Η οικονομική δραστηριότητα επιταχύνθηκε σε Καζακστάν, Ουζμπεκιστάν, Κιργιζική Δημοκρατία και Τατζικιστάν το 2025. Το Αζερμπαϊτζάν, αν και εκτός Κεντρικής Ασίας, παρέμεινε στενά συνδεδεμένο μέσω ενεργειακών και εμπορικών διαδρόμων με την Ευρώπη και τις παγκόσμιες αγορές.
Η συνολική οικονομία της Κεντρικής Ασίας αναπτύχθηκε κατά περισσότερο από 6% το 2025 σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος, σύμφωνα με τα στοιχεία για το περιφερειακό ΑΕΠ.
Ανεξάρτητες εκτιμήσεις τοποθετούν την ανάπτυξη μεταξύ 6,2% και 6,6%, αντανακλώντας τις διαφορετικές μεθοδολογίες. Η Παγκόσμια Τράπεζα υπολογίζει την περιφερειακή επέκταση στο 6,2%, ενώ η Ευρασιατική Τράπεζα Ανάπτυξης (EDB) εκτιμά την ανάπτυξη στο 6,6%. Τα στοιχεία αφορούν το Καζακστάν, το Ουζμπεκιστάν, την Κιργιζική Δημοκρατία και το Τατζικιστάν, με το Τουρκμενιστάν να εξαιρείται λόγω περιορισμών στα διαθέσιμα δεδομένα.
Οι ρυθμοί αυτοί συγκρίνονται με σαφώς πιο υποτονικές προβλέψεις για τις ανεπτυγμένες οικονομίες. Η EDB προβλέπει ρυθμό ανάπτυξης γύρω στο 1,6% για τις Ηνωμένες Πολιτείες και περίπου 1,1% για την ευρωζώνη το 2026, ενώ η Κίνα αναμένεται να αναπτυχθεί κατά περίπου 4,6%.
Παρά τα εντυπωσιακά νούμερα στους τίτλους, οι οικονομολόγοι προειδοποιούν ότι ο πληθωρισμός, οι ανισότητες στα εισοδήματα και η εξάρτηση από εξωτερικούς παράγοντες εξακολουθούν να καθορίζουν την καθημερινή οικονομική πραγματικότητα σε όλη την περιοχή.
Καζακστάν: πετρέλαιο, βιομηχανία και διαφοροποίηση
Το Καζακστάν, η μεγαλύτερη οικονομία της Κεντρικής Ασίας, αναπτύχθηκε περίπου κατά 5,9% το 2025 και, σύμφωνα με την EDB, αναμένεται να αυξηθεί κατά 5,5% το 2026. Πρόκειται για την καλύτερη επίδοση σε διάστημα άνω της δεκαετίας.
Το πετρέλαιο παραμένει η ραχοκοκαλιά της ανάπτυξης, με την ενίσχυση της παραγωγής στο κοίτασμα Tengiz να έρχεται νωρίτερα από το αναμενόμενο. Ταυτόχρονα, η μεταποίηση έχει πάρει μπρος, ιδίως στους κλάδους των μηχανημάτων και των μετάλλων, με νέα εργοστάσια να ανοίγουν σε αρκετές περιοχές.
«Αυτό οφείλεται κυρίως στο ότι η επίδραση της αξιοποίησης του επενδυτικού δυναμικού αποδείχθηκε ισχυρότερη από ό,τι περιμέναμε τον Ιούνιο», δήλωσε η Αϊγκούλ Μπερντιγκουλόβα, ανώτερη αναλύτρια στο Κέντρο Μακροοικονομικής Ανάλυσης της EDB.
«Επιπλέον, η βιομηχανική παραγωγή αυξάνεται με ταχείς ρυθμούς φέτος, κυρίως ως αποτέλεσμα των κυβερνητικών μέτρων που στοχεύουν στη διαφοροποίηση της οικονομίας», πρόσθεσε.
