Πόσο εκτεθειμένες είναι οι ευρωπαϊκές οικονομίες στον πόλεμο με το Ιράν;

Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης φυσικού αερίου TTF Ολλανδίας, που αποτελούν σημείο αναφοράς για τις ευρωπαϊκές τιμές, έφτασαν το πρωί της Πέμπτης τα €50 ανά μεγαβατώρα, καταγράφοντας άνοδο 60% από τότε που τα αμερικανικά και ισραηλινά πλήγματα στο Ιράν οδήγησαν στο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Πρόκειται για το πιο έντονο ενεργειακό σοκ για την ήπειρο μετά την κρίση του 2022 και έρχεται σε μια αγορά ήδη επικίνδυνα εκτεθειμένη: τα αποθέματα φυσικού αερίου σε όλη την Ευρώπη βρίσκονται στα χαμηλότερα εποχικά επίπεδα των τελευταίων ετών.

Με τα στενά, από όπου διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου, να παραμένουν κλειστά, οικονομολόγοι και αναλυτές ενέργειας προειδοποιούν ότι ακόμη και μια σύντομη διαταραχή μπορεί να πλήξει την ευρωπαϊκή ανάπτυξη, να οδηγήσει τον πληθωρισμό ξανά πάνω από τον στόχο και ενδεχομένως να αναγκάσει την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) να επανεξετάσει τις πορείες των επιτοκίων που μόλις πρόσφατα είχαν σταθεροποιηθεί.

Γιατί τα Στενά του Ορμούζ είναι κρίσιμα για την Ευρώπη

Περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου και σχεδόν το ένα πέμπτο του διεθνούς εμπορίου υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) διέρχονται από τα στενά, καθιστώντας τα έναν από τους σημαντικότερους στρατηγικούς ενεργειακούς διαδρόμους παγκοσμίως.

Για την Ευρώπη, τα διακυβεύματα είναι μεγάλα. Το Κατάρ καλύπτει περίπου το 15% των συνολικών εισαγωγών LNG της ηπείρου, γεγονός που καθιστά την απρόσκοπτη διέλευση από τα στενά ζήτημα ενεργειακής ασφάλειας.

Η έκθεση της Ευρώπης στις ενεργειακές ροές από τον Κόλπο έχει αυξηθεί σημαντικά, αφότου η ήπειρος μείωσε δραστικά τις εισαγωγές ρωσικών ορυκτών καυσίμων μετά το 2022.

Η Μπρίτζετ Πέιν, επικεφαλής ενεργειακών προβλέψεων στην Oxford Economics, τονίζει ότι προς το παρόν η βασική ανησυχία αφορά τη διαταραχή του εμπορίου και όχι την απώλεια παραγωγής.

Εκτιμά ότι η προσφορά πετρελαίου θα μπορούσε να μειωθεί κατά περίπου 4 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα στο προσεχές τρίμηνο.

Αν και οι παραγωγοί του Κόλπου διαθέτουν εφεδρική παραγωγική ικανότητα για να αντισταθμίσουν τις απώλειες από το ιρανικό πετρέλαιο, η Πέιν προειδοποιεί ότι οι εναλλακτικές θαλάσσιες διαδρομές μπορούν να εξυπηρετήσουν μόλις το ένα τρίτο του πετρελαίου που περνά συνήθως από τα Στενά του Ορμούζ.

Η Ευρώπη μπήκε στον Μάρτιο με ασυνήθιστα χαμηλά επίπεδα αποθήκευσης φυσικού αερίου. Τα αποθέματα στην ήπειρο κινούνταν γύρω στο 30%, με τη Γερμανία, τη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης, να καταγράφει πληρότητα δεξαμενών μόλις 21,6%.

Η Oxford Economics προειδοποίησε ότι τυχόν διαταραχές στις εξαγωγές LNG του Κατάρ θα μπορούσαν να αναγκάσουν τους Ασιάτες αγοραστές να ανταγωνιστούν πιο επιθετικά την Ευρώπη για φορτία, κάτι που θα έκανε πιθανόν πιο δύσκολη για τα ευρωπαϊκά κράτη την αναπλήρωση των αποθηκευτικών χώρων φυσικού αερίου ενόψει του επόμενου χειμώνα.

Αυξάνονται οι κίνδυνοι για τον πληθωρισμό και την ανάπτυξη

Οι υψηλότερες τιμές ενέργειας αναμένεται να περάσουν στον πληθωρισμό σε όλη την Ευρώπη.

«Τα εξαντλημένα αποθέματα φυσικού αερίου της Ευρώπης και η εξάρτησή της από διαύλους μεταφοράς μέσω της Μέσης Ανατολής υποδηλώνουν αυξημένο κίνδυνο για ένα μεγαλύτερο πληθωριστικό σοκ στην πλευρά της προσφοράς. Αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει έναν επιπλέον παράγοντα πίεσης στις ήδη χαμηλότερες από τη συναίνεση προβλέψεις μας για την ανάπτυξη του ΑΕΠ το 2026», σημειώνει ο Όλιβερ Ρακάου, επικεφαλής οικονομολόγος για τη Γερμανία στην Oxford Economics.

