Ανδρέας Αγγελιδάκης: Όταν εξετάσεις 2-3 πληροφορίες της ιστορίας μας, καταρρέει το εθνικό αφήγημα

ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΤΗ ΒΕΝΕΤΙΑ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Το ελληνικό Περίπτερο στη φετινή 61η Μπιενάλε της Βενετίας φιλοξενεί την εγκατάσταση «Εscape Room» του διεθνούς φήμης εικαστικού και αρχιτέκτονα Ανδρέα Αγγελιδάκη. Η επιμέλεια είναι του Γιώργου Μπεκιράκη και εθνικός επίτροπος είναι ο Μητροπολιτικός Οργανισμός Μουσείων Εικαστικών Τεχνών Θεσσαλονίκης-MOMUS.

Ο καλλιτέχνης δημιούργησε ένα πληθωρικό ιστορικό αφήγημα, έναν απρόσμενο λαβύρινθο με εικόνες, αντικείμενα, προβολές και θραύσματα της ελληνικής ιστορίας και ταυτότητας. Μεταφέρει το πλατωνικό σπήλαιο στο σήμερα, υπογραμμίζοντας την κατασκευασμένη συνθήκη που βιώνουμε όλοι μας, κολλημένοι στις οθόνες, να μην ξέρουμε τι είναι αληθινό και τι ψεύτικο. Η πλατωνική αλληγορία ταιριάζει απόλυτα σε αυτό το δωμάτιο διαφυγής από την πραγματικότητα, που εμβυθίζει τον επισκέπτη του σε έναν διαφορετικό χωροχρόνο.

«Ένα χαρακτηριστικό της δουλειάς μου είναι ότι ασχολούμαι πάντα με το κτίριο και ό,τι εμπεριέχει. Ασχολούμαι γενικότερα με κτίρια, οπότε το εθνικό περίπτερο ήταν η τέλεια ευκαιρία να ασχοληθώ με ένα κτίριο που έχει πλούσια ιστορία και πολιτική αλλά και εικαστική. Εμείς χωρίζουμε στα δύο το εθνικό περίπτερο, σκεπτόμενοι και την ιδέα του Εθνικού Διχασμού. Εξετάζω το εθνικό και το περίπτερο χωριστά, αλλά σε μία μορφή escape room και όχι εθνικού περιπτέρου. Το escape room είναι ένα μέρος που διαθέτει μηχανισμό, γρίφους και πληροφορίες που παράγουν μια πραγματικότητα.

Σαν πρότυπο γι’ αυτή την πραγματικότητα είναι αυτό που λέει ο Πλάτωνας στο Συμπόσιο και στην Αλληγορία της Σπηλιάς και συγκεκριμένα ο Γλαύκος και ο Σωκράτης. Ο Γλαύκος ως κουκουβάγια και Σωκράτης ως άνδρας συζητάνε για μια ιδανική πόλη στην αρχή σε λόγο, μετά σε κείμενο και για να γίνει και στην πραγματικότητα. Οπότε με αυτό το context, σήμερα βρισκόμαστε όλοι στην σπηλιά του Πλάτωνα. Γιατί γίνεται ένας βομβαρδισμός και από κάτω βλέπεις όλους να αναρωτιούνται αν έγινε πραγματικά ή αν είναι τεχνητή νοημοσύνη. Οπότε εμείς είμαστε όλοι στη σπηλιά του Πλάτωνα. Αλλά έφτιαξα ένα escape room πιο πολύ για την ιστορία, όχι για εμάς. Η ιστορία είναι αυτή που δραπετεύει» εξηγεί στο Euronews, ο Ανδρέας Αγγελιδάκης.

Ο θεατής καλείται να περιηγηθεί μέσα σε αυτό το σκοτεινό κλαμπ με τα κόκκινα φώτα και να ανακαλύψει γνωστές και άγνωστες λεπτομέρειες από έναν πολιτικό, ιστορικό και κοινωνικό ορίζοντα γεγονότων που ξεκινούν πριν από 100 χρόνια και φτάνουν μέχρι το σήμερα, χαλαρώνοντας, αν θέλει, στα πουφ που υπάρχουν εντός και εκτός περιπτέρου και συμμετέχοντας σε ένα διαφορετικό πάρτι:

