Το φιλόδοξο έργο μεταφοράς φυσικού αερίου από την Ελλάδα στην Ουκρανία, οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει και η πίεση των ΗΠΑ για αγορά αμερικανικκού LNG- Τι είπαν οι πρωταγωνιστές στο Athens Energy Forum
Από τη φάση των «σταγόνων» να περάσει πλέον στη φάση της «πλημμύρας». Με αυτή τη χαρακτηριστική εικόνα περιέγραψε ο Joshua Volz, Ειδικός Απεσταλμένος για την Παγκόσμια Ενεργειακή Ολοκλήρωση του Υπουργείου Ενέργειας των ΗΠΑ, την επόμενη ημέρα του Κάθετου Διαδρόμου μεταφοράς φυσικού αερίου από την Ελλάδα έως την Ουκρανία, δίνοντας τον τόνο στη συζήτηση για τον ρόλο της Ελλάδας στο νέο ενεργειακό τοπίο της Ευρώπης.
Όπως τόνισε στο Athens Energy Summit, ο Κάθετος Διάδρομος λειτουργεί ήδη, όμως «τώρα είναι στις σταγόνες – και στόχος μας είναι να περάσουμε στις ροές και τελικά στην πλημμύρα φυσικού αερίου». Πρόκειται, όπως είπε, για ένα έργο με τεράστιες φιλοδοξίες, όχι μόνο τεχνικές αλλά κυρίως γεωπολιτικές και εμπορικές, που μπορεί να στηρίξει συνολικά τη νέα αρχιτεκτονική ενεργειακής ασφάλειας της Ευρώπης.
Η συζήτηση για τους ενεργειακούς διαδρόμους διεξάγεται σε ένα περιβάλλον αυξημένων γεωπολιτικών εντάσεων.
«Η Μόσχα χρησιμοποίησε τη δύναμή της για να εκβιάσει τους εταίρους της», σημείωσε ο Volz, υπογραμμίζοντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται στην Ευρώπη «για να προσφέρουν εναλλακτικές και επιλογές». Παρά τις διαφορές που μπορεί να υπάρχουν μεταξύ συμμάχων, όπως είπε, «η θέληση για ενεργειακή ασφάλεια, σταθερότητα και αφθονία είναι κοινή και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού».
Τι είναι ο Κάθετος Διάδρομος και γιατί έχει σημασία
Ο Κάθετος Διάδρομος είναι ένα πλέγμα υφιστάμενων και αναβαθμισμένων υποδομών φυσικού αερίου που συνδέει την Ελλάδα με τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, την Ουγγαρία, τη Μολδαβία και την Ουκρανία, επιτρέποντας τη μεταφορά αερίου από τον Νότο προς τον Βορρά.
Θεωρείται στρατηγικής σημασίας γιατί ενισχύει τη διαφοροποίηση πηγών και οδεύσεων εφοδιασμού, μειώνει την εξάρτηση της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης από το ρωσικό φυσικό αέριο και αναβαθμίζει τον ρόλο της Ελλάδας από χώρα διέλευσης σε ενεργειακό κόμβο. Παράλληλα, ο Διάδρομος έχει ισχυρή γεωπολιτική διάσταση, καθώς στηρίζεται από την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις Ηνωμένες Πολιτείες ως βασικό εργαλείο ενεργειακής ασφάλειας και διατλαντικής συνεργασίας, σε μια περίοδο αυξημένης αστάθειας στις αγορές ενέργειας.
Ωστόσο, παρά τη στρατηγική και πολιτική στήριξη, υπάρχουν επιφυλάξεις για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά του, κυρίως σε εμπορικό επίπεδο. Οι δύο πρόσφατες αποτυχημένες δημοπρασίες στην Ελλάδα, όπου δεν εκδηλώθηκε επαρκές ενδιαφέρον για δεσμευμένη δυναμικότητα, ανέδειξαν τον προβληματισμό της αγοράς σχετικά με τις ποσότητες, τις τιμές και τη διάρκεια της ζήτησης.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι κατά πόσο οι ροές φυσικού αερίου θα είναι σταθερές και επαρκείς ώστε να δικαιολογούν τις επενδύσεις και το κόστος χρήσης των υποδομών. Όπως επισημαίνεται από παράγοντες της αγοράς, ο Κάθετος Διάδρομος δεν μπορεί να στηριχθεί μόνο σε πολιτική βούληση ή γεωπολιτικά κίνητρα, αλλά απαιτεί σαφή εμπορική λογική, μακροπρόθεσμα συμβόλαια και συντονισμό από την Ελλάδα έως την Ουκρανία, ώστε να μετατραπεί από ένα φιλόδοξο σχέδιο σε ένα οικονομικά βιώσιμο έργο.
Η Ελλάδα στην καρδιά των διαδρόμων
Στο επίκεντρο των παρεμβάσεων στο Athens Energy Forum βρέθηκε ο ρόλος της Ελλάδας, την οποία ο Joshua Volz χαρακτήρισε «καρδιά ενός από τους πιο σημαντικούς διαδρόμους για την επιτυχία αυτών των φιλόδοξων στόχων». Όπως ανέφερε, οι υποδομές που έχουν αναπτυχθεί στη χώρα είναι καθοριστικές, ενώ ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στο επίπεδο πολιτικής δέσμευσης. «Η πολιτική δέσμευση που βλέπουμε σήμερα στην Ελλάδα είναι κάτι που δεν είχαμε δει στο παρελθόν», σημείωσε, ευχαριστώντας την ελληνική κυβέρνηση για τον ρόλο της.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο Έλληνας υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, ο οποίος χαρακτήρισε τον Κάθετο Διάδρομο «ιστορικό έργο», επισημαίνοντας ότι «είναι η πρώτη φορά που ένα προϊόν ξεκινά από την Ελλάδα και φτάνει μέχρι την Ουκρανία χωρίς ενδιάμεσες στάσεις».