Η Oxford Economics αναμένει ότι η σύγκρουση θα αυξήσει τον εναρμονισμένο πληθωρισμό στην ευρωζώνη κατά 0,3 έως 0,5 ποσοστιαίες μονάδες το 2026, ανεβάζοντάς τον περίπου στο 2,3%.

Οι υψηλότερες ενεργειακές δαπάνες ενδέχεται επίσης να μειώσουν την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών, περιορίζοντας την οικονομική ανάπτυξη.

Ο Ρακάου εκτιμά ότι το σοκ μπορεί να μειώσει τον ρυθμό ανάπτυξης του ΑΕΠ της ευρωζώνης κατά περίπου 0,1 ποσοστιαία μονάδα, στο περίπου 1,0% φέτος.

Οι οικονομολόγοι της Goldman Sachs αναφέρουν ότι η σύγκρουση στο Ιράν έχει ήδη οδηγήσει σε αναθεώρηση των προβλέψεών τους για την οικονομική ανάπτυξη, τον πληθωρισμό και τη νομισματική πολιτική των κεντρικών τραπεζών.

«Προχωρούμε σε αλλαγές στις προβλέψεις μας για την ανάπτυξη, τον πληθωρισμό και τις κεντρικές τράπεζες, υπό το φως της εξελισσόμενης σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή», δήλωσε ο Σβεν Γιάρι Στέεν, επικεφαλής οικονομολόγος για την Ευρώπη στη Goldman Sachs.

Η Goldman Sachs υπολογίζει επίσης ότι οι υψηλότερες τιμές ενέργειας θα περικόψουν την οικονομική ανάπτυξη κατά 0,1 έως 0,2 ποσοστιαίες μονάδες φέτος σε ολόκληρη την ευρωζώνη, το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Σουηδία και την Ελβετία.

Ωστόσο, οι προοπτικές θα μπορούσαν να επιδεινωθούν αν οι τιμές ενέργειας αυξηθούν πιο έντονα ή παραμείνουν σε υψηλά επίπεδα για μεγαλύτερο διάστημα.

Σε ένα δυσμενές σενάριο, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της τράπεζας, οι τιμές του πετρελαίου θα μπορούσαν να παραμείνουν κοντά στα 80 δολάρια (€74) το βαρέλι, ενώ οι τιμές του φυσικού αερίου γύρω στα €70 ανά μεγαβατώρα.

Σε ένα ιδιαίτερα σοβαρό σενάριο, το πετρέλαιο θα μπορούσε να φτάσει τα 100 δολάρια (€92) το βαρέλι και το φυσικό αέριο τα €100 ανά μεγαβατώρα.

Σε ακόμη πιο ακραία σενάρια, ο αντίκτυπος θα μπορούσε να είναι πολύ μεγαλύτερος.

Μέχρι τα τέλη του 2026, ο συνολικός πληθωρισμός θα μπορούσε να είναι σχεδόν δύο ποσοστιαίες μονάδες υψηλότερος στο δυσμενές σενάριο και έως 3,6 ποσοστιαίες μονάδες υψηλότερος σε περίπτωση ισχυρού σοκ.

Η Goldman εκτιμά ότι, στο ιδιαίτερα δυσμενές αυτό σενάριο, θα ανέμενε από την ΕΚΤ να προχωρήσει σε δύο αυξήσεις επιτοκίων κατά 25 μονάδες βάσης στο δεύτερο εξάμηνο του 2026, εφόσον οι αυξήσεις στις τιμές ενέργειας προκαλέσουν σημαντικές δευτερογενείς επιπτώσεις στον υποκείμενο πληθωρισμό.

Οι διαταραχές στις μεταφορές εντείνουν τις πιέσεις

Ο πόλεμος διαταράσσει επίσης τα παγκόσμια δίκτυα εφοδιαστικής αλυσίδας, προσθέτοντας ακόμη περισσότερη αβεβαιότητα στο ευρωπαϊκό εμπόριο.

Σύμφωνα με τον επικεφαλής έρευνας της Freightos, Τζούντα Λιβάιν, τα στρατιωτικά πλήγματα και τα αντίποινα στην περιοχή έχουν ήδη αναγκάσει πολλές ναυτιλιακές εταιρείες να αναστείλουν τις κρατήσεις προς τα λιμάνια του Περσικού Κόλπου.

«Τα πλήγματα των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν και τα επακόλουθα ιρανικά αντίποινα προκαλούν σημαντικές αναταράξεις στις υπηρεσίες logistics στην περιοχή, οι οποίες θα μπορούσαν να αρχίσουν να γίνονται αισθητές πιο ευρέως αν η σύγκρουση παραταθεί», δήλωσε ο Λιβάιν.

Από τα Στενά του Ορμούζ διέρχεται περίπου το 2% έως 3% του παγκόσμιου όγκου μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων, ενώ γύρω στα 100 πλοία μεταφοράς κοντέινερ παραμένουν αυτή τη στιγμή εγκλωβισμένα στον Περσικό Κόλπο.