«Ναι, είναι πολιτικό το περίπτερο, αλλά χωρίς πολιτική άποψη. Δηλαδή, δεν παραθέτω μία πολιτική άποψη. Τις παραθέτω όλες και τις βάζω να συγκρουστούν σε αυτό το αφήγημα ιστορίας. Κάθε επισκέπτης, ανάλογα με τα πράγματα που θα ξεφυλλίσει, έστω και τυχαία, θα του μείνει κάτι. Κάποιος που ξέρει πολύ καλά την ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας, θα του μείνουν πολύ περισσότερα πράγματα. Κάποιος που ξέρει την ιστορία του περιπτέρου θα καταλάβει ακόμα περισσότερο. Αλλά και κάποιος που δεν ξέρει τίποτα, θα καταλάβει κάτι. Δηλαδή θα δει δύο χώρους: ο ένας είναι προφανώς ένα stage και ο άλλος είναι μία συλλογή πληροφορίας και ιστορίας» επισημαίνει ο καλλιτέχνης.

Η θεματική του ελληνικού περιπτέρου ταιριάζει απόλυτα με τον τίτλο της φετινής Μπιενάλε που είναι «In Minor Keys», δηλαδή οι χαμηλές τονικότητες. Στόχος είναι να δοθεί βήμα σε θεματικές, λεπτομέρειες, ελάσσονες πτυχές και εκφάνσεις της ιστορίας, της τέχνης και της πολιτικής που δεν είναι γνωστές στους περισσότερους, αλλά έχουν τη δική τους σημασία. Ο Ανδρέας Αγγελιδάκης έχει «κρύψει» στο περίπτερο δεκάδες μικρές ιστορίες, που συνθέτουν τη δική του επιλογή και προσέγγιση της εθνικής ιστορίας της Ελλάδας. Δημιουργεί νέες αφηγήσεις και συνδυασμούς γεγονότων, που σίγουρα προκαλούν το ενδιαφέρον του επισκέπτη.

Μπαίνοντας στο Περίπτερο, αποκαλύπτεται ένα πληθωρικό σύμπαν αναφορών, στο οποίο, μεταξύ άλλων, συναντάμε τον Ζακ Κωστόπουλο και τις τροποιημένες ασπίδες των ΜΑΤ, την χαράκτρια Βάσω Κατράκη, η οποία κέρδισε το Χρυσό Λέοντα Χαρακτικής στη Βενετία το 1966 προτού βρεθεί εξόριστη, λόγω χούντας, στη Γυάρο το 1967, τη Μαρία Μπέικου, μια από τις μεγάλες μορφές της εθνικής αντίστασης, τον Γιάννη Τσαρούχη και το έργο του «Ο έρως συλλαμβάνει έναν Εσατζή», και τα γυαλιά της Πέγκυ Γκουγκενχάιμ:

«Η έννοια του Minor Keys είναι τα πλήκτρα, ας πούμε, σε ένα πιάνο που δεν θα τα έχουμε χρησιμοποιήσει ποτέ και που είναι κάτι, μια πολύ μικρή πληροφορία που δεν έχει καμία σημασία σε μια συμφωνία. Τέτοια πλήκτρα για μένα, στη δική μου εκδοχή είναι ο Ζακ Κωστόπουλος, για τον οποίο δεν έγινε μάχη της Αθήνας, όπως έγινε και τον Αλέξη Γρηγορόπουλο το 2008 ή όπως έγινε με το βρετανικό τανκ που γκρέμισε το κτίριο που ήταν ο Ιάννης Ξενάκης το 1944.

Το εκπληκτικό είναι ότι και τα δύο γεγονότα έγιναν στο ίδιο μέρος, στα Εξάρχεια, την ίδια ημέρα, 6 Δεκεμβρίου. Αυτά είναι minor keys που τα αναδεικνύω εγώ. Αυτό που κάνω είναι κατά κάποιο τρόπο η μάχη της Αθηνάς για τον Ζακ Κωστόπουλο. Μια άλλη περίπτωση είναι η Βάσω Κατράκη. Ήταν ξεχασμένη πληροφορία ότι είχε συμμετάσχει στη Βενετία και είχε πάρει και βραβείο. Είναι η μόνη Ελληνίδα καλλιτέχνις που το έχει πετύχει» τονίζει ο Ανδρέας Αγγελιδάκης.

