Το ψηφιακό ευρώ μπορεί να τεθεί σε κυκλοφορία έως το 2029: η σφοδρή αντιπαράθεση ανάμεσα στις Βρυξέλλες και τις τράπεζες αποτελεί εμπόδιο.
Το ευρωπαϊκό σύστημα πληρωμών βρίσκεται στα πρόθυρα της μεγαλύτερης ανατροπής των τελευταίων δεκαετιών.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Ένα ψηφιακό ευρώ, η προσπάθεια απεξάρτησης από τους αμερικανικούς κολοσσούς των πληρωμών και μια σκληρή αντιπαράθεση μεταξύ τραπεζών και Βρυξελλών κορυφώνονται, και το αποτέλεσμα μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο οι Ευρωπαίοι πραγματοποιούν ακόμη και τις πιο απλές καθημερινές πληρωμές.
Το ψηφιακό ευρώ είναι ηλεκτρονικό χρήμα, με την εγγύηση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), και έχει σχεδιαστεί ώστε να συνυπάρχει με τα χαρτονομίσματα και τις υπηρεσίες που προσφέρουν οι εμπορικές τράπεζες.
Σύμφωνα με την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι χρήστες θα αποκτήσουν ένα ψηφιακό πορτοφόλι, με ανώτατο όριο δαπανών που δεν έχει ακόμη καθοριστεί, το οποίο θα λειτουργεί τόσο για διαδικτυακές όσο και για εκτός σύνδεσης πληρωμές, με τις συναλλαγές να σχεδιάζονται έτσι ώστε να μην είναι ανιχνεύσιμες.
Αν η σχετική νομοθεσία εγκριθεί πριν από το τέλος του 2026, το ψηφιακό ευρώ θα μπορούσε να είναι διαθέσιμο για πληρωμές λιανικής έως το 2029.
Το εγχείρημα είναι όσο πολιτικό, τόσο και οικονομικό.
Visa και Mastercard, και οι δύο αμερικανικές, αντιπροσωπεύουν το 61% των πληρωμών με κάρτα στη ζώνη του ευρώ και σχεδόν το σύνολο των διασυνοριακών συναλλαγών, σύμφωνα με στοιχεία της ΕΚΤ.
Η επιστροφή του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο και η επιθετική στάση του τόσο στην εξωτερική πολιτική όσο και στο εμπόριο επιτάχυναν τη συζήτηση, και στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στα μέσα Μαρτίου οι ηγέτες της ΕΕ έθεσαν ως προθεσμία την έγκριση της νομοθεσίας πριν από το τέλος του 2026.
Η προσπάθεια της ΕΚΤ να λανσάρει ένα τέτοιο νόμισμα είναι εν μέρει απάντηση στην άνοδο των ιδιωτικών σταθερών κρυπτονομισμάτων (stablecoins), που σταδιακά κερδίζουν έδαφος στον χώρο των πληρωμών.
Το μήνυμα από τις Βρυξέλλες και τους θεσμούς σε όλη την ήπειρο είναι σαφές: η Ευρώπη θέλει να ελέγχει το δικό της χρήμα.
Η αντίθεση με τις άλλες μεγάλες οικονομίες είναι έντονη. Οι ΗΠΑ κινούνται προς την αντίθετη κατεύθυνση, προωθώντας τον νόμο GENIUS για να παράσχουν στα ιδιωτικά stablecoins ρυθμιστικό πλαίσιο, ενώ η Κίνα έχει ήδη θέσει σε ευρεία κυκλοφορία το ψηφιακό γουάν της.
Η Ευρώπη χαράσσει μια ενδιάμεση πορεία: ένα νόμισμα με κρατική εγγύηση, αυστηρά ρυθμιζόμενο και σχεδιασμένο ώστε η νομισματική κυριαρχία να παραμείνει εκτός ιδιωτικών χεριών.
Ποιοι το πολεμούν και ποιοι το υποστηρίζουν;
Δεν έχουν όλοι πειστεί. Καθώς η νομοθετική διαδικασία προχωρά, η αντίσταση από τις εμπορικές τράπεζες έχει ενταθεί.
Σε μια κλαδική εκδήλωση στις Βρυξέλλες στα μέσα Απριλίου, ο πρόεδρος της Γαλλικής Τραπεζικής Ομοσπονδίας, Ντανιέλ Μπααλ, έστρεψε ευθέως τα πυρά του κατά του σχεδίου.
«Το ψηφιακό ευρώ για λιανική, όπως έχει σχεδιαστεί σήμερα, διαταράσσει αυτή την ισορροπία μετατρέποντας το χρήμα της κεντρικής τράπεζας σε άμεσο ανταγωνιστή του χρήματος των εμπορικών τραπεζών», είπε.
Επιφυλακτική εμφανίζεται και η Wero, η ευρωπαϊκή πλατφόρμα πληρωμών που υποστηρίζεται από μεγάλες τράπεζες.