Μερικοί από τους μεγαλύτερους μεταφορείς παγκοσμίως, όπως οι Hapag-Lloyd και MSC, έχουν σταματήσει τις κρατήσεις προς και από τα λιμάνια του Κόλπου, ενώ η CMA CGM έχει διακόψει πλήρως την αποδοχή φορτίων με προορισμό την περιοχή.

Η κρίση έχει αναζωπυρώσει επίσης τις ανησυχίες για την Ερυθρά Θάλασσα.

Οι Χούτι, που είχαν παύσει τις επιθέσεις σε εμπορικά πλοία τον Οκτώβριο, απειλούν να τις ξαναρχίσουν, αναγκάζοντας τους λίγους μεταφορείς που είχαν επιστρέψει σε αυτή τη διαδρομή να παρακάμψουν εκ νέου το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας, με αποτέλεσμα να αυξάνονται ακόμη περισσότερο τα κόστη μεταφοράς.

Παράλληλα, οι διαταραχές στα μεγάλα αεροπορικά hubs του Κόλπου έχουν μειώσει τη διαθέσιμη παγκόσμια χωρητικότητα αερομεταφορών φορτίου.

Οι Qatar Airways Cargo, Emirates SkyCargo και Etihad αντιπροσωπεύουν από κοινού περίπου το 13% της παγκόσμιας χωρητικότητας αερομεταφοράς φορτίου και διαδραματίζουν καίριο ρόλο στη σύνδεση Ασίας και Ευρώπης.

Καθώς πολλές πτήσεις παραμένουν καθηλωμένες και ο εναέριος χώρος της περιοχής είναι κλειστός, οι διαμεταφορείς αρχίζουν να ναυλώνουν απευθείας πτήσεις μεταξύ Ασίας και Ευρώπης, μια εξέλιξη που ήδη ωθεί προς τα πάνω τα κόστη μεταφοράς.

Τα ναύλα από τη Νοτιοανατολική Ασία προς την Ευρώπη έχουν αυξηθεί πάνω από 6% τις τελευταίες ημέρες, σύμφωνα με τον δείκτη Freightos Air.

Οι αγορές συναλλάγματος αποτυπώνουν την αυξανόμενη αποστροφή κινδύνου

Οι χρηματοπιστωτικές αγορές αντιδρούν επίσης στη γεωπολιτική αβεβαιότητα.

Τα ευρωπαϊκά νομίσματα έχουν αποδυναμωθεί, καθώς οι επενδυτές στρέφονται σε ασφαλή καταφύγια όπως το δολάριο ΗΠΑ και ο χρυσός.

Σύμφωνα με τον Μιχάλ Γιόζβιακ, αναλυτή αγορών στην εταιρεία χρηματοοικονομικών υπηρεσιών Ebury, το ευρώ έχει υποχωρήσει περίπου 1,8% έναντι του δολαρίου από τότε που κλιμακώθηκε η σύγκρουση.

Η πίεση στις αγορές συναλλάγματος είναι ακόμη εντονότερη στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη.

Το ουγγρικό φιορίνι έχει αποδυναμωθεί σχεδόν 5% έναντι του δολαρίου, ενώ το πολωνικό ζλότι έχει υποχωρήσει περίπου 3,5%, καταγράφοντας μία από τις εντονότερες εβδομαδιαίες διακυμάνσεις από την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία το 2022.

Περαιτέρω αποδυνάμωση των ευρωπαϊκών νομισμάτων θα μπορούσε επίσης να εντείνει τις πληθωριστικές πιέσεις, αυξάνοντας το κόστος των εισαγωγών.

Εύθραυστη ενεργειακή ισορροπία

Για την Ευρώπη, η κλιμακούμενη σύγκρουση αναδεικνύει την ευαλωτότητα του ενεργειακού μοντέλου της μετά τη Ρωσία.

Παρότι η ήπειρος έχει μειώσει σημαντικά, από το 2022, την εξάρτησή της από το ρωσικό αέριο αγωγών, μεγάλο μέρος αυτής της προμήθειας έχει αντικατασταθεί από υγροποιημένο φυσικό αέριο που μεταφέρεται δια θαλάσσης (LNG).

Η στροφή αυτή έχει καταστήσει την Ευρώπη πιο εκτεθειμένη σε διαταραχές στις παγκόσμιες ναυτιλιακές οδούς και σε γεωπολιτικές εντάσεις σε κρίσιμες διαμετακομιστικές περιοχές, όπως η Μέση Ανατολή.

Με τα αποθέματα φυσικού αερίου ήδη χαμηλά και τη διαδικασία εποχικής αναπλήρωσης των αποθηκών σε εξέλιξη, οποιαδήποτε παρατεταμένη διαταραχή στις ενεργειακές ροές από τον Κόλπο θα μπορούσε να μεταφερθεί γρήγορα στις ευρωπαϊκές αγορές και οικονομίες.