Κατασκευές και γεωργία: οι κλάδοι της Ευρώπης που εκτίθενται περισσότερο στη ζέστη, με αυξανόμενες διαταραχές σε μεταφορές, βιομηχανία και ενέργεια καθώς η κλιματική αλλαγή ανεβάζει τις θερμοκρασίες.
Ένας στους πέντε εργαζόμενους στην Ευρωπαϊκή Ένωση εκτίθεται σε υψηλές θερμοκρασίες στον χώρο εργασίας, γεγονός που καθιστά την ακραία ζέστη έναν από τους ταχύτερα αυξανόμενους επαγγελματικούς κινδύνους που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή, σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία (EU-OSHA).
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Τις μεγαλύτερες επιπτώσεις αντιμετωπίζουν όσοι εργάζονται σε εξωτερικούς χώρους ή σε θερμά κλειστά περιβάλλοντα. Η γεωργία, οι κατασκευές, οι μεταφορές, η μεταποίηση, οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης και ο τουρισμός συγκαταλέγονται στους κλάδους που υφίστανται τις σοβαρότερες συνέπειες για την υγεία και την παραγωγικότητα κατά τη διάρκεια ολοένα συχνότερων καυσώνων.
Η γεωργία και οι κατασκευές βρίσκονται στην πρώτη γραμμή
Η γεωργία καταγράφεται σταθερά ως ο κλάδος που εκτίθεται περισσότερο στην ακραία ζέστη.
Σύμφωνα με τη Διεθνή Οργάνωση Εργασίας (ΔΟΕ), οι εργάτες γης είναι εκτεθειμένοι για μεγάλα χρονικά διαστήματα σε άμεση ηλιακή ακτινοβολία, ενώ παράλληλα εκτελούν βαριές σωματικές εργασίες που ανεβάζουν ακόμη περισσότερο τη θερμοκρασία του σώματος. Οι οικοδόμοι αντιμετωπίζουν παρόμοιους κινδύνους, καθώς περνούν συχνά πολλές ώρες σε εξωτερικούς χώρους εκτελώντας χειρωνακτική εργασία υψηλής έντασης, φορώντας προστατευτικό ρουχισμό που περιορίζει την ικανότητα του οργανισμού να δροσίζεται.
Η Ευρωπαϊκή Έρευνα για τις Συνθήκες Εργασίας 2024 του Eurofound έδειξε ότι το 68% των εργαζομένων στη γεωργία και το 52% των εργαζομένων στις κατασκευές εκτίθενται σε υψηλές θερμοκρασίες για τουλάχιστον το ένα τέταρτο του χρόνου εργασίας τους. Η έκθεση είναι επίσης εκτεταμένη στη βιομηχανία (33%) και στις μεταφορές (33%).
Η έρευνα διαπιστώνει επίσης ότι το ποσοστό των Ευρωπαίων εργαζομένων που εκτίθενται σε υψηλές θερμοκρασίες από το ένα έως τα τρία τέταρτα του χρόνου εργασίας τους έχει αυξηθεί από 13% το 1995 σε 21% το 2024, γεγονός που αναδεικνύει πόσο συνηθισμένη έχει γίνει η έκθεση στη ζέστη στον χώρο εργασίας.
Ποια επαγγέλματα εκτίθενται περισσότερο;
Η έκθεση διαφοροποιείται σημαντικά ανά επάγγελμα και όχι τόσο ανά κλάδο.
Σύμφωνα με το Eurofound, οι ειδικευμένοι εργαζόμενοι στη γεωργία είναι με διαφορά οι πιο εκτεθειμένοι, με το 72% να δηλώνει ότι εργάζεται σε υψηλές θερμοκρασίες για τουλάχιστον το ένα τέταρτο του χρόνου εργασίας του.
Ακολουθούν οι τεχνίτες (53%), ενώ οι χειριστές εγκαταστάσεων και μηχανημάτων (42%) και τα ανειδίκευτα επαγγέλματα (40%) δηλώνουν επίσης υψηλά επίπεδα έκθεσης. Άλλα επαγγέλματα, όπως οι εργαζόμενοι στις υπηρεσίες και στις πωλήσεις, είναι λιγότερο εκτεθειμένα, όπως φαίνεται και στο παρακάτω γράφημα.
Τα διευθυντικά στελέχη, οι επαγγελματίες υψηλής ειδίκευσης και οι διοικητικοί υπάλληλοι αναφέρουν πολύ χαμηλότερα επίπεδα έκθεσης.
Οι άνδρες εκτίθενται πολύ συχνότερα
Η έκθεση στη ζέστη διαφέρει επίσης αισθητά ανά φύλο, καθώς πολλά από τα επαγγέλματα υψηλότερου κινδύνου εξακολουθούν να κυριαρχούνται από άνδρες.
Το Eurofound διαπίστωσε ότι το 34% των ανδρών εκτίθεται σε υψηλές θερμοκρασίες για τουλάχιστον το ένα τέταρτο του χρόνου εργασίας του, έναντι 18% των γυναικών.
Πολλοί από τους πλέον πληττόμενους κλάδους απασχολούν επίσης μεγάλο αριθμό εποχικών, μεταναστών και αυτοαπασχολούμενων εργαζομένων, ομάδες που συχνά διαθέτουν πιο αδύναμες εργασιακές προστασίες και χαμηλότερα επίπεδα συνδικαλιστικής εκπροσώπησης.
Η ζέστη εξελίσσεται σε ολοένα μεγαλύτερο κίνδυνο για την υγεία στην εργασία
Η ακραία ζέστη δεν προκαλεί απλώς δυσφορία στους εργαζόμενους.