Βασικό στοιχείο στην εγκατάσταση του Ανδρέα Αγγελιδάκη είναι η έννοια του σουβενίρ, του αναμνηστικού, που συνδέεται με την ελληνική ταυτότητα και εμπειρία. Έχει να κάνει τόσο με το πώς βλέπουν οι ξένοι τη χώρα μας, αλλά και πώς ο Έλληνας βλέπει τον εαυτό του στη σύγχρονη πραγματικότητα. Είναι μια κατασκευασμένη ταυτότητα που περιλαμβάνει, ανάμεσα σε άλλα, πολλά κλισέ, ψεύτικα στοιχεία και πολιτισμικές καθηλώσεις:

«Χρησιμοποιώ πολλά χρόνια στη δουλειά μου το σουβενίρ, ως έννοια. Πιο πολύ γιατί θα μπορούσε να πει κανείς ότι η σύγχρονη Ελλάδα είναι το σουβενίρ της αρχαιότητας. Δηλαδή όταν ιδρυθήκαμε σαν κράτος, σαν έθνος του 1821, αυτή ήταν η κινητήρια δύναμη. Ότι ήμασταν δηλαδή κάποτε ένας μεγάλος πολιτισμός και οι Ευρωπαίοι τους άρεσαν αυτά που είχαμε κάνει παλιά. Οπότε η σύγχρονη Ελλάδα αφενός ήταν σουβενίρ, αφετέρου καταπίεσε τον ίδιο της τον εαυτό. Αυτά που κάνανε σε άλλες χώρες που καταπίεσαν τους ιθαγενείς εμείς καταπιέσαμε τον Ρωμιό που ήταν ο ιθαγενής. Ήταν Οθωμανός. Αυτά είναι που συζητάω. Σε μια ιστορία που μοιάζει πάρα πολύ καλά δομημένη, όταν εξετάσεις 2-3 πληροφορίες, καταρρέει όλο το εθνικό αφήγημα».

Το ελληνικό περίπτερο βρίσκεται στα Giardini της Βενετίας. Θα είναι ανοικτό για το κοινό μέχρι τις 22 Νοεμβρίου.

«Escape Room»

Το έργο «Escape Room» του Ανδρέα Αγγελιδάκη υλοποιείται και εκτίθεται στο Ελληνικό Περίπτερο στην 61η Διεθνή Έκθεση Τέχνης – La Biennale di Venezia με τη χρηματοδότηση του Υπουργείου Πολιτισμού. Εθνικός Επίτροπος είναι ο Μητροπολιτικός Οργανισμός Μουσείων Εικαστικών Τεχνών Θεσσαλονίκης-MOMUS.

Στρατηγικός υποστηρικτής είναι το Onassis Culture.

Επιπλέον υποστηρικτές είναι το ΕΚΚΟΜΕΔ (Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου Οπτικοακουστικών Μέσων και Δημιουργίας) μέσω του προγράμματος «Εξωστρέφεια», το Qualco Group, το Qualco Foundation, η Εθνική Τράπεζα Ελλάδος, οι Ιωάννης και Μάγια Μαρτίνου και η Ιωάννα Μαρτίνου. Το έργο πραγματοποιείται με την υποστήριξη του Οργανισμού Πολιτισμού και Ανάπτυξης ΝΕΟΝ, της Irene Y. Panagopoulos Collection, του Office for Contemporary Art Norway (OCA), της Αναστασίας Τσουρεκά-Σαρακάκη, του Perianth Hotel, της Αλίκης Μαρτίνου, των Γιώργου Πετρόχειλου και Διαμαντή Ξυλά, της Ειρήνης Λαιμού, του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, της εταιρείας «Η Τέχνη της Ζωής», του ARCH, του Polygreen Culture & Art Initiative (PCAI), της Ελένης Μαρτίνου και του Ανδρέα Μελά.

Ανδρέας Αγγελιδάκης

Ο Ανδρέας Αγγελιδάκης (γενν. 1968, Αθήνα) είναι αρχιτέκτονας και καλλιτέχνης ελληνικής και νορβηγικής καταγωγής με έδρα την Αθήνα. Σπούδασε αρχιτεκτονική στο Southern California Institute of Architecture στο Λος Άντζελες και στη συνέχεια στο Columbia University της Νέας Υόρκης.

