Η Κρατική Ορχήστρα Αθηνών ερμηνεύει δύο συμφωνικά έργα του Μάνου Χατζιδάκι, με αφορμή την επέτειο των 100 χρόνων από τη γέννησή του
Με αφορμή τα εκατό χρόνια από τη γέννηση του Μάνου Χατζιδάκι, η Κρατική Ορχήστρα Αθηνών παρουσιάζει στο Ηρώδειο, την Τετάρτη 10 Ιουνίου ένα αφιέρωμα στο έργο του, με τίτλο «Η Αμερική του Μάνου». Η συναυλία περιλαμβάνει δύο ορχηστρικά έργα του, το εμβληματικό «Χαμόγελο της Τζοκόντας», που γράφτηκε το 1965 και την κινηματογραφική μουσική για το γουέστερν «Blue» του Καναδού σκηνοθέτη Silvio Narizzano, που συνέθεσε το 1968.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Ο μεγάλος Έλληνας συνθέτης βρέθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες και επηρεάστηκε πολύ από την ατμόσφαιρα που συνάντησε εκεί. Έζησε εκεί για κάποια χρόνια, αποτραβηγμένος συνειδητά από την σκοτεινή ελληνική πραγματικότητα της χούντας, προσπαθώντας να αναδιοργανωθεί και να επαναπροσδιοριστεί.
«Tο Χαμόγελο της Τζοκόντας» είναι ένα έργο-ορόσημο για τη μεταπολεμική ελληνική μουσική δημιουργία, καθώς συνδυάζει την ποπ με τη συμφωνική μουσική, το λόγιο με το λαϊκό στοιχείο.
Τη συναυλία διευθύνει ο καλλιτεχνικός διευθυντής της ΚΟΑ, Λουκάς Καρυτινός, του οποίου η θητεία ανανεώθηκε πρόσφατα για τρίτη τριετία μέχρι το 2029. Παρακολουθήσαμε την πρόβα του ορχηστρικού συνόλου και μιλήσαμε μαζί του:
«Τα έργα που έχει γράψει για συμφωνική ορχήστρα αποτελούν ουσιαστικά εξαίρεση στο έργο του. Έχει γράψει μόλις τέσσερα έργα, που είναι “Το Χαμόγελο της Τζοκόντας”, το “ Blue”, το “Faccia Di Spia” και η Καντάτα από τους Όρνιθες του Αριστοφάνη. Η Τζοκόντα και το Blue συνιστούν την αμερικανική περίοδο του Χατζιδάκι.
Βρισκόμαστε τη δεκαετία του 1960, όπου μαζί με την τεχνολογία αρχίζει και αναπτύσσεται η ποπ και η ροκ μουσική. Ουσιαστικά η ποπ και η ροκ μουσική εστιάζουν στο θόρυβο. Ο θόρυβος είναι η σκοτεινή πλευρά της μελωδίας, η σκοτεινή πλευρά της μουσικής. Στην Τζοκόντα, ο Χατζιδάκις επηρεασμένος από τα κινήματα της νεότητας, εισπράττει τις εμπνεύσεις της ροκ μουσικής. Δεν απεμπολεί όμως καθόλου τη μουσικότητα και τη μελωδία, όσον αφορά στις αναφορές του στο μπαρόκ και στα ελληνικά του στοιχεία. Και κάνει αυτό το πάντρεμα το οποίο ξαφνικά γίνεται ένα διαχρονικό έργο, με παγκόσμια εμβέλεια.
Το Blue επίσης, που γράφτηκε την ίδια περίοδο, έχει αμερικανική ατμόσφαιρα. Είναι όμως ένα έργο το οποίο έχει τα στοιχεία του Μάνου σε έντονο βαθμό, όπως είναι η πολυεθνικότητα, η μελωδία και η καταπληκτική ενορχήστρωση. Θα έλεγα ότι το συγκεκριμένο έργο έχει ένα διττό πρόσωπο. Θα μπορούσε κανείς να πει ότι είναι ένα έργο για ορχήστρα που μοιάζει, για κονσέρτο κιθάρας και ορχήστρα, όπως επίσης θα μπορούσε να πει ότι είναι ένα έργο για ορχήστρα, όπου ζωγραφίζεται η ορχήστρα με τα χρώματα μιας κιθάρας».
