όλες αυτές οι πόλεις που ρίχνουν τόσο πολύ πλαστικό στα ρέματα», λέει ο Christopher Pham. «Με το φως και τη δράση της θάλασσας αρχίζει να διασπάται και στη συνέχεια δημιουργείται αυτή η σούπα από θραύσματα, που μπήκαν στη θάλασσα πριν από πολλά χρόνια, αλλά δεν αναγνωρίζονται πια με την αρχική τους μορφή».
Αντιμετώπιση του προβλήματος στην πηγή
Μόνο αν γνωρίζουμε την προέλευση αυτών των αντικειμένων μπορούμε να λάβουμε μέτρα στην πηγή για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Γι’ αυτό είναι τόσο σημαντική η επισήμανση των αλιευτικών εργαλείων, όπως συμβαίνει στην αλιεία αστακού.
Η Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO) (πηγή στα Πορτογαλικά) έχει εκδώσει συστάσεις ώστε ο εξοπλισμός που χρησιμοποιείται στην αλιεία να είναι αναγνωρίσιμος. Οι επιστήμονες του Πανεπιστημίου των Αζορών υπογραμμίζουν τη σημασία υιοθέτησης αυτής της πρακτικής.
Η ομάδα που είναι υπεύθυνη για τη μελέτη έχει επίσης συγκεκριμένες συστάσεις προς τη βιομηχανία αλιείας στη Βόρεια Αμερική. Ανάμεσα σε αυτές περιλαμβάνονται καλύτερη διαχείριση του εξοπλισμού, κίνητρα για την παράδοση παλιού υλικού και η δημιουργία σημείων συλλογής.
Για τους ερευνητές, τα επόμενα βήματα είναι να κάνουν πιο συστηματική ανάλυση, όσον αφορά την πυκνότητα και τον όγκο των απορριμμάτων από την αλιεία αστακού.
«Να προσπαθήσουμε να δούμε αν αυτό αυξάνεται ή μειώνεται και ποια είναι πραγματικά η αναλογία· στο σκηνικό που δημιουργεί η ρύπανση από πλαστικό, ποια είναι η συμβολή αυτών των αντικειμένων», εξηγεί ο Christopher Pham.
Ωστόσο θεωρούν ότι το σημαντικότερο μέρος της δουλειάς έχει ολοκληρωθεί: η ενημέρωση των αρχών στις Ηνωμένες Πολιτείες και στον Καναδά, ώστε να δράσουν.
«Είναι σημαντικό να κάνετε κάτι για να μειώσετε αυτή την εισροή πλαστικού στη θάλασσα, γιατί άνθρωποι που δεν έχουν καμία σχέση με τη ρύπανση γίνονται θύματα», καταλήγει ο Christopher Pham.