Η άνοδος των εισοδημάτων έχει ενισχύσει τα στεγαστικά δάνεια και τα δάνεια για αυτοκίνητα, ενώ έχει αυξηθεί και ο εσωτερικός τουρισμός. Ωστόσο, οι αρχές αναγνωρίζουν τα όρια ενός μοντέλου ανάπτυξης που βασίζεται στην ενέργεια και επενδύουν σε διαδρόμους μεταφορών μέσω της Κασπίας καθώς και σε μεταποιητικές βιομηχανίες, ώστε να διευρύνουν τις πηγές εισοδήματος.
Ο πληθωρισμός, που πέρυσι κινήθηκε γύρω στο 12,3%, συνεχίζει να ροκανίζει την αγοραστική δύναμη, διατηρώντας τα επιτόκια σε υψηλά επίπεδα και περιορίζοντας την κατανάλωση των νοικοκυριών.
Ουζμπεκιστάν: ταχεία ανάπτυξη και δομικές αλλαγές
Το Ουζμπεκιστάν κατέγραψε μία από τις ισχυρότερες επιδόσεις στην περιοχή, με ανάπτυξη ΑΕΠ 7,4% το 2025 και πρόβλεψη για 6,8% το 2026, σύμφωνα με την EDB.
Το ΑΕΠ της χώρας ξεπέρασε τα 133 δισ. ευρώ το 2025, από περίπου 56 δισ. ευρώ εννέα χρόνια νωρίτερα. Την ίδια περίοδο, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ αυξήθηκε από περίπου 1.750 ευρώ σε περίπου 3.220 ευρώ, σχεδόν διπλασιάζοντας το μέσο επίπεδο εισοδήματος.
Οι επενδύσεις σε πάγιο κεφάλαιο αυξήθηκαν πάνω από 15% σε ετήσια βάση στο εννεάμηνο του 2025, ενώ η αξία των εξαγωγών εκτινάχθηκε πάνω από 33%.
Καθοριστικό ρόλο διαδραμάτισαν οι διαρκώς υψηλές διεθνείς τιμές του χρυσού, με τα έσοδα από τις εξαγωγές του πολύτιμου μετάλλου να αυξάνονται πάνω από 70% σε ετήσια βάση, σύμφωνα με στοιχεία της στατιστικής υπηρεσίας του Ουζμπεκιστάν που επικαλούνται η Παγκόσμια Τράπεζα και η Ευρασιατική Τράπεζα Ανάπτυξης.
«Ακόμη και μόνο ένας κλάδος, αυτός των υπηρεσιών, συνεισφέρει πλέον περίπου 72,4 δισ. ευρώ στο ΑΕΠ. Ιδιαίτερα σημαντικές είναι οι ψηφιακές υπηρεσίες. Το έργο "One Million AI Programmers" δείχνει πώς οι νέες δεξιότητες μπορούν να δημιουργήσουν εισοδήματα πολλαπλάσια του μέσου όρου», δήλωσε η Γκουλασάλ Μαντραχιμόβα, κοσμήτορας στο Ινστιτούτο Κλωστοϋφαντουργίας και Ελαφράς Βιομηχανίας της Τασκένδης.
Ο πρόεδρος Σαβκάτ Μιρζιγίογεφ έχει αναφέρει ότι περίπου πέντε εκατομμύρια άνθρωποι απέκτησαν σταθερή πηγή εισοδήματος το 2025, ενώ 1,5 εκατομμύριο βγήκαν πάνω από το όριο της φτώχειας. Αλλαγές καταγράφηκαν και στους δείκτες κατανάλωσης, με τις ετήσιες αγορές κατοικιών να αυξάνονται σε περίπου 270.000 και τις πωλήσεις αυτοκινήτων να φτάνουν το ένα εκατομμύριο.
Από την πλευρά της Παγκόσμιας Τράπεζας, η επόμενη φάση ανάπτυξης θα είναι πιο απαιτητική.