Όπως τόνισε, όλοι οι εμπλεκόμενοι εταίροι θα εργαστούν από κοινού για να διασφαλίσουν την επιτυχία του έργου, το οποίο αποτελεί προτεραιότητα τόσο για την Ευρώπη όσο και για τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Για την Ελλάδα, ο Κάθετος Διάδρομος δεν περιορίζεται στη διάσταση του φυσικού αερίου. «Είναι κάτι ευρύτερο, εθνικής και στρατηγικής σημασίας», σημείωσε ο υπουργός, υπογραμμίζοντας ότι συνδέεται με κρίσιμες υποδομές, όπως οι σιδηροδρομικές συνδέσεις και οι μεταφορές. Σε μια περίοδο που η Ευρώπη επιδιώκει να αντικαταστήσει το ρωσικό φυσικό αέριο, η χώρα φιλοδοξεί να εξελιχθεί σε αξιόπιστο κόμβο προμήθειας και διαμετακόμισης.
Διατλαντική συνεργασία και εμπορικός ρεαλισμός
Τόσο ο Volz όσο και ο Παπασταύρου ανέδειξαν τον διατλαντικό χαρακτήρα της ενεργειακής συνεργασίας. Υπενθυμίζοντας τη δέσμευση της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την πλήρη απεξάρτηση από το ρωσικό αέριο και πετρέλαιο, ο Αμερικανός αξιωματούχος ξεκαθάρισε ότι οι ΗΠΑ θέλουν να στηρίξουν έμπρακτα τους Ευρωπαίους συμμάχους τους.
Ωστόσο, όπως υπογράμμισε, η επιτυχία του Κάθετου Διαδρόμου δεν είναι μόνο ζήτημα πολιτικής βούλησης. «Η μηχανική είναι το εύκολο μέρος – η δέσμευση των εταίρων είναι η μεγαλύτερη πρόκληση», ανέφερε χαρακτηριστικά. Ο απαιτούμενος συντονισμός εκτείνεται από την Ελλάδα έως την Ουκρανία, ενώ το έργο πρέπει να είναι εμπορικά βιώσιμο για όλους. «Δεν πρόκειται για φιλανθρωπικό έργο», σημείωσε, τονίζοντας ότι όλοι οι συμμετέχοντες πρέπει να βλέπουν ξεκάθαρο οικονομικό όφελος.
Στο ίδιο πλαίσιο, ο κ. Παπασταύρου ανέδειξε τη σημασία των επενδύσεων και της ενεργειακής ασφάλειας, επισημαίνοντας ότι η Ελλάδα τοποθετείται πλέον στο επίκεντρο μιας νέας ενεργειακής γεωγραφίας, με έργα που συνδέουν τη Νοτιοανατολική Ευρώπη με την Κεντρική Ευρώπη και την Ουκρανία.
Από τον Κάθετο Διάδρομο στο ευρύτερο «παζλ» και τις συνδέσεις μέχρι την Ινδία
Η συζήτηση εντάχθηκε σε ένα ευρύτερο γεωοικονομικό πλαίσιο, που περιλαμβάνει και άλλες πρωτοβουλίες, όπως οι νέοι διάδρομοι συνδεσιμότητας και οι συνέργειες με μεταφορές και υποδομές. Όπως υπογραμμίστηκε, ο Κάθετος Διάδρομος δεν λειτουργεί απομονωμένα, αλλά μπορεί να ενισχύσει και άλλους ενεργειακούς και εμπορικούς διαδρόμους, συμβάλλοντας στη συνολική ανθεκτικότητα της Ευρώπης.
Στη συζήτηση συμμετείχε επίσης ο Αλέξης Κωνσταντόπουλος, Ειδικός Απεσταλμένος για τον Οικονομικό Διάδρομο Ινδίας–Μέσης Ανατολής–Ευρώπης (IMEC) του ελληνικού υπουργείου Εξωτερικών, ο οποίος τόνισε ότι «η Ελλάδα έχει αναβαθμιστεί σε πράσινο κόμβο» και ότι «η πιο σημαντική εξέλιξη των τελευταίων ετών είναι ο Κάθετος Διάδρομος, όπου η χώρα παίζει στρατηγικό ρόλο».
Όπως σημείωσε, η Ελλάδα έχει αναγνωριστεί ως «πυλώνας ενεργειακής ανθεκτικότητας», με τον Κάθετο Διάδρομο να προσφέρει «άμεση πρόσβαση σε διαφοροποιημένες πηγές ενέργειας». Αναφερόμενος στον IMEC, τόνισε ότι η χώρα εργάζεται για να καθορίσει τον ρόλο της, συνεργαζόμενη στενά με εταίρους από την Ιταλία, τη Γερμανία και τη Γαλλία, και σύντομα και με εταίρους από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ο κ. Κωνσταντόπουλος υπογράμμισε ότι ο Διάδρομος ξεχωρίζει γιατί «συνδέει μεταφορές, ενέργεια και δεδομένα σε μία ενιαία υποδομή», κάτι πρωτόγνωρο σε διεθνές επίπεδο. «Δεν είναι απλώς ένα έργο υποδομής, αλλά ένα έργο οράματος για ανάπτυξη και ευημερία», ανέφερε, προσθέτοντας ότι φέρνει κοντά εταίρους και περιοχές που στο παρελθόν θεωρούνταν απομακρυσμένες. Στο πλαίσιο αυτό, έκανε αναφορά και στην ιδέα δημιουργίας ενός αεροδρομίου αποκλειστικά για εμπορεύματα, καθώς και στον ρόλο της ισχυρής ελληνικής ναυτιλιακής κοινότητας.