Ο Μενέλαος Καραντζάς παρουσιάζει το σύγχρονο θεατρικό έργο του Barry McStay στο Studio Μαυρομιχάλη κάθε Δευτέρα και Τρίτη
Ο Μενέλαος Καραντζάς παρουσιάζει για πρώτη φορά στην Ελλάδα την «Αναπαραγωγή» (Breeding) του Ιρλανδού συγγραφέα και ηθοποιού Barry McStay. Το θεατρικό έργο που φιλοξενείται στο Studio Μαυρομιχάλη κάθε Δευτέρα και Τρίτη, παρακολουθεί τη δύσκολη πορεία ενός ομόφυλου ζευγαριού προς τη δημιουργία οικογένειας. Η επιθυμία τους για πατρότητα περνά μέσα από αδιάκοπες αξιολογήσεις, ερωτήματα και αμφιβολίες. Παράλληλα, το έργο σχολιάζει τον τρόπο με τον οποίο η κοινωνία αντιλαμβάνεται την «κανονικότητα» όταν πρόκειται για LGBTQ+ άτομα, θέτοντας υπό αμφισβήτηση στερεότυπα και κοινωνικούς κανόνες. Μέσα από τολμηρές και απρόσμενες ανατροπές, αντιλαμβανόμαστε πως το κεντρικό θέμα του έργου δεν είναι τελικά μόνο η υιοθεσία, αλλά η ανθρώπινη ανάγκη να αγαπήσουμε και να γίνουμε αγαπητοί.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η υπόθεση έχει ως εξής: Ο Όουιν και ο Ζεμπ γνωρίζονται, ερωτεύονται και παντρεύονται. Και αποφασίζουν να υιοθετήσουν ένα παιδί. Η δύσκολη διαδρομή που ξεκινά, δε διαφέρει από αυτή που περνά σε μία αντίστοιχη περίπτωση ένα ετερόφυλο ζευγάρι, όμως οι δύο άνδρες έχουν ακόμη περισσότερα να αποδείξουν, προκειμένου να πείσουν τις κοινωνικές υπηρεσίες πως είναι κατάλληλοι να μεγαλώσουν ένα παιδί. Η Μπεθ, μία συμπαθής και φαινομενικά αποστασιοποιημένη κοινωνική λειτουργός αναλαμβάνει την αξιολόγηση του ζευγαριού, μέσα από μία σειρά συναντήσεων. Τι θα αποκαλυφθεί για τους ήρωες στην πορεία και πώς θα αναμετρηθεί η ανάγκη τους για γονεϊκότητα με κανόνες, φόβους και κοινωνικές αντιλήψεις;
Το έργο ανέβηκε για πρώτη φορά τον Απρίλιο του 2023 στο King’s Head Theatre του Λονδίνου. Γνωρίζοντας μεγάλη επιτυχία, η παράσταση επέστρεψε – με νέα παραγωγή – την άνοιξη του 2024 στον ίδιο χώρο. Ο Μενέλαος Καραντζάς υπογράφει πέρα από την σκηνοθεσία και τη μετάφραση του έργου. Μιλήσαμε μαζί του για την «Αναπαραγωγή».
-Τι βρήκες ενδιαφέρον στο θεατρικό έργο του Barry McStay και αποφάσισες να το μεταφράσεις στα ελληνικά και το ανεβάσεις για πρώτη φορά στη χώρα μας;
Διάβασα κριτικές για την «Αναπαραγωγή» την άνοιξη του 2024, όταν παιζόταν για δεύτερη φορά στο Λονδίνο και αμέσως έψαξα να βρω το έργο για να το διαβάσω ολόκληρο. Πριν ακόμη τελειώσω την πρώτη ανάγνωση, είχε γεννηθεί μέσα μου η έντονη λαχτάρα να το παρουσιάσω άμεσα στην Ελλάδα, ακριβώς γιατί η ιστορία του, το θέμα του και η γλώσσα του με ενθουσίασαν, όπως δεν είχε συμβεί με κανένα άλλο έργο εκείνο το χρονικό διάστημα. Η προσωπική μου σύνδεση με τα πρόσωπα, τις ιδιότητές τους και τις συνθήκες της ζωής τους υπήρξε, επίσης, ένας πολύ ισχυρός λόγος για να με αγγίξει το έργο με έναν πολύ ιδιαίτερο τρόπο.
Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο του έργου είναι ότι αν και παρουσιάζει μία φαινομενικά απλή ιστορία, ένα γκέι ζευγάρι που θέλει να υιοθετήσει ένα παιδί και έρχεται αντιμέτωπο με τη γραφειοκρατία και το σύστημα, τα θέματά του είναι πολύ σημαντικότερα και βαθύτερα. Στο κείμενο υπάρχει χιούμορ, αλλά και συγκίνηση σε μοιρασμένες δόσεις, ενώ η απρόσμενη ανατροπή που έρχεται προς το τέλος της ιστορίας κρατάει αμείωτη την επιθυμία να δεις τι συμβαίνει τελικά. Επιπλέον, το γεγονός ότι η ιστορία διαδραματίζεται στο Λονδίνο και μέσα στο έργο αναφέρονται περιοχές, ονόματα, συνήθειες και προϊόντα που σχετίζονται με την πόλη, ξύπνησε μέσα μου μνήμες από τα πέντε χρόνια που σπούδασα και έζησα εκεί. Έτσι ένιωσα ότι το έργο με αφορά προσωπικά και από μια άλλη σκοπιά, αφού μπορούσα να δω ολοζώντανα μπροστά μου όσα περιγράφονταν σε αυτό.
-Σε τι αναφέρεται ο τίτλος του έργου «Breeding» (Αναπαραγωγή);
Για τον τίτλο στα ελληνικά είχαμε εκτενείς συζητήσεις με τον συγγραφέα, γιατί είμαι εντελώς αντίθετος στην τακτική του να παρουσιάζονται έργα στην ελληνική γλώσσα με τίτλους στα αγγλικά και πάντα διαπραγματεύομαι αυτό το στοιχείο στις συζητήσεις με τους συγγραφείς και τους ατζέντηδες. Ο Barry ήθελε να περιέχει ο ελληνικός τίτλος την ειρωνεία που φέρει o αγγλικός, όταν αφορά ένα γκέι ζευγάρι και τη διαδικασία της δημιουργίας απογόνων και οικογένειας. Η λέξη breeding δεν έχει στα ελληνικά τις ίδιες υποδηλώσεις που έχει στα αγγλικά και μεταφράζεται συνήθως ως εκτροφή, ανατροφή, αναπαραγωγή, ζευγάρωμα κτλ. Από τις διάφορες εκδοχές, καταλήξαμε στην «Αναπαραγωγή», μια λέξη που είναι η πιο κοντινή σε όσα είχε σκεφτεί ο συγγραφέας για τον τίτλο και τη σχέση του με το έργο. Δυστυχώς, δεν ήταν δυνατό μέσα στη λέξη αυτή ή σε κάποια άλλη ελληνική μετάφραση, να συμπεριληφθεί και η πιο πρόστυχη σημασία της λέξης breeding και οι σεξουαλικές της υποδηλώσεις, κάτι που είναι πολύ ξεκάθαρο στον αγγλικό τίτλο και ήταν ένας βασικός λόγος επιλογής του τίτλου αυτού από τον συγγραφέα.
