Το χάσμα πλούτου μεταξύ ηλικιωμένων Ευρωπαίων είναι τεράστιο: στο Λουξεμβούργο τα νοικοκυριά 65-74 ετών έχουν καθαρή περιουσία 1,22 εκατ. €, έναντι 36.300 € στη Λετονία. Κατοικία, συντάξεις και οικογενειακή στήριξη καθορίζουν ασφάλεια στη σύνταξη.
Η περιουσία στη συνταξιοδότηση διαφέρει θεαματικά στην Ευρώπη και καθορίζει το βιοτικό επίπεδο πολύ πέρα από ό,τι μπορεί να προσφέρει από μόνη της η σύνταξη.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Σε ορισμένες χώρες, τα νοικοκυριά μεγαλύτερης ηλικίας διαθέτουν πάνω από 30 φορές περισσότερη περιουσία από ό,τι σε άλλες, αναδεικνύοντας πόσο καθοριστικά η κατοικία, οι συντάξεις και η οικογενειακή στήριξη επηρεάζουν την οικονομική ασφάλεια στην τρίτη ηλικία.
Ποιες χώρες λοιπόν έχουν τους πλουσιότερους άνω των 65 ετών;
Η Έρευνα Χρηματοοικονομικών και Κατανάλωσης των Νοικοκυριών (HFCS) της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, που δημοσιεύθηκε στα μέσα του 2023, προσφέρει συγκρίσιμα στοιχεία για την περιουσία των ηλικιωμένων.
Στην ευρωζώνη, τα νοικοκυριά ηλικίας 65–74 ετών έχουν διάμεση καθαρή περιουσία 185.300 ευρώ. Στις 22 ευρωπαϊκές χώρες που εξετάζονται, το ποσό αυτό κυμαίνεται από 36.300 ευρώ στη Λετονία έως 1.219.500 ευρώ στο Λουξεμβούργο. (Για λόγους σύγκρισης, τα στοιχεία για τον πλούτο παρουσιάζονται σε ευρώ, και για τις χώρες εκτός ευρωζώνης.)
Το Λουξεμβούργο αποτελεί σαφή εξαίρεση. Το αμέσως υψηλότερο ποσό, στη Μάλτα, είναι 310.000 ευρώ.
Βέλγιο και Ιρλανδία στην κορυφή, μπροστά από Γαλλία και Γερμανία
Αν εξαιρέσει κανείς αυτές τις δύο χώρες με τους μικρότερους πληθυσμούς στην ΕΕ, τα νοικοκυριά μεγαλύτερης ηλικίας στο Βέλγιο και την Ιρλανδία είναι τα πιο εύπορα. Η διάμεση καθαρή περιουσία για τα νοικοκυριά 65–74 ετών ανέρχεται σε 307.700 ευρώ στο Βέλγιο. Η Ιρλανδία βρίσκεται επίσης κοντά στο όριο των 300.000 ευρώ, στα 296.700 ευρώ.
Η Γαλλία κατατάσσεται πέμπτη με 232.800 ευρώ, ακολουθούμενη από κοντά από τη Γερμανία με 232.100 ευρώ. Στην Ισπανία, η διάμεση καθαρή περιουσία για αυτή την ηλικιακή ομάδα είναι 200.800 ευρώ.
Ανάμεσα στις τέσσερις μεγαλύτερες οικονομίες της ΕΕ, η Ιταλία έχει το χαμηλότερο ποσό, στα 168.000 ευρώ, πράγμα που σημαίνει ότι οι άνθρωποι ηλικίας συνταξιοδότησης σε Γαλλία και Γερμανία διαθέτουν πάνω από 60.000 ευρώ περισσότερη περιουσία από εκείνους στην Ιταλία.
Η Αυστρία (188.500 ευρώ) βρίσκεται λίγο πάνω από τον μέσο όρο της ευρωζώνης, ενώ η Φινλανδία (176.100 ευρώ) λίγο κάτω από αυτόν.
Η Ολλανδία μεταξύ των χωρών κάτω από τον μέσο όρο
Η Ολλανδία (134.400 ευρώ) ξεχωρίζει ως χώρα με σχετικά περιορισμένο πλούτο νοικοκυριών για τους άνω των 65 ετών, παρά το υψηλά αξιολογημένο συνταξιοδοτικό της σύστημα, υπογραμμίζοντας ότι τα υψηλά εισοδήματα στη συνταξιοδότηση δεν μεταφράζονται πάντα σε υψηλά επίπεδα ιδιωτικής περιουσίας.