Η έμπνευση για το Χαμόγελο της Τζοκόντας, όπως ο ίδιος ο Χατζιδάκις έγραφε στο σημείωμα του οπισθοφύλλου του δίσκου, γεννήθηκε από μια σχεδόν κινηματογραφική εικόνα: μια γυναίκα που περπατούσε μόνη στο πλήθος της Νέας Υόρκης, ντυμένη στα μαύρα, απαθής και απρόσιτη. «Σε μια παρέλαση στη Νέα Υόρκη, με μουσικές, με χρώματα και με πλημμυρισμένη από κόσμο την 5η Λεωφόρο, βρισκόμουν μια Κυριακή απόγευμα το φθινόπωρο του 1963 όταν συνάντησα μια γυναικούλα να περπατάει μοναχή με μιαν απελπισμένη αδιαφορία για ότι συνέβαινε γύρω της χωρίς κανείς να την προσέχει, χωρίς κανέναν να προσέχει, μόνη, έρημη μες στο άγνωστο πλήθος, που την σκουντούσε, την προσπερνούσε ανυποψίαστο, εχθρικό, αφήνοντας την να πνιγεί μες στη βαθιά πλημμύρα της λεωφόρου, μέσα στη θάλασσα που ακολουθούσε, μέσα στ’ αγέρι που άρχισε να φυσά.
Έμεινα στυλωμένος, ο μόνος που την πρόσεξε, κι έκαμα να την πάρω από πίσω, να την ακολουθήσω και πλησιάζοντάς την να της μιλήσω, χωρίς να ξέρω τι να της πω, μα ίσαμε ν’ αποφασίσω, την έχασα από τα μάτια μου. Έτρεξα λίγο μπρος, ανασηκώθηκα στα πόδια μου για να την ξεχωρίσω, μα η μεγάλη μαύρη θάλασσα του κόσμου την είχε καταπιεί. Μέσα μου κάτι σκίρτησε οδυνηρά».
«Tο Χαμόγελο της Τζοκόντας» έχει πουλήσει πάνω από 5 εκατομμύρια αντίτυπα παγκοσμίως. Ηχογραφήθηκε στη Νέα Υόρκη, σε παραγωγή του Κουίνσι Τζόουνς. Περιλαμβάνει δέκα τραγούδια που όμως σημείωνε ο Χατζιδάκις, «γράφτηκαν μ’ ένα συγκερασμό απελπισίας και αναμνήσεων. Το θέμα είναι η γυναίκα έρημη μες τη μεγάλη πόλη. Το κάθε τραγούδι είναι κι ένας μονόλογός της, κι όλα μαζί συνθέτουν την ιστορία της. Μια ιστορία σύγχρονη και παλιά μαζί».
«Ο Χατζιδάκις το περιγράφει ο ίδιος στο δίσκο του για το Χαμόγελο της Τζοκόντας, το πώς εμπνεύστηκε το έργο στη Νέα Υόρκη, τις συγκυρίες. Αφιέρωσε το έργο στη μορφή της γυναίκας σε όλα τα μήκη και τα πλάτη: δηλαδή τη γυναίκα μάνα, τη γυναίκα αδελφή, τη γυναίκα σαν κατάσταση, τη γυναίκα ερωμένη, τη γυναίκα που μας προστατεύει όλους. Και στα 10 κομμάτια, τα οποία είναι αφιερωμένα στη γυναίκα, υπάρχει πάντοτε ο κεντρικός παρονομαστής, που είναι η θηλυκή πλευρά του έργου, το οποίο όμως έρχεται σε μεγάλη αντίστιξη με το τεράστιο αντρικό του ταλέντο. Το αποτέλεσμα είναι ότι ο Χατζιδάκις φτιάχνει μια καταπληκτική, διαχρονική, εμπνευσμένη σύνθεση» τονίζει ο Λουκάς Καρυτινός.
Ο Μάνος Χατζιδάκις ήταν καλλιτεχνικός διευθυντής της ΚΟΑ για έξι χρόνια. Η συναυλία της «Η Αμερική του Μάνου» στο Ηρώδειο είναι το πρώτο μέρος ενός δίπτυχου αφιερώματος που περιλαμβάνει έργα που έγραψε ή ηχογράφησε ο σπουδαίος Έλληνας συνθέτης στη Νέα Υόρκη. Η δεύτερη συναυλία πραγματοποιείται την Τετάρτη 17 Ιουνίου, με τη συμμετοχή του Γιώργου-Εμμανουήλ Λαζαρίδη και των Raining Pleasure.