Η καλλιτεχνική του πρακτική αναπτύσσεται μέσα από ένα ευρύ φάσμα διεπιστημονικών ενδιαφερόντων που εκτείνονται στα πεδία της αρχιτεκτονικής, των εκδόσεων, της συγγραφής, του σχεδιασμού και της επιμέλειας εκθέσεων. Τα έργα του συχνά ξεκινούν ως ψηφιακές προσομοιώσεις και διερευνούν τις αλλαγές που έχει επιφέρει το διαδίκτυο στην αντίληψη και τη συμπεριφορά των χρηστών.

Η δουλειά του χαρακτηρίζεται από τη χρήση αρχιτεκτονικών σημαινόντων και τη δημιουργία περιβαλλόντων μέσα από τα οποία επαναδιαπραγματεύεται τη σχέση μεταξύ θεατή και έργου, αναδεικνύοντας την αλληλεπίδραση εξουσίας, χώρου και υποδομής. Στο έργο του η αρχιτεκτονική λειτουργεί ως όχημα διερεύνησης της ταυτότητας, ενώ η πόλη της Αθήνας και η έννοια του ερειπίου –αρχαίου, σύγχρονου ή ψηφιακού– επανέρχονται ως κεντρικά μοτίβα. Τόσο οι εγκαταστάσεις όσο και τα κείμενά του συγκροτούν αφηγηματικά περιβάλλοντα που επανεξετάζουν τα όρια μεταξύ πραγματικού και εικονικού, ιστορικής μνήμης και μυθοπλασίας, ειλικρίνειας και χιούμορ.

Το έργο του έχει παρουσιαστεί σε σημαντικούς θεσμούς διεθνώς, όπως το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, το Ίδρυμα Ωνάση, η documenta 14 (Αθήνα και Κάσελ), το Museum of Contemporary Art Chicago, η Hayward Gallery, το ETH Zurich και το Louisiana Museum of Modern Art.

Έργα του ανήκουν σε σημαντικές συλλογές διεθνώς, μεταξύ των οποίων το ΕΜΣΤ, το Ίδρυμα Ωνάση, το Art Institute of Chicago, το Nasjonalmuseet, καθώς και άλλες δημόσιες και ιδιωτικές συλλογές.

Γιώργος Μπεκιράκης

Ο Γιώργος Μπεκιράκης ζει και εργάζεται στην Αθήνα. Σπούδασε Μουσειολογία και Σχεδιασμό Εκθέσεων και συνέχισε μεταπτυχιακές σπουδές στις Πολιτισμικές και Κινηματογραφικές Σπουδές στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Από το 2012 έως σήμερα έχει υλοποιήσει projects με την υποστήριξη πολιτιστικών φορέων όπως το Υπουργείο Πολιτισμού της Ελλάδας, το NEON Organization for Culture and Development, η Στέγη Ιδρύματος Ωνάση και η Eleusis European Capital of Culture 2023. Πέρα από το επιμελητικό του έργο συνεργάζεται τακτικά με καλλιτέχνες σε νέες εικαστικές παραγωγές και με καλλιτεχνικές πλατφόρμες όπως P.E.T. Projects, ΎΛΗ [matter]HYLE, Souzy Tros και Τ.Α.Μ.Α.

Κείμενά του έχουν δημοσιευθεί, μεταξύ άλλων, στο πλαίσιο της ατομικής έκθεσης του Θανάση Τότσικα «With Minerals and Track Threads» στη Sylvia Kouvali Gallery (2025) και στον κατάλογο της έκθεσης «Ephemeral Party» στο Carco Parking στην Αθήνα (2025). Είναι ο επιμελητής της ελληνικής συμμετοχής στην 61η Διεθνή Έκθεση Τέχνης – La Biennale di Venezia με καλλιτέχνη τον Ανδρέα Αγγελιδάκη.

Στις πρόσφατες επιμέλειές του περιλαμβάνονται εκθέσεις όπως «Institute of Post-Epicurean Garden» (Δροσιά Αττικής, 2020–σήμερα), «Heather stays at 505» στο Perianth Hotel (2021), «Prizing Eccentric Talents I–III» στο P.E.T. Projects (2021–2024), «Performative Encounters» στην ΎΛΗ [matter]HYLE (2021), «Oikonomia» στη The Breeder Gallery (2023), «Μυστήριο 110 Ορφέας» στο πλαίσιο της Ελευσίνας Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης (2024) και «ROOM505: LORE» στο Perianth Hotel (2025). Το επιμελητικό του έργο έχει παρουσιαστεί σε διεθνή μέσα όπως τα Artforum, Art in America, ArtReview, NERO Editions και Artsy.