Την ίδια ώρα, η Σλοβενία (138.200 ευρώ), η Ελλάδα (104.300 ευρώ), η Τσεχία (102.900 ευρώ) και η Σλοβακία (100.800 ευρώ) βρίσκονται επίσης αρκετά κάτω από τον μέσο όρο.
Στον πάτο της κατάταξης, πέρα από τη Λετονία, ακόμη πέντε χώρες έχουν διάμεση καθαρή περιουσία κάτω από 100.000 ευρώ για τα νοικοκυριά 65–74 ετών: η Λιθουανία (51.400 ευρώ), η Ουγγαρία (54.400 ευρώ), η Εσθονία (73.500 ευρώ), η Κροατία (75.900 ευρώ) και η Πορτογαλία (99.200 ευρώ).
Η διάμεση καθαρή περιουσία για τα νοικοκυριά ηλικίας 75 ετών και άνω στην ευρωζώνη είναι 144.400 ευρώ, δηλαδή 40.900 ευρώ ή 22% χαμηλότερη σε σχέση με τα νοικοκυριά 65–74 ετών.
Σχεδόν σε όλες τις χώρες της έρευνας, η διάμεση περιουσία είναι χαμηλότερη στα νοικοκυριά ηλικίας 75 ετών και άνω σε σχέση με εκείνα 65–74 ετών. Εξαίρεση αποτελούν μόνο το Λουξεμβούργο και το Βέλγιο.
Στην Αυστρία είναι χαμηλότερη κατά 51% και στη Γερμανία κατά 44%. Στη Γαλλία είναι μόλις 14% χαμηλότερη.
Παράγοντες πίσω από τις διαφορές μεταξύ χωρών
Η υπηρεσία HFCS υπενθύμισε σε προηγούμενη έκθεση ότι οι διαφορές στο εισόδημα, στη σύνθεση των νοικοκυριών, στα ποσοστά ιδιοκατοίκησης, στη χρήση δανεισμού για αγορά ακινήτων και στις τιμές των κατοικιών είναι μερικοί από τους βασικούς παράγοντες που εξηγούν τις διακρατικές διαφοροποιήσεις στην καθαρή περιουσία.
Ατομική αποταμιευτική συμπεριφορά και μακροχρόνιες αλληλεπιδράσεις
«Αυτές οι διαφορές μεταξύ χωρών μας υπενθυμίζουν ότι ο πλούτος δεν είναι ποτέ απλώς αποτέλεσμα της ατομικής αποταμιευτικής συμπεριφοράς», δήλωσε ο καθηγητής Φάμπιαν Πφέφερ από το LMU του Μονάχου και ιδρυτικός διευθυντής του Munich International Stone Center for Inequality Research (πηγή στα Αγγλικά).
«Αντανακλούν τη μακροχρόνια αλληλεπίδραση των αγορών κατοικίας, των συστημάτων κοινωνικής πρόνοιας, των συνταξιοδοτικών συστημάτων, των πιστωτικών ιδρυμάτων, των οικογενειακών μεταβιβάσεων και των ιστορικών διαδρομών προς την απόκτηση περιουσιακών στοιχείων», πρόσθεσε.
Ο ρόλος της ιδιοκατοίκησης
Επεσήμανε ότι αυτά τα στοιχεία δείχνουν πόσο διαφορετικά έχουν οργανώσει οι ευρωπαϊκές κοινωνίες τη συσσώρευση ιδιωτικού πλούτου. Για πολλά νοικοκυριά, η κατοικία είναι το σημαντικότερο περιουσιακό τους στοιχείο.
«Εκεί όπου τα νοικοκυριά μεγαλύτερης ηλικίας είχαν ευρεία πρόσβαση στην ιδιοκατοίκηση και επωφελήθηκαν από την άνοδο των τιμών των ακινήτων, η διάμεση καθαρή περιουσία τείνει να εμφανίζεται πολύ υψηλότερη. Όπου η ενοικίαση ήταν πιο διαδεδομένη, η ιδιωτική καθαρή περιουσία μπορεί να φαίνεται χαμηλότερη, ακόμη κι αν οι ηλικιωμένοι προστατεύονται με άλλους τρόπους», πρόσθεσε.
