Καθώς οι επιστήμονες για το κλίμα ζητούν μετάβαση σε διατροφές πλούσιες σε φυτά, θα μπορούσαν οι δρόμοι της Ευρώπης να χάσουν τις ζουμερές πινακίδες με διαφημίσεις για μπέργκερ;
Σε μια «νέα εποχή πράσινου μάρκετινγκ» εισέρχεται η Ευρώπη, καθώς ολοένα περισσότερες πόλεις γυρίζουν την πλάτη σε διαφημίσεις που βλάπτουν το κλίμα.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Όλα ξεκίνησαν από το Άμστερνταμ, που έγινε φέτος η πρώτη πρωτεύουσα στον κόσμο που απαγόρευσε από την 1η Μαΐου τις διαφημιστικές πινακίδες που προωθούν τα ορυκτά καύσιμα και το κρέας, πέντε χρόνια μετά την πρώτη κατάθεση του σχετικού νόμου.
Η απαγόρευση εντάσσεται στους στόχους της πόλης να πετύχει ουδετερότητα άνθρακα έως το 2050 και να μειώσει στο μισό την κατανάλωση κρέατος στην ίδια περίοδο. Άλλες ολλανδικές πόλεις, όπως το Ούτρεχτ, η Χάγη, η Ζβολε, το Ντέλφτ και η Νάιμεχεν, έχουν ήδη επιβάλει παρόμοιες απαγορεύσεις.
Πολλές ακόμη πόλεις, ανάμεσά τους το Ελσίνκι, η Στοκχόλμη και το Μπρίστολ, έχουν θεσπίσει απαγορεύσεις στην προώθηση ορυκτών καυσίμων ή άλλων προϊόντων με υψηλό αποτύπωμα άνθρακα, όπως η αεροπορία, η ναυτιλία, το fast-fashion και οι κατασκευές. Πολλές από αυτές ωστόσο δεν περιλαμβάνουν το κρέας.
Γιατί οι ευρωπαϊκές πόλεις απαγορεύουν τις διαφημίσεις κρέατος;
Ενώ οι επιπτώσεις στην κλιματική κρίση από την καύση ορυκτών καυσίμων είναι ευρέως γνωστές, οι περιβαλλοντικές συνέπειες της κτηνοτροφίας προσελκύουν λιγότερη προσοχή.
Πρόσφατη έκθεση της ευρωπαϊκής μη κερδοσκοπικής οργάνωσης Changing Markets διαπίστωσε αυξανόμενα στοιχεία ότι τμήματα του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ (FAO) παρουσιάζουν «μεροληψία υπέρ του κτηνοτροφικού τομέα», την ώρα που λομπίστες επιχειρούν να υπονομεύσουν τη δράση για το κλίμα.
Σε αυτό περιλαμβάνονται υψηλόβαθμα στελέχη του FAO που εκφωνούν ομιλίες στο Παγκόσμιο Συνέδριο Κρέατος και επιστήμονες που συνδέονται με τη βιομηχανία ζωικής παραγωγής και προσπαθούν να απαξιώσουν μελέτες που προωθούν διατροφές πλούσιες σε φυτικά τρόφιμα.
Ωστόσο δεν μπορεί να κρυφτεί ότι τα τρόφιμα και η γεωργία ευθύνονται για το ένα τρίτο των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου (GHG), ποσοστό που υπολείπεται μόνο της καύσης άνθρακα, πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Τα τρόφιμα ζωικής προέλευσης στην ΕΕ εκτιμάται επίσης ότι αντιστοιχούν μεταξύ 81 και 86 τοις εκατό των συνολικών εκπομπών GHG από την παραγωγή τροφίμων. Παρ’ όλα αυτά προσφέρουν μόλις περίπου 21 τοις εκατό των θερμίδων και 64 τοις εκατό της πρωτεΐνης.
Τα τελευταία χρόνια, επιστήμονες καλούν τις χώρες, ιδιαίτερα τις δυτικές με πρόσβαση σε φυτικές εναλλακτικές, να μειώσουν την κατανάλωση κρέατος προκειμένου να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα.
