Καθώς οι επιστήμονες του κλίματος ζητούν στροφή σε διατροφές πλούσιες σε φυτικές τροφές, θα μπορούσαν οι δρόμοι της Ευρώπης να χάσουν τις λαχταριστές διαφημίσεις για μπέργκερ;
Η Ευρώπη εισέρχεται σε μια «νέα εποχή πράσινου μάρκετινγκ», καθώς όλο και περισσότερες πόλεις γυρίζουν την πλάτη σε διαφημίσεις που βλάπτουν το κλίμα.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Όλα ξεκίνησαν από το Άμστερνταμ, που φέτος έγινε η πρώτη πρωτεύουσα πόλη στον κόσμο η οποία απαγόρευσε τις διαφημιστικές πινακίδες που προωθούν τα ορυκτά καύσιμα και το κρέας την 1η Μαΐου – πέντε χρόνια μετά την πρώτη κατάθεση του σχετικού νόμου.
Η απαγόρευση εντάσσεται στους στόχους της πόλης να πετύχει κλιματική ουδετερότητα έως το 2050 και να μειώσει στο μισό την κατανάλωση κρέατος στο ίδιο διάστημα. Άλλες ολλανδικές πόλεις, όπως η Ουτρέχτη, η Χάγη, η Ζβόλε, η Ντέλφτ και η Νίμεχεν, έχουν ήδη επιβάλει παρόμοιες απαγορεύσεις.
Πολλές ακόμη πόλεις, όπως το Ελσίνκι, η Στοκχόλμη και το Μπρίστολ, έχουν θεσπίσει απαγορεύσεις στην προώθηση ορυκτών καυσίμων ή άλλων προϊόντων με υψηλό ανθρακικό αποτύπωμα, όπως οι αερομεταφορές, η ναυτιλία, το fast fashion και οι κατασκευές. Ωστόσο, πολλές από αυτές δεν περιλαμβάνουν το κρέας.
Γιατί οι ευρωπαϊκές πόλεις απαγορεύουν τις διαφημίσεις κρέατος;
Ενώ οι επιπτώσεις στην κλιματική αλλαγή από την καύση ορυκτών καυσίμων είναι ευρέως γνωστές, οι περιβαλλοντικές συνέπειες της ζωικής παραγωγής λαμβάνουν πολύ λιγότερη προσοχή.
Πρόσφατη έκθεση της ευρωπαϊκής μη κερδοσκοπικής οργάνωσης Changing Markets εντόπισε αυξανόμενα στοιχεία ότι τμήματα του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ (FAO) παρουσιάζουν «μεροληψία υπέρ του κτηνοτροφικού τομέα» – την ώρα που λομπίστες επιδιώκουν να υπονομεύσουν τη δράση για το κλίμα.
Αυτό περιλαμβάνει υψηλόβαθμα στελέχη του FAO που εκφωνούν ομιλίες στο World Meat Congress και επιστήμονες του κλάδου της ζωικής παραγωγής, οι οποίοι επιχειρούν να απαξιώσουν μελέτες που προωθούν διατροφές πλούσιες σε φυτικές τροφές.
Ωστόσο, δεν μπορεί να κρυφτεί ότι τα τρόφιμα και η γεωργία ευθύνονται για το ένα τρίτο των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, ποσοστό δεύτερο μόνο μετά την καύση άνθρακα, πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Τα τρόφιμα ζωικής προέλευσης στην ΕΕ εκτιμάται επίσης ότι αντιστοιχούν σε ποσοστό μεταξύ 81 και 86 τοις εκατό των συνολικών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου από την παραγωγή τροφίμων. Παρ’ όλα αυτά, παρέχουν μόλις περίπου το 21 τοις εκατό των θερμίδων και το 64 τοις εκατό της πρωτεΐνης.
Τα τελευταία χρόνια, επιστήμονες καλούν τις χώρες – ιδιαίτερα στη Δύση, όπου υπάρχουν διαθέσιμες φυτικές εναλλακτικές – να μειώσουν την κατανάλωση κρέατος για να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα.