Ο Φάμπιαν Πφέφερ εξήγησε ότι η Γερμανία και η Αυστρία, για παράδειγμα, εμφανίζονται συχνά λιγότερο εύπορες στα στοιχεία για την καθαρή περιουσία των νοικοκυριριών, εν μέρει επειδή μεγαλύτερο ποσοστό νοικοκυριών ζει σε ενοικιαζόμενη κατοικία.
«Αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι οι ηλικιωμένοι ενοικιαστές είναι φτωχοί. Σημαίνει όμως ότι μικρότερο μέρος της οικονομικής τους ασφάλειας αποτυπώνεται ως ιδιωτική περιουσία στους ισολογισμούς των νοικοκυριών», σημείωσε.
Οι δημόσιες συντάξεις δεν περιλαμβάνονται
Τα στοιχεία για την καθαρή περιουσία δεν περιλαμβάνουν την παρούσα αξία των δικαιωμάτων από δημόσιες ή επαγγελματικές συντάξεις. Ο Πφέφερ τόνισε ότι τα συνταξιοδοτικά δικαιώματα συγκαταλέγονται στους σημαντικότερους οικονομικούς πόρους για πολλούς ηλικιωμένους.
«Ένα γενναιόδωρο δημόσιο συνταξιοδοτικό σύστημα μπορεί να μειώσει την ανάγκη συσσώρευσης μεγάλων ιδιωτικών περιουσιακών στοιχείων για τη συνταξιοδότηση. Από αυτή την άποψη, η χαμηλότερη ιδιωτική περιουσία των μεγαλύτερων νοικοκυριών μπορεί μερικές φορές να αντανακλά ένα ισχυρότερο κοινωνικό κράτος και όχι μειωμένη οικονομική ασφάλεια», ανέφερε.
Σημασία έχει και ο οικογενειακός πλούτος
Ο Τόμπι Γουέλτον, ανώτερος ερευνητής στο Intergenerational Foundation, υπογράμμισε ότι και ο ρόλος του οικογενειακού πλούτου έχει γίνει ολοένα πιο σημαντικός.
Καθώς η πρόσβαση στη στέγαση και στην απόκτηση περιουσιακών στοιχείων γίνεται ολοένα δυσκολότερη μόνο μέσω του μισθού, η οικονομική βοήθεια από γονείς και παππούδες μπορεί να διαδραματίσει ολοένα μεγαλύτερο ρόλο στο ποιοι μπορούν να δημιουργήσουν περιουσία σε μικρότερη ηλικία.
«Αυτό εγείρει ανησυχίες για την ισότητα των ευκαιριών, καθώς τα οικονομικά αποτελέσματα επηρεάζονται όλο και περισσότερο από το οικογενειακό υπόβαθρο και όχι από την ατομική προσπάθεια», δήλωσε στο Euronews Business.
Τι είναι η καθαρή περιουσία;
Καθαρή περιουσία είναι η διαφορά ανάμεσα στα συνολικά περιουσιακά στοιχεία ενός νοικοκυριού και στις συνολικές υποχρεώσεις του. Στα συνολικά περιουσιακά στοιχεία περιλαμβάνονται:
Πραγματικά περιουσιακά στοιχεία: η αξία της κύριας κατοικίας του νοικοκυριού για τους ιδιοκτήτες, άλλες ακίνητες ιδιοκτησίες, οχήματα, πολύτιμα αντικείμενα όπως κοσμήματα, έργα τέχνης και αντίκες, καθώς και η αξία επιχειρήσεων αυτοαπασχολούμενων.
Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία: καταθέσεις (τρεχούμενοι και αποταμιευτικοί λογαριασμοί), αμοιβαία κεφάλαια, ομόλογα, μετοχές, απαιτήσεις του νοικοκυριού από τρίτους, η αξία προαιρετικών συνταξιοδοτικών προγραμμάτων και ασφαλιστηρίων ζωής διαρκείας που κατέχουν τα μέλη του νοικοκυριού, καθώς και άλλα χρηματοοικονομικά στοιχεία.
Συνολικές υποχρεώσεις περιλαμβάνουν στεγαστικά δάνεια με εξασφάλιση την κύρια κατοικία του νοικοκυριού και άλλα ακίνητα που ανήκουν στο νοικοκυριό, λοιπά δάνεια (συμπεριλαμβανομένων καταναλωτικών, ιδιωτικών και άλλων δανείων), υπεραναλήψεις και οφειλές από πιστωτικές κάρτες.