Η διευθύνουσα σύμβουλος της, Μαρτίνα Βάιμερτ, αναγνώρισε ότι υπάρχει λόγος ύπαρξης για πληρωμές εκτός σύνδεσης, προειδοποίησε όμως ότι το καθεστώς νόμιμου χρήματος, που θα υποχρεώνει τους εμπόρους να δέχονται το ψηφιακό ευρώ όπως δέχονται και τα μετρητά, θα δημιουργούσε «νόθευση του ανταγωνισμού».
Οι υποστηρικτές του σχεδίου λένε ότι οι τράπεζες χάνουν πλήρως την ουσία.
«Είναι σαν να μην υπήρχαν τα μετρητά και ο κλάδος να υποστήριζε ότι αυτό είναι άδικο, επειδή οι έμποροι υποχρεώνονται να τα δέχονται και οι χρήστες δεν πληρώνουν προμήθεια», δήλωσε στο Euronews ο Πίτερ Νόργουντ, ερευνητής στη Finance Watch, μια ευρωπαϊκή μη κερδοσκοπική οργάνωση που επιδιώκει τη μεταρρύθμιση των χρηματοπιστωτικών αγορών προς όφελος του δημόσιου συμφέροντος.
«Τα μετρητά είναι δημόσιο αγαθό. Αυτό είναι που το ψηφιακό ευρώ θέλει να διαφυλάξει στην ψηφιακή εποχή».
Χωρίς το καθεστώς νόμιμου χρήματος, υποστήριξε, το εγχείρημα δεν θα φτάσει ποτέ τη λεγόμενη κρίσιμη μάζα.
«Αν οι έμποροι δεν υποχρεώνονται να το δέχονται, η χρήση του δεν θα απογειωθεί και δεν θα διασφαλίσει τη συνεχή διαθεσιμότητα του δημόσιου χρήματος», πρόσθεσε ο Νόργουντ.
Η ΕΚΤ προσπαθεί να περιορίσει τις εντάσεις γύρω από το ψηφιακό ευρώ, τονίζοντας ότι ο ιδιωτικός τομέας θα συμμετάσχει στον σχεδιασμό και τη διαχείρισή του.
Η τράπεζα αναφέρει ότι οι εμπορικές τράπεζες θα λειτουργούν ως τελικοί πάροχοι υπηρεσιών και θα αποζημιώνονται από την ΕΚΤ για αυτό.
Η αντίθεση στο ψηφιακό ευρώ, ωστόσο, ξεπερνά κατά πολύ τον τραπεζικό κλάδο.
Υποστηρικτές της προστασίας της ιδιωτικότητας και θιασώτες της αποκέντρωσης εκφράζουν ανησυχίες ότι ένα ψηφιακό νόμισμα που εκδίδεται από το κράτος θα μπορούσε να δώσει στις κυβερνήσεις πρωτοφανή εικόνα για τις δαπάνες των πολιτών και, δυνητικά, τη δυνατότητα να τις περιορίζουν.
Το προβλεπόμενο ανώτατο όριο στις ατομικές διακρατήσεις έχει κάνει ελάχιστα για να κατευνάσει αυτούς τους φόβους.
Και οι εκπρόσωποι της βιομηχανίας των κρυπτονομισμάτων, αν και έχουν μικρότερη επιρροή στην Ευρώπη απ’ ό,τι στις ΗΠΑ, αντιδρούν επίσης, φοβούμενοι ένα ψηφιακό νόμισμα που θα ανταγωνίζεται τις αποκεντρωμένες εναλλακτικές, ενώ θα λειτουργεί υπό πλήρη θεσμικό έλεγχο.
Ο άνθρωπος που κρατά τα κλειδιά
Η τύχη του ψηφιακού ευρώ εξαρτάται πλέον σε μεγάλο βαθμό από ένα πρόσωπο: τον Φερνάντο Ναβαρέτε Ρόχας, Ισπανό κεντροδεξιό ευρωβουλευτή του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος (ΕΛΚ), ο οποίος έχει αναλάβει να καθοδηγήσει τον σχετικό φάκελο στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το μοναδικό θεσμικό όργανο της ΕΕ που δεν έχει ακόμη προωθήσει το θέμα.
Δεν απάντησε στα αιτήματα του Euronews για σχόλιο.
Η στάση του στις κοινοβουλευτικές διαπραγματεύσεις, οι δημόσιες παρεμβάσεις του και οι εμφανίσεις του σε κλαδικές εκδηλώσεις δείχνουν ότι προτιμά λύσεις του ιδιωτικού τομέα αντί του ψηφιακού ευρώ.
Ο Ναβαρέτε έχει μακρά πορεία στον τραπεζικό τομέα. Κατείχε αρκετές ανώτερες θέσεις στην Τράπεζα της Ισπανίας και διετέλεσε διευθυντής χρηματοδότησης στο Ισπανικό Ινστιτούτο Επίσημης Πίστωσης.
Επιπλέον, ήταν επικεφαλής των οικονομικών και δημόσιων πολιτικών στο ίδρυμα για Κοινωνική Ανάλυση και Μελέτες (FAES), ένα συντηρητικό think tank που συνδέεται με τον πρώην πρωθυπουργό της Ισπανίας Χοσέ Μαρία Αθνάρ Λόπες.