Χαρακτηριστικό είναι ότι η Έκθεση της Επιτροπής EAT-Lancet για το 2025 – που συντάχθηκε από 70 κορυφαίους ειδικούς από 35 χώρες – διαπίστωσε ότι θα μπορούσαν να αποφεύγονται κάθε χρόνο περίπου 15 εκατομμύρια θάνατοι, αν ο κόσμος στρεφόταν κυρίως σε φυτικής προέλευσης διατροφή.
Οι ειδικοί λένε ότι αυτό θα μπορούσε επίσης να μειώσει τις μη CO2 εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου από τη γεωργία – όπως το μεθάνιο από τα ζώα και το υποξείδιο του αζώτου από τα λιπάσματα – κατά 15 τοις εκατό έως το 2050.
Αν συνυπολογιστεί ολόκληρος ο κύκλος ζωής των τροφίμων – από τον περιορισμό της αποψίλωσης και των μεταφορών μέχρι την ψύξη και την αποκατάσταση της φύσης – η συνολική μείωση των εκπομπών θα ήταν πολύ μεγαλύτερη.
Πώς η διαφήμιση διαμορφώνει τη συμπεριφορά των Ευρωπαίων
Η απαγόρευση διαφημίσεων κρέατος στο Άμστερνταμ αποδείχθηκε αμφιλεγόμενη, με πολλούς χρήστες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης να χαρακτηρίζουν την απόφαση «γελοία» ή να υποστηρίζουν ότι η κατανάλωση κρέατός τους δεν συνδέεται με όσα βλέπουν στις διαφημιστικές πινακίδες.
«Δεν μπορώ ειλικρινά να θυμηθώ πότε ήταν η τελευταία φορά που αγόρασα κάτι άμεσα εξαιτίας μιας διαφήμισης», έγραψε ένας χρήστης στο Reddit. «Μάλλον όταν ήμουν στην εφηβεία.»
Όμως η Linda Aspey, ειδικός στην κλιματική ψυχολογία και μέλος του διοικητικού συμβουλίου της Climate Psychology Alliance, λέει στο Euronews Earth ότι μεγάλο μέρος της επιρροής της διαφήμισης προέρχεται από την «επανάληψη και τα συνειρμικά ερεθίσματα».
«Μια μελέτη διαπίστωσε ότι η θέα εικόνων με κρέας (σε αυτή την περίπτωση, ενός Big Mac (πηγή στα Αγγλικά)) αυξάνει την επιθυμία των ανθρώπων να το φάνε, και η καθημερινή παρουσία του πιθανότατα ενισχύει το κρέας ως μια συνηθισμένη επιλογή», λέει.
«Αυτό μπορεί να ενισχύεται από την ταυτότητα κάποιου, τον πολιτισμό ή τον τρόπο ζωής του, όπου η κατανάλωση κρέατος είναι απλώς μέρος της καθημερινότητας και δεν προκαλεί ιδιαίτερη συνειδητή σύγκρουση.»
Η κατανάλωση κρέατος στην Ολλανδία, για παράδειγμα, βρίσκεται σε πτωτική πορεία. Το 2024, οι Ολλανδοί έφαγαν λιγότερο κρέας (συμπεριλαμβανομένων των προϊόντων κρέατος) από οποιαδήποτε άλλη χρονιά τα τελευταία 20 χρόνια, σύμφωνα με την «Έκθεση για το κρέας» του Wageningen Social and Economic Research.
«Για άλλους, υπάρχει μια δυσάρεστη εσωτερική σύγκρουση ανάμεσα στην εκτίμηση για την ευημερία των ζώων ή το περιβάλλον και στην ταυτόχρονη κατανάλωση κρέατος, και η διαφήμιση μπορεί να κάνει αυτή τη σύγκρουση πιο εύκολο να παραμεριστεί», εξηγεί η Aspey.
«Τα στοιχεία δείχνουν ότι η διαφήμιση διαμορφώνει συνήθως, σε διαφορετικό βαθμό για τον καθένα μας, αυτό που μας φαίνεται φυσιολογικό – και αυτό, με τη σειρά του, μπορεί να επηρεάσει τις συμπεριφορές μας.»
Θα είχε πράγματι αποτέλεσμα η απαγόρευση διαφημίσεων κρέατος;
Το Άμστερνταμ δεν έχει ακόμη δημοσιεύσει στοιχεία για το πώς η απαγόρευση έχει επηρεάσει την κατανάλωση κρέατος στη χώρα, αλλά οι ειδικοί προβλέπουν ότι θα υπάρξει κάποια συσχέτιση.