-Ποια είναι τα βασικά θέματα στα οποία εστιάζει ο Ιρλανδός συγγραφέας και ηθοποιός;
Το πιο άμεσο και ενδιαφέρον θέμα που εξετάζει ο Barry McStay στο έργο του είναι η ίδια η υιοθεσία και οι γραφειοκρατικές και άλλες διαδικασίες, που θα πρέπει να ακολουθήσει ένα ζευγάρι για να αποκτήσει ένα παιδί μέσω των κοινωνικών υπηρεσιών. Η ιστορία συμβαίνει στο Ηνωμένο Βασίλειο και παρόλο που γίνεται σαφές ότι οι διαδικασίες είναι ίδιες για όλα τα ζευγάρια, αναδεικνύονται οι δυσκολίες που προέρχονται από τις προκαταλήψεις, τα στερεότυπα και την κοινωνική κριτική, όταν η υιοθεσία αφορά ένα γκέι ζευγάρι. Η ίδια η ζωή και η καθημερινότητα των δύο γκέι συζύγων και η πορεία της σχέσης τους αποτελεί, επίσης, ένα θέμα του έργου. Όσο παρακολουθεί, όμως, κάποιος την παράσταση αντιλαμβάνεται ότι πέρα από τα παραπάνω, τα βασικά θέματα του έργου είναι η ίδια η αγάπη ανάμεσα στους ανθρώπους, αγάπη που δεν έχει να κάνει με τα φύλα, καθώς και η ανάγκη που οδηγεί τα άτομα να γίνονται γονείς και να φτιάχνουν οικογένειες. Μέσα από το έργο προβάλλονται σύγχρονες μορφές οικογένειας, που τώρα ακόμη είναι περισσότερο προϊόντα μυθοπλασίας, σύντομα, όμως, θα αποτελούν τη «Νέα Κανονικότητα», που αναφέρεται στο έργο.
-Πόσο αφορούν όλα αυτά την ελληνική πραγματικότητα;
Για τη σχέση της ιστορίας του έργου με την ελληνική πραγματικότητα έγινε μεγάλη συζήτηση με φίλους/ες της Νομικής επιστήμης, γιατί είχα από τον συγγραφέα την άδεια να παρουσιάσω, αν θέλω, το έργο σε μεταγραφή, ώστε να διαδραματίζεται στη σύγχρονη Αθήνα. Η τελική απάντηση είναι ότι μετά και την ψήφιση του νόμου για τον γάμο των ομόφυλων ζευγαριών τον Φεβρουάριο του 2024, μπορεί να γίνει υιοθεσία από ένα γκέι ζευγάρι, όπως περιγράφεται στο έργο. Αποφασίστηκε, όμως, να μην αλλάξουν οι συνθήκες του έργου γιατί η υιοθεσία στην Ελλάδα είναι, ούτως ή άλλως μία πράξη που δεν συμβαίνει συχνά (σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής οι υιοθεσίες για το 2024 ανήλθαν σε μόλις 301 περιπτώσεις για όλη την Ελλάδα, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται οι υιοθεσίες από μονογονεϊκές οικογένειες και οι υιοθεσίες ενηλίκων).
Έτσι, ο Ζεμπ και ο Όουιν παρέμειναν στο Λονδίνο και δεν αντικαταστάθηκαν από δύο νέα πρόσωπα στην Αθήνα, γιατί αν και είναι δυνατή, μία τέτοια υιοθεσία στην Ελλάδα θα έμοιαζε ακόμη περισσότερο με σενάριο επιστημονικής φαντασίας. Δεν ξέρω αν έχει νόημα να σχολιάσω το θέμα των προκαταλήψεων και των στερεοτύπων στη χώρα μας, γιατί μέσα στο έργο βλέπουμε πόσο ισχυρά είναι ακόμη και σε κοινωνικές πραγματικότητες που είναι πολύ πιο ανεκτικές από τη σύγχρονη ελληνική.
-Πώς θα περιέγραφες τους δύο πρωταγωνιστικούς χαρακτήρες και τη σχέση τους;
Ο Ζεμπ και ο Όουιν είναι δύο νεαροί, λευκοί, γκέι άντρες, λίγο πάνω από τα 30, που ζουν μία ζωή χωρίς ακρότητες, εξασκούν τα επαγγέλματά τους και θεωρούν τη δημιουργία οικογένειας ως το αναγκαίο επόμενο βήμα για την ευημερία τους. Η σχέση τους, όπως τη βλέπουμε στο έργο, έχει περάσει από όλα τα στάδια μιας οποιασδήποτε σχέσης αγάπης ενός ζευγαριού ανεξαρτήτως φύλων –πρώτη συνάντηση, φιλί, έρωτας, σχέση, συγκατοίκηση, γάμος, τσακωμοί, χωρισμοί, ευτυχισμένες στιγμές, δύσκολες στιγμές– και η υιοθεσία είναι εκείνη η πράξη που θα μετατρέψει το ζευγάρι σε οικογένεια.