Σύμφωνα με την EU-OSHA, η παρατεταμένη έκθεση μπορεί να προκαλέσει αφυδάτωση, εξάντληση από τη ζέστη και θερμοπληξία, ενώ επιδεινώνει καρδιαγγειακά και αναπνευστικά νοσήματα. Οι υψηλές θερμοκρασίες μειώνουν επίσης τη συγκέντρωση και τον χρόνο αντίδρασης, αυξάνοντας τον κίνδυνο εργατικών ατυχημάτων.
Οι κίνδυνοι διαφέρουν ανάλογα με το επάγγελμα.
Οι αγρότες και οι δασικοί υπάλληλοι εκτίθενται ολοένα περισσότερο σε νοσήματα που μεταδίδονται από τσιμπούρια, σε αλλεργιογόνα και σε ατμοσφαιρική ρύπανση, ενώ οι εργαζόμενοι στις κατασκευές πλήττονται όλο και περισσότερο από τα αστικά θερμικά νησιά που ανεβάζουν τις θερμοκρασίες πολύ πάνω από τα γύρω επίπεδα. Οι εργαζόμενοι στις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης, όπως οι πυροσβέστες, οι αστυνομικοί και οι διασώστες, εργάζονται συχνά στις πιο επικίνδυνες συνθήκες όταν καλούνται να αντιμετωπίσουν περιστατικά που σχετίζονται με τη ζέστη.
Απώλειες παραγωγικότητας
Έκθεση της Allianz Trade υποστηρίζει ότι όταν οι θερμοκρασίες ξεπερνούν περίπου τους 30°C, οι απώλειες παραγωγικότητας αυξάνονται απότομα και μετατρέπονται σε μόνιμο τροχοπέδη για την οικονομική ανάπτυξη, αντί για μια προσωρινή διαταραχή λόγω καιρικών συνθηκών.
Οι κατασκευές και η γεωργία συγκαταλέγονται στους κλάδους που πλήττονται περισσότερο, καθώς η εργασία συχνά πρέπει να επιβραδύνεται ή να διακόπτεται κατά τις θερμότερες ώρες της ημέρας.
Η ζέστη προκαλεί επίσης ευρύτερες αναταράξεις στην οικονομία. Η βιομηχανία αντιμετωπίζει υψηλότερο κόστος ψύξης και χαμηλότερη παραγωγικότητα των εργαζομένων, ενώ τα δίκτυα μεταφορών καταγράφουν καθυστερήσεις, καθώς οι δρόμοι μαλακώνουν και οι σιδηροδρομικές γραμμές διαστέλλονται ή στραβώνουν. Τα ηλεκτρικά συστήματα δέχονται ολοένα μεγαλύτερη πίεση, καθώς αυξάνεται η ζήτηση για ψύξη τη στιγμή που οι μονάδες παραγωγής με φυσικό αέριο, άνθρακα και πυρηνική ενέργεια γίνονται λιγότερο αποδοτικές, επειδή τα θερμότερα ποτάμια μειώνουν την ψυκτική τους ικανότητα.
Η γεωργία παραμένει ιδιαίτερα ευάλωτη, καθώς οι καλλιέργειες και τα ζώα εκτροφής εκτίθενται άμεσα σε παρατεταμένη ζέστη και ξηρασία, αυξάνοντας τον κίνδυνο μικρότερων σοδειών και υψηλότερων τιμών τροφίμων.
Σύμφωνα με την Eurostat, η γεωργία αντιστοιχούσε σε 1,2% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος της ΕΕ το 2024, αν και η σημασία της διαφέρει σημαντικά μεταξύ των κρατών-μελών, ξεπερνώντας το 3% του ΑΕΠ στην Ελλάδα και το 2,5% στη Ρουμανία.
Οι κατασκευές, αντίθετα, συνεισφέρουν περίπου το 9% του ΑΕΠ της ΕΕ και προσφέρουν εργασία σε περίπου 18 εκατομμύρια ανθρώπους, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Αυτό τις καθιστά τόσο μία από τις μεγαλύτερες βιομηχανίες της Ευρώπης όσο και έναν από τους κλάδους που αντιμετωπίζουν τις εντονότερες αναταράξεις λόγω της ανόδου των θερμοκρασιών.
Πώς να προστατευθούν οι εργαζόμενοι;
Το πρόσφατο κύμα καύσωνα αναζωπύρωσε επίσης τις πιέσεις για ισχυρότερη προστασία των εργαζομένων σε όλη την Ευρώπη.
Αρκετές χώρες έχουν ενισχύσει ή ενεργοποιήσει μέτρα για τη ζέστη στην εργασία, όπως ο περιορισμός των εξωτερικών εργασιών στις πιο θερμές ώρες, η μείωση της διάρκειας των βαρδιών και η υποχρέωση των εργοδοτών να παρέχουν νερό, σκιά και επιπλέον διαλείμματα ανάπαυσης.
Παράλληλα, αυτή την εβδομάδα, η Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία Συνδικάτων κάλεσε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να θεσπίσει δεσμευτικούς ενωσιακούς κανόνες για την έκθεση στη ζέστη στην εργασία, συμπεριλαμβανομένης της καθιέρωσης ανώτατης θερμοκρασίας εργασίας, υποχρεωτικών πληρωμένων διαλειμμάτων δροσισμού και εγγυημένης πρόσβασης σε πόσιμο νερό, υποστηρίζοντας ότι το σημερινό μωσαϊκό εθνικών ρυθμίσεων αφήνει πολλούς εργαζομένους ανεπαρκώς προστατευμένους.