Έκρηξη επενδύσεων στην τεχνητή νοημοσύνη ωθεί τα χρηματιστήρια σε ρεκόρ, αλλά κινδυνεύει να καταλήξει σε φούσκα, προειδοποιεί η Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών.
Στην Ετήσια Οικονομική Έκθεσή της, που δημοσιεύθηκε την Κυριακή, η Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών (BIS), γνωστή ως η κεντρική τράπεζα των κεντρικών τραπεζών, προειδοποιεί ότι οι τεράστιες δαπάνες για την τεχνητή νοημοσύνη συσσωρεύουν χρηματοπιστωτικές ευπάθειες, οι οποίες θα μπορούσαν να ενισχύσουν κάθε μελλοντικό σοκ και να το μεταφέρουν από τις αγορές στην ευρύτερη οικονομία.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Παρουσιάζοντας τα ευρήματα, ο γενικός διευθυντής της BIS Πάμπλο Ερνάντεθ ντε Κος δήλωσε ότι το μήνυμα είναι ένα μήνυμα «επείγοντος», καλώντας τους υπευθύνους χάραξης πολιτικής να δράσουν πριν τυχόν αντιστροφή καταστήσει την τελική προσαρμογή πιο οδυνηρή.
Στον πυρήνα της προειδοποίησης βρίσκεται η κλίμακα αυτών των δαπανών, παρότι οι μαζικές επενδύσεις στήριξαν την παγκόσμια ανάπτυξη τον τελευταίο χρόνο.
Οι πέντε μεγαλύτεροι «hyperscalers», οι τεχνολογικοί κολοσσοί που σπεύδουν να χτίσουν υποδομές τεχνητής νοημοσύνης, αναμένεται να δεσμεύσουν πάνω από 1 τρισ. δολάρια (878 δισ. ευρώ) σε επενδύσεις συνδεδεμένες με την ΤΝ το 2025 και το 2026, με ρυθμό που ξεπερνά τα κέρδη και τις ελεύθερες ταμειακές ροές τους και ωθεί ορισμένους να δανείζονται μαζικά για να προλάβουν τον ανταγωνισμό.
Η BIS εκτιμά ότι αυτή η κούρσα τροφοδοτείται από την πεποίθηση πως τελικά θα επικρατήσουν μόνο λίγοι κυρίαρχοι παίκτες, γεγονός που ενθαρρύνει τις εταιρείες να διοχετεύουν κεφάλαια σε έργα με εξαιρετικά αβέβαιες αποδόσεις.
Αντίλαλοι παλαιότερων επενδυτικών φούσκων
Η έκθεση τοποθετεί τη σημερινή έκρηξη της ΤΝ μέσα σε μια μακρά ιστορική αλυσίδα, από την «τρέλα» των καναλιών τη δεκαετία του 1830 και τη σιδηροδρομική μανία της Βρετανίας τη δεκαετία του 1840, έως τον εξηλεκτρισμό της δεκαετίας του 1920 και τη φούσκα του διαδικτύου.
Καθεμία από αυτές ξεκίνησε από μια πραγματική τεχνολογική τομή που προσέλκυσε περισσότερο κεφάλαιο απ’ όσο δικαιολογούσαν οι εμπορικές αποδόσεις, σημειώνει η BIS, με κάθε επεισόδιο να καταλήγει «σε μια τελική αντιστροφή των επενδύσεων, προκαλώντας υφέσεις σε ολόκληρη την οικονομία».
Στον κίνδυνο αυτό προστίθενται οι υπερτιμημένες μετοχές και οι αδιαφανείς μορφές χρηματοδότησης.
Η BIS επισημαίνει την εξάπλωση της «κυκλικής χρηματοδότησης», όπου κατασκευαστές μικροτσίπ και κολοσσοί του cloud αποκτούν συμμετοχές σε εργαστήρια ΤΝ, τα οποία στη συνέχεια δεσμεύονται να αγοράζουν τα τσιπ και την υπολογιστική ισχύ τους, ανακυκλώνοντας ουσιαστικά τα χρήματα πίσω στους αρχικούς επενδυτές ως έσοδα.
Πλέον μεγάλο μέρος της χρηματοδότησης διοχετεύεται μέσω hedge funds και οχημάτων ιδιωτικού δανεισμού, που υπόκεινται σε πολύ χαλαρότερο έλεγχο από τις τράπεζες.
Σύμφωνα με τον Zhang Tao, επικεφαλής αντιπρόσωπο της BIS για την Ασία και τον Ειρηνικό, αυτή η εξάρτηση από μη τραπεζικά κανάλια σημαίνει ότι μια επιβράδυνση στην ΤΝ θα μπορούσε να εξελιχθεί σε πιο απότομη και γρήγορη κατάρρευση από μια παραδοσιακή τραπεζική κρίση.