-Πώς λειτουργεί η Μπεθ στο έργο σε σχέση με το ομόφυλο ζευγάρι;
Η Μπεθ, ο τρίτος πρωταγωνιστικός ρόλος, έχει μία σχέση με το ομόφυλο ζευγάρι που μεταβάλλεται από τη αρχή μέχρι το τέλος του έργου. Αρχικά, είναι η τυπική κοινωνική λειτουργός που σε κάποιο βαθμό τρομάζει το ζευγάρι. Είναι φαινομενικά, τουλάχιστον, απόμακρη και επικριτική. Καθώς εξελίσσεται η ιστορία, όμως, η σχέση της Μπεθ με τον Ζεμπ και τον Όουιν μπαίνει σε καινούρια βάση, μετά από κάποιες αποκαλύψεις που γίνονται, ενώ η συμβολή της Μπεθ σε σχέση με το αν θα γίνει πραγματικότητα η επιθυμία του ζευγαριού για τη δημιουργία της οικογένειας είναι εξαιρετικά σημαντική στην κατάληξη της ιστορίας.
-Είναι έτοιμοι για την υιοθεσία; Είναι κατάλληλοι να γίνουν γονείς;
Μέσα στο έργο αποκαλύπτονται οι διάφορες και διαφορετικές σκέψεις, διαθέσεις και αντιλήψεις του Ζεμπ και του Όουιν σε σχέση με τα παιδιά, το πόσο έτοιμοι είναι οι ίδιοι και το πόσο επιθυμούν την υιοθεσία. Η διαδρομή του κάθε προσώπου είναι άλλη. Η παρακολούθηση των συναισθηματικών αλλαγών και των λόγων για τους οποίους αυτές συμβαίνουν είναι ένα από πιο σημαντικά στοιχεία του έργου και είναι ζητούμενο να εμπλακούν οι θεατές στον προβληματισμό, τις αμφιβολίες και τις βεβαιότητες των δύο προσώπων σε σχέση με τις επιθυμίες τους.
Για το αν είναι κατάλληλοι, ίσως, είναι καλύτερα το ερώτημα αυτό να το απαντήσουν οι θεατές. Δεν θα ήθελα να προκαταλάβω κανέναν ή καμία με το να εκφράσω τη δική μου άποψη. Το ζήτημα της «καταλληλότητας» επανέρχεται σε πολλά σημεία μέσα στο έργο και η τελική απάντηση, αν υπάρχει, μπορεί να δοθεί μόνο από έναν εξωτερικό παρατηρητή. Αν οι θεατές της παράστασής μας μετακινηθούν έστω και λίγο σε σχέση με όσα πίστευαν πριν μπουν στο θέατρο για την υιοθεσία και για τα γκέι ζευγάρια, νομίζω ότι παράστασή μας θα έχει πετύχει τον στόχο της.
-Κατά τη γνώμη σου τι κάνει ένα ομόφυλο ζευγάρι κατάλληλο για υιοθεσία;
Δεν ξέρω αν υπάρχουν άλλα κριτήρια για ομόφυλα και άλλα για ετερόφυλα ζευγάρια. Παρόλο που κάποιοι παράγοντες είναι απαραίτητοι από το συστημικό πλαίσιο που καθορίζει τις υιοθεσίες, δεν θεωρώ ότι το φύλο των γονέων είναι ένας από αυτούς. Θα έλεγα ότι κατά τη γνώμη μου η αγάπη ανάμεσα στο ζευγάρι και η αγάπη για τα παιδιά είναι ο βασικότερος λόγος που κάνει ένα ζευγάρι κατάλληλο για υιοθεσία. Η επίγνωση της σημασίας του ρόλου του γονέα, η συναισθηματική σταθερότητα σε σχέση με τα μέλη που θα αποτελέσουν την οικογένεια και η επιθυμία για την οικογενειακή ζωή είναι παράγοντες εξίσου σημαντικοί όπως, λόγου χάρη, η επαγγελματική σταθερότητα ή η οικονομική επιφάνεια των υποψήφιων γονιών.