«Το Ουζμπεκιστάν αναγνωρίζεται από το 2017 ως ένας από τους κορυφαίους μεταρρυθμιστές παγκοσμίως στον οικονομικό τομέα», δήλωσε η Πινάρ Γιασάρ, οικονομολόγος χώρας στο Γραφείο της Παγκόσμιας Τράπεζας για το Ουζμπεκιστάν. «Η μελλοντική ανάπτυξη θα πρέπει να στηριχθεί σε έναν ισχυρό ιδιωτικό τομέα, στην ένταξη στον ΠΟΕ και σε πραγματικά ίσους όρους ανταγωνισμού. Ο περιορισμός της συμμετοχής του κράτους εκεί όπου οι ιδιωτικές επιχειρήσεις μπορούν να αποδώσουν καλύτερα θα βοηθήσει στην προσέλκυση επενδύσεων και στη δημιουργία ποιοτικότερων θέσεων εργασίας.»
Κιργιζική Δημοκρατία και Τατζικιστάν: ταχεία αλλά άνιση ανάπτυξη
Η Κιργιζική Δημοκρατία αναδείχθηκε η ταχύτερα αναπτυσσόμενη οικονομία της περιοχής, με το ΑΕΠ να εκτιμάται ότι αυξήθηκε κατά 10,3% το 2025 και με πρόβλεψη για 9,3% το 2026, σύμφωνα με την EDB. Κερδισμένο ήταν και το Τατζικιστάν, χάρη στις ισχυρές μεταναστευτικές εμβάσεις και στις δημόσιες επενδύσεις.
Αναλυτές επισημαίνουν ότι μέρος της πρόσφατης επιτάχυνσης αντανακλά την ανακατεύθυνση των εμπορικών και μεταφορικών ροών μετά τη γενικευμένη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία.
Ο Κουμπάτ Ραχίμοφ, ειδικός από την Κιργιζία σε θέματα ανάπτυξης υποδομών στην Κεντρική Ευρασία, υποστηρίζει ότι για τις υποεπενδυμένες οικονομίες οι υψηλοί ρυθμοί ανάπτυξης συχνά αντανακλούν μια φάση σύγκλισης και όχι μια δομική τομή.
«Για υποεπενδυμένες οικονομίες, ένας ρυθμός ανάπτυξης γύρω στο 6% συχνά σηματοδοτεί μια φάση σύγκλισης, ενώ στις ανεπτυγμένες οικονομίες ανάπτυξη της τάξης του 1,5–2% μπορεί ήδη να θεωρηθεί ισχυρή», είπε.
Ο Ραχίμοφ πρόσθεσε ότι η αύξηση του ΑΕΠ από μόνη της δεν αποτυπώνει πλήρως το βιοτικό επίπεδο και ότι πιο ουσιαστικοί δείκτες μακροπρόθεσμης προόδου είναι το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα και η παραγωγικότητα της εργασίας.
Αζερμπαϊτζάν: ενεργειακός κόμβος που συνδέει την Κεντρική Ασία με ευρύτερες αγορές
Το Αζερμπαϊτζάν, αν και γεωγραφικά δεν ανήκει στην Κεντρική Ασία, συνδέεται στενά με την περιοχή μέσω του εμπορίου και των ενεργειακών υποδομών και κατέγραψε πιο ήπια οικονομική ανάπτυξη το 2025.
Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο προβλέπει ότι το ΑΕΠ του Αζερμπαϊτζάν θα αυξηθεί περίπου κατά 3,0% το 2025, επιβράδυνση σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια, σύμφωνα με τις τελευταίες εκτιμήσεις του για τη χώρα.
Άλλες διεθνείς προβλέψεις διαφέρουν ελαφρώς, με την Παγκόσμια Τράπεζα να εκτιμά ανάπτυξη γύρω στο 2,6% το 2025 και την Ασιατική Τράπεζα Ανάπτυξης να προβλέπει 2,4% για την ίδια περίοδο.
Παρότι ο ρυθμός ανάπτυξής του είναι χαμηλότερος από εκείνον αρκετών οικονομιών της Κεντρικής Ασίας, το Αζερμπαϊτζάν διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στη διασύνδεση της περιοχής με τις παγκόσμιες αγορές.
Η οικονομία εξακολουθεί να βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις εξαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου, οι οποίες προσφέρουν δημοσιονομική σταθερότητα αλλά οδηγούν συνήθως σε πιο βαθμιαίες μεταβολές από χρόνο σε χρόνο. Τα ενεργειακά έσοδα διοχετεύονται σε έργα υποδομής, μεταξύ των οποίων και σε διαδρόμους μεταφορών μέσω της Κασπίας που συνδέουν την Κεντρική Ασία με την Ευρώπη και την Τουρκία.