Τα κρυφά κόστη των κέντρων δεδομένων
Πέρα από τις χρηματοπιστωτικές αγορές, επικριτές υποστηρίζουν ότι το πραγματικό κόστος της ανάπτυξης της ΤΝ κρύβεται ουσιαστικά μπροστά στα μάτια μας.
Κεντρική ανησυχία, την οποία εξετάζει η Wall Street Journal, είναι ο τρόπος με τον οποίο οι τεχνολογικοί κολοσσοί λογιστικοποιούν τα κέντρα δεδομένων τους.
Υποθέτοντας ότι ο ακριβός εξοπλισμός που στεγάζουν θα παραμείνει χρήσιμος για μεγαλύτερο διάστημα, οι εταιρείες μπορούν να απλώσουν το κόστος του σε περισσότερα χρόνια, μειώνοντας τις αποσβέσεις που επιβαρύνουν τα κέρδη σε κάθε περίοδο και εμφανίζοντας τα αποτελέσματά τους πιο ισχυρά απ’ ό,τι υποδηλώνει η πραγματική κατανάλωση μετρητών.
Ωστόσο, τα εξειδικευμένα τσιπ που βρίσκονται στην καρδιά αυτών των εγκαταστάσεων μπορεί να καταστούν απαρχαιωμένα πολύ ταχύτερα απ’ όσο προϋποθέτουν αυτά τα παρατεταμένα χρονοδιαγράμματα, δημιουργώντας ένα κενό ανάμεσα στα δηλωμένα κέρδη και την οικονομική πραγματικότητα, καθώς και έναν ισολογισμό πιο εκτεθειμένο απ’ όσο δείχνει, εάν η ζήτηση διαψευστεί ή προκύψει μεγάλη ανάγκη αντικατάστασης του υλικού.
Η φυσική κλίμακα είναι εντυπωσιακή.
Ο οικονομολόγος του Πανεπιστημίου Κολούμπια Stijn Van Nieuwerburgh εκτιμά ότι αυτή η επέκταση θα μπορούσε να κοστίσει περίπου 8 τρισ. δολάρια (7 τρισ. ευρώ) μέσα στα επόμενα έξι χρόνια, χρηματοδοτούμενη εν μέρει μέσω δομών εκτός ισολογισμού, σαν κι αυτές που επισημαίνει η BIS.
Τα κόστη όμως δεν περιορίζονται πλέον στους ισολογισμούς των επιχειρήσεων.
Ορισμένοι οικονομολόγοι προειδοποιούν πλέον για ένα λεγόμενο «τρίτο κύμα» πληθωρισμού, μετά την πανδημία και τους δασμούς, που αυτή τη φορά τροφοδοτείται από την επέκταση της ΤΝ. Καθώς οι κατασκευαστές τσιπ δίνουν προτεραιότητα σε εξαρτήματα υψηλού περιθωρίου κέρδους για servers ΤΝ, η συνεπακόλουθη έλλειψη μνήμης και αποθηκευτικού χώρου έχει περάσει και στα καταναλωτικά ηλεκτρονικά.
Χαρακτηριστικό είναι ότι η Apple αύξησε τις τιμές των MacBook, iPad και άλλων συσκευών της την περασμένη εβδομάδα, επικαλούμενη μια «εξαιρετικά έντονη έκρηξη της ζήτησης για μνήμη και αποθήκευση» και σημειώνοντας ότι «δεν έχουμε ξαναδεί αύξηση στην τιμή ενός εξαρτήματος τόσο μεγάλη, σε τόσο σύντομο διάστημα».
Η μετοχή της εταιρείας υποχώρησε περίπου 6%, στη χειρότερη συνεδρίαση εδώ και πάνω από έναν χρόνο, ενώ Microsoft, Nintendo και Sony έχουν επίσης προχωρήσει σε παρόμοιες κινήσεις.
Πέρα από τα κρυφά κόστη και τις πληθωριστικές πιέσεις, το σημείο όπου η πίεση μπορεί να αποδειχθεί εντονότερη είναι η ίδια η ζήτηση για ηλεκτρική ισχύ.
Η Goldman Sachs αναμένει ότι τα κέντρα δεδομένων θα ευθύνονται σχεδόν για το μισό της αύξησης της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας στις ΗΠΑ έως το 2030, με τις τιμές λιανικής του ρεύματος να προβλέπεται να αυξάνονται περίπου 6% ετησίως το 2026 και το 2027.
Η ίδια η BIS σημειώνει ότι η δίψα αυτής της επέκτασης για ηλεκτρική ενέργεια ασκεί ήδη πιέσεις στις τιμές και στο κόστος παραγωγής, με πιθανές επιδράσεις στον πληθωρισμό, τονίζοντας πάντως, όπως και πολλοί οικονομολόγοι, ότι η ΤΝ θα μπορούσε τελικά να έχει αποπληθωριστική επίδραση, εφόσον υλοποιηθούν τα υποσχόμενα κέρδη παραγωγικότητας.