-Έχει αλλάξει κάτι στη χώρα μας, μετά τη θέσπιση του νόμου του 2024 για την ισότητα στον πολιτικό γάμο και την απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας για την υιοθεσία από ομόφυλα ζευγάρια; Έχουν γίνει βήματα; Πιστεύεις ότι πρέπει να γίνουν κι άλλα;
Αναμφίβολα τα παραπάνω βήματα είναι πολύ σημαντικά για την εξέλιξη του μείζονος κοινωνικού θέματος που είναι η θέση, η ορατότητα και οι συνθήκες της καθημερινότητας των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων στη χώρα μας. Δυστυχώς, τα στερεότυπα, οι προκαταλήψεις και οι διακρίσεις καλά κρατούν και ενίοτε κάποιες απειλές που πηγάζουν από αυτά γίνονται πράξη. Επίσης, δυστυχώς, η πραγματικότητα σε σχέση με το γενικότερο θέμα της υιοθεσίας στην Ελλάδα είναι αυτή που αναφέρθηκε παραπάνω. Βήματα και προς τις δύο κατευθύνσεις είναι απαραίτητο να γίνουν. Η εκκίνηση, όμως, αφορά πάντα την πολιτική και όσο δεν αναλαμβάνονται σχετικές πολιτικές πρωτοβουλίες, τα θέματα θα λιμνάζουν και η ευαισθητοποίηση της «κοινής γνώμης» θα γίνεται μόνο μέσα από μικρές ή μεγαλύτερες ατομικές ή συλλογικές προσπάθειες και μέσα από έργα σαν την «Αναπαραγωγή».
-Έχεις επιλέξει τον τελευταίο καιρό να αναζητάς θεατρικά έργα που δεν έχουν παρουσιαστεί ξανά στο ελληνικό κοινό. Τα μεταφράζεις και τα σκηνοθετείς. Πώς γεννήθηκε αυτή η ανάγκη; Τι είναι αυτό που σου κεντρίζει συνήθως το ενδιαφέρον σου;
Η δουλειά ενός σκηνοθέτη είναι να αφηγείται ιστορίες στο κοινό. Αυτό κάνω κι εγώ διαλέγοντας ιστορίες που έχουν ιδιαίτερη σημασία για μένα και οι οποίες έχουν γραφτεί για τη σκηνή και αναδεικνύουν όσο το δυνατόν καλύτερα την τέχνη του θεάτρου. Προσπαθώ να παρακολουθώ όσο γίνεται περισσότερο τη σύγχρονη δραματουργία, γιατί ο τρόπος που χειρίζονται οι σύγχρονοι/ες συγγραφείς το υλικό τους, γεννάει ιδέες και ανοίγει νέους δρόμους σκέψης στο δικό μου μυαλό.
Διαβάζω πολλά έργα κάθε χρόνο, είτε γραμμένα ή μεταφρασμένα στην αγγλική γλώσσα, είτε γραμμένα στα ελληνικά, μια και είμαι μέλος της Ελληνικής Επιτροπής του Eurodram, η οποία φέτος θα επιλέξει πρωτότυπα έργα γραμμένα στη γλώσσα μας και θα τα προτείνει στο κοινό και σε όσους ασχολούνται με το θέατρο. Το Eurodram είναι το δίκτυο που στηρίζει και αναδεικνύει τη σύγχρονη δραματουργία και τη διάδοσή της μέσω της μετάφρασης και είναι ένα πολύ σημαντικό σημείο για την επαφή με το σύγχρονο θεατρικό έργο στην Ευρώπη, τη Μεσόγειο και την Κεντρική Ασία.