Όταν η Transport for London (πηγή στα Αγγλικά) (TFL) στο Ηνωμένο Βασίλειο αφαίρεσε τις διαφημίσεις ανθυγιεινών τροφών από το δίκτυό της, οι εβδομαδιαίες αγορές τροφίμων σε νοικοκυριά εκτιμήθηκε ότι μειώθηκαν σχεδόν κατά 7 τοις εκατό, ενώ τα γλυκά σχεδόν κατά ένα πέμπτο.
Η επίδραση μετρήθηκε μέσω πραγματικών δεδομένων αγορών και όχι με έρευνες καταναλωτών.
«Το αποτέλεσμα δεν ήταν θεαματικό, καθώς μια απαγόρευση αλλάζει τα διαρκή ερεθίσματα που βλέπουν οι άνθρωποι γύρω τους στην καθημερινότητά τους, χωρίς απαραίτητα να αλλάζει τους λόγους για τους οποίους τρώνε ό,τι τρώνε – είτε αυτό οφείλεται στη συνήθεια, στη γεύση, στο επάγγελμα είτε στον προϋπολογισμό τους», εξηγεί η Aspey.
«Όπως και με τον έλεγχο του καπνίσματος, τέτοιου είδους περιορισμοί τείνουν να λειτουργούν καλύτερα όταν συνδυάζονται με άλλα μέτρα και όχι από μόνοι τους.»
Πρέπει να περιοριστούν τα τρόφιμα που βλάπτουν το κλίμα;
Παρά τον γνωστό δεσμό με το κλίμα, η ΕΕ ιστορικά έχει στηρίξει τρόφιμα όπως το κόκκινο κρέας με γενναιόδωρες επιδοτήσεις.
Πρόσφατη έκθεση της οργάνωσης Foodrise διαπίστωσε ότι η κοινή αγροτική πολιτική της ΕΕ (CAP) κατεύθυνε το 2020 περισσότερες επιδοτήσεις στην παραγωγή τροφίμων ζωικής προέλευσης με υψηλές εκπομπές από ό,τι σε φυτικά τρόφιμα.
Την ίδια χρονιά, τα τρόφιμα ζωικής προέλευσης έλαβαν περίπου το 77 τοις εκατό των συνολικών επιδοτήσεων της CAP, δηλαδή 39 δισεκατομμύρια ευρώ από το σύνολο των 51 δισεκατομμυρίων που δαπανήθηκαν.
Η μελέτη διαπίστωσε ότι το βόειο κρέας και το αρνί, που αναφέρονται σταθερά ως από τους μεγαλύτερους «ενόχους» για τη ζημιά στο κλίμα, έλαβαν το 2020 περίπου 580 φορές περισσότερες επιδοτήσεις σε σχέση με τα όσπρια, όπως οι φακές και τα φασόλια.
Η μετάβαση από τη χρηματοδότηση αυτών των τροφίμων στην ενεργή απομάκρυνσή τους από τις δημόσιες διαφημίσεις μπορεί να φαίνεται υπερβολικά δραστική – αλλά οι ειδικοί λένε ότι θα μπορούσε να αποτελέσει μέρος ενός «μείγματος στρατηγικών» για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.
Η γεωργία τροφοδοτεί την αποψίλωση των δασών και την απώλεια βιοποικιλότητας· η κτηνοτροφία χρησιμοποιεί το μεγαλύτερο μέρος αυτής της γης, παρότι μετατρέπει σε κρέας μόνο ένα κλάσμα από τις θερμίδες των ζωοτροφών.Ειδικός στην κλιματική ψυχολογία
«Οι περισσότερες έρευνες δείχνουν ότι οι βιώσιμες διατροφές χρειάζονται ουσιαστικά λιγότερο κρέας από αυτό που καταναλώνεται σήμερα στο Ηνωμένο Βασίλειο, τόσο για την υγεία του πλανήτη όσο και για την προσωπική υγεία, και ότι το μάρκετινγκ που είναι έντονα προσανατολισμένο στο κρέας – ειδικά στο μαζικής παραγωγής και φθηνότερο – δυσκολεύει αυτή τη μετάβαση», λέει η Aspey.