Χαρακτηριστικά, η έκθεση της Επιτροπής EAT-Lancet του 2025, που συντάχθηκε από 70 κορυφαίους ειδικούς σε 35 χώρες, κατέληξε ότι θα μπορούσαν να αποφεύγονται κάθε χρόνο περίπου 15 εκατομμύρια θάνατοι αν ο κόσμος στρεφόταν κυρίως σε φυτικές διατροφές.
Οι ειδικοί αναφέρουν ότι αυτό θα μπορούσε επίσης να μειώσει τις μη CO2 εκπομπές GHG από τη γεωργία, όπως το μεθάνιο από τα ζώα και το υποξείδιο του αζώτου από τα λιπάσματα, κατά 15 τοις εκατό έως το 2050.
Αν ληφθεί υπόψη ολόκληρος ο κύκλος ζωής των τροφίμων, όπως η μείωση της αποψίλωσης, των μεταφορών και της ψύξης και η αποκατάσταση της φύσης, η συνολική μείωση των εκπομπών θα ήταν πολύ μεγαλύτερη.
Πώς η διαφήμιση διαμορφώνει τη συμπεριφορά των Ευρωπαίων
Η απαγόρευση διαφημίσεων κρέατος στο Άμστερνταμ αποδείχθηκε αμφιλεγόμενη, με πολλούς χρήστες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης να χαρακτηρίζουν την απόφαση «γελοία» ή να υποστηρίζουν ότι η κατανάλωση κρέατος τους δεν συνδέεται με ό,τι βλέπουν στις διαφημιστικές πινακίδες.
«Δεν μπορώ ειλικρινά να θυμηθώ πότε ήταν η τελευταία φορά που αγόρασα κάτι απευθείας λόγω μιας διαφήμισης», έγραψε ένας χρήστης του Reddit. «Πιθανότατα όταν ήμουν έφηβος».
Η ειδικός στην κλιματική ψυχολογία και μέλος του διοικητικού συμβουλίου της Συμμαχίας Κλιματικής Ψυχολογίας, Λίντα Άσπι, λέει στο Euronews Earth ότι μεγάλο μέρος της επιρροής της διαφήμισης προέρχεται από «επανάληψη και ενεργοποίηση συνειρμών».
«Μια μελέτη διαπίστωσε ότι η θέα εικόνων με κρέας (σε αυτή την περίπτωση ενός Big Mac (πηγή στα Αγγλικά)) αύξησε την επιθυμία των ανθρώπων να το φάνε, και η καθημερινή του παρουσία πιθανότατα ενισχύει το κρέας ως μια συνηθισμένη επιλογή», σημειώνει.
«Αυτό μπορεί να ενισχύεται από την ταυτότητα ενός ανθρώπου, την κουλτούρα ή το βιοποριστικό του πλαίσιο, όπου η κατανάλωση κρέατος είναι απλώς μέρος αυτού και δεν προκαλεί μεγάλη συνειδητή σύγκρουση».
Η κατανάλωση κρέατος στην Ολλανδία, για παράδειγμα, βρίσκεται σε πτωτική πορεία. Το 2024, οι Ολλανδοί έφαγαν λιγότερο κρέας (συμπεριλαμβανομένων των προϊόντων κρέατος) από κάθε άλλη χρονιά τα τελευταία 20 χρόνια, σύμφωνα με την έκθεση «Meat Report» του Ινστιτούτου Κοινωνικής και Οικονομικής Έρευνας Βάγκενινγκεν.
«Για άλλους, υπάρχει μια δυσάρεστη έλξη ανάμεσα στην αξία που δίνουν στην ευημερία των ζώων ή στο περιβάλλον και στο ότι εξακολουθούν να τρώνε κρέας, και η διαφήμιση μπορεί να κάνει αυτή την έλξη πιο εύκολο να παραμεριστεί», εξηγεί η Άσπι.
«Αυτό που πράγματι δείχνουν τα στοιχεία είναι ότι η διαφήμιση διαμορφώνει συνήθως το τι μας φαίνεται φυσιολογικό, σε διαφορετικό βαθμό για τον καθένα, κάτι που με τη σειρά του μπορεί να διαμορφώνει συμπεριφορές».