Τα τελευταία χρόνια κάποια έργα γραμμένα στα αγγλικά από Βρετανούς ή Αμερικανούς συγγραφείς ήταν εκείνα που μου προξένησαν το μεγαλύτερο ενδιαφέρον κυρίως λόγω της ιστορίας και του θέματός τους, αλλά και λόγω της ιδιαίτερα αξιόλογης θεατρικής γλώσσας που είχαν χρησιμοποιήσει οι συγγραφείς τους. Το ενδιαφέρον μου κεντρίζεται από τον πρωτότυπο χειρισμό ενός κοινωνικού ή πολιτικού θέματος από την πλευρά των θεατρικών συγγραφέων και από το πόσο καλά δομημένη είναι η ιστορία που παρουσιάζεται. Η ανακάλυψη υλικού τέτοιας ποιότητας στο περιεχόμενο και τη μορφή είναι για μένα κάθε φορά ένα εξαιρετικά σημαντικό γεγονός που μου προξενεί ενθουσιασμό και επιθυμία για παράσταση και ανάγκη για μοίρασμα μιας ιστορίας με το κοινό.
Πιστεύω ότι είναι απολύτως απαραίτητο για εκείνους/ες που θεωρούν ότι είναι συστηματικοί θεατές του θεάτρου να επιθυμούν και να αναζητούν να έρθουν σε επαφή με καινούρια έργα, με καινούριες ιστορίες, και να μην επαφίενται στον γνώριμο τίτλο ή στον/στην γνωστό/ή συγγραφέα, παράγοντες που, όπως δείχνουν οι τελευταίες έρευνες, είναι οι κυριότεροι λόγοι που οδηγούν το κοινό στη θεατρική αίθουσα, ίσως επειδή το ρίσκο της καινούριας πρότασης είναι κάτι που λίγοι θεατές, πλέον, επιλέγουν να πάρουν.
ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ
Σκηνοθεσία - μετάφραση: Μενέλαος Καραντζάς
Σκηνικά: Ντέιβιντ Νεγρίν
Κοστούμια: Εβελίνα Δαρζέντα
Σχεδιασμός φωτισμών: Σάκης Μπιρμπίλης
Μουσική - Ηχητικός σχεδιασμός: Οδυσσέας Πούλος
Βοηθός σκηνοθέτη: Ερρίκος Τσοροτιώτης
Βοηθός σκηνογράφου: Ξένια Κούβελα
Φωτογραφίες - video: Πάτροκλος Σκαφίδας
Σχεδιασμός Οπτικής Ταυτότητας: Γιάννης Παπαδόπουλος
Επικοινωνία: Μάρθα Κοσκινά
Παραγωγή: ΜΑΜΕΝΕΖΥ Α.Μ.Κ.Ε.
Παίζουν: Γιώργος Κοσκορέλλος (Ζεμπ), Δημήτρης Τσιγκριμάνης (Όουιν), Χαρά Φιούρη (Μπεθ)
Διάρκεια: 80 λεπτά
INFO
STUDIO ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗ
Μαυρομιχάλη 134, τηλ. 2106453330
Παραστάσεις: Κάθε Δευτέρα & Τρίτη
Προπώληση: https://www.ticketservices.gr/event/studio-mavromichali-anaparagogi/
Εισιτήρια: 17€ Κανονικό, 13€ Φοιτητικό, 65+, ΑΜΕΑ, Ανέργων, 13€ Ομαδικό 4 ατόμων και άνω
Ειδική τιμή 7€ για Μέλη του Σ.Ε.Η. - Ε.Ε.Σ. - Π.Ε.Σ.Υ.Θ., φοιτητές Δραματικών Σχολών και Τμημάτων Θεάτρου (μόνο στο ταμείο του θεάτρου)