Σύμφωνα με τα δημόσια αρχεία συναντήσεών του, από τότε που ανέλαβε τον φάκελο, τον Δεκέμβριο του 2024, έχει πραγματοποιήσει περισσότερες από εκατό συναντήσεις αποκλειστικά για το ψηφιακό ευρώ.
Με τις κυβερνήσεις της ΕΕ να υποστηρίζουν σθεναρά το σχέδιο, η μάχη θα κριθεί στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Σε κλαδική εκδήλωση που διοργάνωσε η Γαλλική Τραπεζική Ομοσπονδία στα μέσα Απριλίου, ο Ναβαρέτε εξέφρασε ανοιχτά τον σκεπτικισμό του, χαρακτηρίζοντας το ψηφιακό ευρώ μη επείγουσα προτεραιότητα.
«Λυπάμαι που ξεκινήσαμε ίσως όχι από τα πιο επείγοντα κομμάτια του οικοδομήματος», είπε.
Κατέστησε σαφές ότι προτιμά τον ιδιωτικό τομέα, τον οποίο περιέγραψε ως «πολύ πιο αποτελεσματικό».
Και, όπως και οι εμπορικές τράπεζες, προειδοποίησε ότι το καθεστώς νόμιμου χρήματος, το οποίο χαρακτήρισε «ατομικό όπλο», θα μπορούσε να υπονομεύσει καίρια τις ιδιωτικές εναλλακτικές. «Ακόμη κι αν το (ψηφιακό ευρώ) δεν είναι καλό, θα είστε αναγκασμένοι να το χρησιμοποιείτε», είπε.
Το παρασκήνιο
Σύμφωνα με αρκετά πρόσωπα που γνωρίζουν τις διαπραγματεύσεις, ο Ισπανός ευρωβουλευτής αξιοποίησε κεκλεισμένων των θυρών συναντήσεις για να επιβραδύνει τη διαδικασία, εντάσσοντας τις απόψεις του στο κείμενο και πιέζοντας έντονα για μία κρίσιμη παραχώρηση: να περιοριστεί το ψηφιακό ευρώ μόνο σε χρήση εκτός σύνδεσης, με το επιχείρημα ότι μια διαδικτυακή εκδοχή θα ανταγωνιζόταν άμεσα τη Wero, τη Visa, τη Mastercard και άλλους ιδιωτικούς παρόχους.
Οι συναντήσεις έγιναν ολοένα και πιο πολωμένες.
Από τη μία πλευρά, οι Σοσιαλιστές (S&D), οι Φιλελεύθεροι (Renew Europe), οι Πράσινοι και η Αριστερά στήριζαν σε γενικές γραμμές την πρόταση της Επιτροπής.
Από την άλλη, ο Ναβαρέτε, εκπροσωπώντας το ΕΛΚ, είχε μειοψηφική, αντίθετη θέση, στην οποία κατά διαστήματα προσχωρούσαν ακροδεξιά κόμματα, αν και η παρουσία τους δεν ήταν σταθερή.
Δύο άτομα με γνώση των διαπραγματεύσεων περιέγραψαν τη στάση του ως απρόβλεπτη και προσηλωμένη στο να καθυστερήσει τη νομοθεσία.
«Δεν προχωράμε πουθενά», ήταν το μήνυμα στο τέλος αρκετών συναντήσεων.
Ο Γερμανός υπουργός Οικονομικών, Λαρς Κλινγκμπάιλ, δήλωσε τον Φεβρουάριο ότι όσοι αντιτίθενται στο ψηφιακό ευρώ βλάπτουν την Ευρώπη, στέλνοντας έτσι ένα σαφές μήνυμα προς τον Ναβαρέτε και την ομάδα του ΕΛΚ, η οποία εμφανίζεται διχασμένη για τον φάκελο.
Η θέση υπέρ της αποκλειστικά εκτός σύνδεσης χρήσης τελικά αφαιρέθηκε από το κείμενο, ξεπερνώντας ένα σημαντικό εμπόδιο.
Πού βρισκόμαστε τώρα;
Οι διαπραγματεύσεις δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί και παραμένουν περίπλοκες, όμως η διαδικασία προχωρά.
Προσχέδια κειμένων και πρακτικά συναντήσεων που έχει δει το Euronews δείχνουν μια πιο ισορροπημένη δυναμική σε σχέση με τους προηγούμενους μήνες.
Η ψηφοφορία στην ολομέλεια, που είχε αρχικά προγραμματιστεί για τον Μάιο, έχει μετατεθεί. Η αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή αναμένεται πλέον να ψηφίσει στα τέλη Ιουνίου, και θα ακολουθήσει η ολομέλεια.
Μόλις το Κοινοβούλιο δώσει το πράσινο φως, θα ξεκινήσουν οι διαθεσμικές διαπραγματεύσεις μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ, του Κοινοβουλίου και της Επιτροπής, με στόχο η τελική έγκριση της νομοθεσίας να γίνει έως το τέλος του 2026.