Θα έκανε πράγματι διαφορά η απαγόρευση διαφημίσεων κρέατος;
Το Άμστερνταμ δεν έχει ακόμη ανακοινώσει στοιχεία για το πώς έχει επηρεάσει η απαγόρευση την κατανάλωση κρέατος στη χώρα, όμως οι ειδικοί προβλέπουν ότι θα υπάρχει κάποια συσχέτιση.
Όταν η Αρχή Συγκοινωνιών του Λονδίνου (Transport for London - TFL) στο Ηνωμένο Βασίλειο αφαίρεσε τις διαφημίσεις «σκουπιδοτροφών» από το δίκτυό της, οι εβδομαδιαίες αγορές τροφίμων ανά νοικοκυριό εκτιμήθηκε ότι μειώθηκαν σχεδόν κατά επτά τοις εκατό, ενώ τα γλυκά σχεδόν κατά ένα πέμπτο.
Η επίδραση αυτή μετρήθηκε μέσω πραγματικών δεδομένων αγορών και όχι με έρευνες καταναλωτών.
«Το αποτέλεσμα δεν ήταν θεαματικό, καθώς μια απαγόρευση αλλάζει τα διαρκή ερεθίσματα που βλέπουν καθημερινά οι άνθρωποι γύρω τους, χωρίς απαραίτητα να αλλάζει τους λόγους για τους οποίους τρώνε ό,τι τρώνε, είτε αυτό είναι συνήθεια, γεύση, βιοπορισμός ή προϋπολογισμός», εξηγεί η Άσπι.
«Όπως και με τον έλεγχο του καπνίσματος, τέτοιοι περιορισμοί τείνουν να λειτουργούν καλύτερα όταν συνδυάζονται με άλλα μέτρα και όχι μόνοι τους».
Πρέπει να περιοριστούν τα τρόφιμα που βλάπτουν το κλίμα;
Παρά τον γνωστό δεσμό με το κλίμα, η ΕΕ ιστορικά στήριζε τρόφιμα όπως το κόκκινο κρέας με γενναιόδωρες επιδοτήσεις.
Πρόσφατη έκθεση της οργάνωσης Foodrise διαπίστωσε ότι η Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) της ΕΕ κατεύθυνε το 2020 περισσότερες επιδοτήσεις στην παραγωγή τροφίμων ζωικής προέλευσης με υψηλές εκπομπές από ό,τι σε φυτικά τρόφιμα.
Τη χρονιά εκείνη, τα τρόφιμα ζωικής προέλευσης έλαβαν περίπου το 77 τοις εκατό του συνόλου των επιδοτήσεων της ΚΑΠ, δηλαδή 39 δισ. ευρώ από τα συνολικά 51 δισ. ευρώ που δαπανήθηκαν.
Η μελέτη διαπίστωσε ότι το βοδινό και το αρνί, που αναδεικνύονται σταθερά ως οι μεγαλύτεροι «ένοχοι» για ζημιές στο κλίμα, έλαβαν περίπου 580 φορές περισσότερες επιδοτήσεις σε σύγκριση με όσπρια όπως οι φακές και τα φασόλια το 2020.
Η μετάβαση από τη χρηματοδότηση αυτών των τροφίμων στην ενεργή αφαίρεσή τους από τη δημόσια διαφήμιση μπορεί να φαίνεται υπερβολικά δραστική, όμως οι ειδικοί λένε ότι θα μπορούσε να αποτελέσει μέρος ενός «μείγματος στρατηγικών» για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.
«Οι περισσότερες έρευνες δείχνουν ότι οι βιώσιμες διατροφές χρειάζονται ουσιαστικά λιγότερο κρέας από όσο καταναλώνεται σήμερα στο Ηνωμένο Βασίλειο, τόσο για την υγεία του πλανήτη όσο και για την προσωπική υγεία, και ότι το μάρκετινγκ που είναι έντονα προσανατολισμένο στο κρέας, ιδίως το μαζικά παραγόμενο και φθηνότερο, καθιστά αυτή τη μετάβαση δυσκολότερη», λέει η Άσπι.