Οι διαδρομές αυτές έχουν αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία, καθώς οι εμπορικές ροές μεταξύ Ασίας και Ευρώπης έχουν αναδιαμορφωθεί τα τελευταία χρόνια, ενισχύοντας τον ρόλο του Αζερμπαϊτζάν ως κόμβου μεταφορών και logistics για τις εξαγωγές της Κεντρικής Ασίας, ιδίως υδρογονανθράκων, μετάλλων και αγροτικών προϊόντων.
Οι αρχές επενδύουν επίσης στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και σε μη πετρελαϊκούς κλάδους, σε μια προσπάθεια να διαφοροποιήσουν τις πηγές εσόδων και να μειώσουν την έκθεση στους κύκλους τιμών των βασικών εμπορευμάτων, διατηρώντας παράλληλα στενή οικονομική συνεργασία με το Καζακστάν, το Ουζμπεκιστάν και άλλα κράτη της Κεντρικής Ασίας.
Πληθωρισμός, εισοδηματικές ανισότητες και περιορισμοί πολιτικής
Παρά τους ταχείς ρυθμούς ανάπτυξης, ο πληθωρισμός παραμένει βασική πρόκληση σε όλη την Κεντρική Ασία.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και της Παγκόσμιας Τράπεζας, ο πληθωρισμός το 2025 παρέμεινε αυξημένος σε όλη την Κεντρική Ασία, γύρω στο 12% στο Καζακστάν, περίπου 9% στην Κιργιζική Δημοκρατία και περίπου 7–8% στο Ουζμπεκιστάν.
«Χαμηλότερος πληθωρισμός θα δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για μειώσεις επιτοκίων. Αναμένουμε επίσης ότι τα περισσότερα εθνικά νομίσματα της περιοχής θα εμφανίσουν συνολικά σταθερή πορεία», δήλωσε ο Γιεβγκένι Βινοκούροφ, επικεφαλής οικονομολόγος της EDB.
Μέχρι να αποκλιμακωθεί ο πληθωρισμός, το υψηλό κόστος δανεισμού θα συνεχίσει να επηρεάζει τη συμπεριφορά των νοικοκυριών, συχνά επισκιάζοντας τους ισχυρούς εθνικούς ρυθμούς ανάπτυξης.
Τα στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας αναδεικνύουν επίσης μεγάλες εισοδηματικές ανισότητες. Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ στο Καζακστάν διαμορφώθηκε σε περίπου 14.154 δολάρια, έναντι περίπου 3.162 δολαρίων στο Ουζμπεκιστάν και γύρω στα 2.420 δολάρια στην Κιργιζική Δημοκρατία. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, για σύγκριση, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ ξεπερνά τα 84.000 δολάρια.
Κίνδυνοι και η επόμενη μέρα
Οι οικονομολόγοι προειδοποιούν ότι η τρέχουσα δυναμική είναι ευάλωτη σε εξωτερικά σοκ, όπως μια επιβράδυνση στην Κίνα, μεταβολές στη διεθνή ζήτηση για υδρογονάνθρακες και μέταλλα ή αλλαγές στις γεωπολιτικές ισορροπίες.
Η Παγκόσμια Τράπεζα προβλέπει πιο έντονη επιβράδυνση σε σχέση με την EDB, εκτιμώντας περιφερειακή ανάπτυξη περίπου 5,0% το 2026 και 4,6% το 2027, επικαλούμενη την αβεβαιότητα στο παγκόσμιο εμπόριο και την ασθενέστερη ανάπτυξη βασικών εταίρων.
Για την Κεντρική Ασία, το στοίχημα είναι να μετατρέψει μια περίοδο ασυνήθιστα ταχείας ανάπτυξης σε διαρκή κέρδη σε όρους παραγωγικότητας, εισοδημάτων και θεσμικής ισχύος, ώστε οι ισχυροί ρυθμοί αύξησης του ΑΕΠ να μεταφραστούν σε μόνιμες βελτιώσεις της καθημερινής ζωής.