Η διοργάνωση παρουσίασε στο Μέγαρο Χορού της πόλης την περιοδική έκθεση «Ζουζού Νικολούδη: Η Μεθοδολογία ως Πράξη». Περιελάμβανε βίντεο, φωτογραφίες, μάσκες ιστορικών παραστάσεων, σκηνικά αντικείμενα, χειρόγραφα, σημειώσεις αλλά και ακουστικά τεκμήρια από τη διαδρομή της σημαντικής χορογράφου
Η Ζουζού Νικολούδη (1917-2004) ήταν μια από τις χορογράφους που καθόρισαν ανεξίτηλα τον σύγχρονο χορό στην Ελλάδα. Η ομάδα της, τα περίφημα Χορικά, που ίδρυσε το 1966, έμειναν στην ιστορία. Για να την τιμήσει, το 32ο Διεθνές Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας παρουσίασε στο Μέγαρο Χορού της πόλης, σε συνεργασία με το Μουσείο Μπενάκη, την περιοδική έκθεση «Ζουζού Νικολούδη: Η Μεθοδολογία ως Πράξη».
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η έκθεση βασίζεται σε επιλεγμένο υλικό από το αρχείο της χορογράφου που βρίσκεται στο Αρχείο Παραστατικών Τεχνών του Μουσείου Μπενάκη αλλά και από διάφορα άλλα αρχεία. Περιλαμβάνει βίντεο, φωτογραφίες, μάσκες ιστορικών παραστάσεων, σκηνικά αντικείμενα, χειρόγραφα, σημειώσεις αλλά και ακουστικά τεκμήρια από τη διαδρομή της, που σε εισάγουν στο εργαστηριακό σύμπαν της Ζουζούς Νικολούδη.
Η σπουδαία παρακαταθήκη της δημιουργού αντιμετωπίζεται ως ένα ενεργό πεδίο γνώσης και αναστοχασμού, ενώ το αρχείο της προσεγγίζεται ως ένας ζωντανός τόπος μελέτης και έμπνευσης για καλλιτέχνες, σπουδαστές και για το ευρύ κοινό. Τη μουσειογραφική επιμέλεια της έκθεσης έχει κάνει η αρχιτεκτόνισσα – μουσειολόγος Ερατώ Κουτσουδάκη – Γερολύμπου:
«Σε αυτή την έκθεση, έχουμε προσπαθήσει, πάνω σε μια ιδέα που είχε η καλλιτεχνική διευθύντρια του Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας Τζένη Αργυρίου, να στήσουμε το πρώτο, ελπίζω, από πολλά παραδείγματα μεθόδων εργασίας χορογράφων για να αναστοχαστούμε γύρω από αυτή τη γλώσσα, που το ευρύ κοινό που ενδεχομένως παρακολουθεί χορό, δεν συνειδητοποιεί ίσως ότι υπάρχει και μάλλον είναι διαφορετική για τον κάθε χορογράφο. Ενώ η μουσική υπάρχει πάντα σε μια παρτιτούρα, το κείμενο υπάρχει με γράμματα πάνω στο χαρτί, από το χορό τι μένει; Πώς αποτυπώνεται για να τον εφαρμόσουν οι χορευτές;
Η Ζουζού Νικολούδη λοιπόν ήταν μια ιδιαίτερη περίπτωση, όχι μόνο γιατί υπήρξε η πρώτη, στην οποία αφιερώθηκε το 1ο Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας, αλλά και γιατί υπήρξε μια ιδιότυπη και ρηξικέλευθη περίπτωση στο χορό, όταν στα μέσα της δεκαετίας του 1960 ίδρυσε την ομάδα της, τα Χορικά. Για πρώτη φορά σκέφτηκε να αυτονομήσει από το αρχαίο δράμα ή την κωμωδία, τα χορικά, τα μέρη που είχαν μουσική και λόγο, και με αυτά να φτιάξει ένα σύνολο παράστασης που συνδύαζε μια πολύ σημαντική γι’ αυτήν τριπλέτα: το λόγο, τη μουσική και την κίνηση.
Παράλληλα, έδινε πολύ μεγάλη έμφαση στις πολύ καλές, υψηλού επιπέδου μεταφράσεις. Συνεργαζόταν με σημαντικούς σύγχρονούς της συνθέτες. Και φυσικά έδινε έμφαση στην κίνηση, για την αποτύπωση της οποίας για τον εαυτό της, όπως η ίδια αναφέρει, δημιούργησε ένα σύστημα χορογραφικής παρτιτούρας, δηλαδή σημειογραφίας, όπως λένε οι άνθρωποι στον κόσμο του χορού. Τι έκανε; Σημείωνε πάνω στις νότες, σε τετραγωνάκια κάθε χορευτή σε κάθε του κίνηση, με διαφορετικά σύμβολα και ανθρωπάκια.
Αυτό το έκανε επίσης πλάθοντας μικρά φιγουρίνια από πηλό ή πλαστελίνη και μελετώντας και διορθώνοντας πάνω σε αυτό ξανά και ξανά. Άρα νομίζω ότι αν κάτι χρειάζεται να κρατήσει κανείς από αυτή την έκθεση, είτε ανήκει στον κόσμο του χορού ή είναι ερασιτέχνης λάτρης του χορού, είτε δεν έχει καμία σχέση με τον χορό, είναι η αυστηρή μέθοδος, το σύστημα και η εξέλιξη αυτού που βρίσκεται πίσω από κάθε δημιουργία. Νομίζω ότι είναι πολύ σημαντικό να ψάχνουμε να βρούμε αυτή τη μέθοδο σε ο,τι κάνουμε, γιατί είναι ο κορμός που κρατάει τα πάντα. Όπως λέει η ίδια: “Μοιάζουν όλα τόσο τυχαία, αλλά είναι όλα οργανωμένα μέχρι την παραμικρή λεπτομέρεια”».
Η Ζουζού Νικολούδη συνεργάστηκε με σημαντικούς συνθέτες και σκηνοθέτες, ανάμεσά τους ο Κάρολος Κουν, ο Θόδωρος Αντωνίου, ο Γιώργος Κουρουπός και ο Νικηφόρος Ρώτας. Ανέπτυξε μια διακριτή και αυστηρά δομημένη μεθοδολογία χορογραφικής σημειογραφίας, βασισμένη στη ρυθμική ανάλυση της μουσικής, στη σωματική μετάφραση του λόγου και στη σύνθεση της κίνησης μέσω παρτιτούρας.
Η πρακτική της εστίαζε στη διαδικασία, στην επεξεργασία του υλικού μέσα από πρόβες, στη σχέση ατομικού και συλλογικού σώματος και στη διαρκή διαπραγμάτευση ανάμεσα στη δομή και την ερμηνευτική ελευθερία:
«Η έκθεση δομείται σε δύο χώρους. Στον πρώτο χώρο, έχουμε εκθέσει τα ίχνη της δουλειάς της και στον δεύτερο εκθέτουμε «το εργαστήριο της σκέψης» της. Το αρχείο της αποτελείται από ο,τι θα είχε το γραφείο οποιουδήποτε από εμάς: χαρτιά, σημειώσεις, φωτογραφίες, λογαριασμούς, ο,τι κανείς μπορεί να φανταστεί. Αυτό είναι δύσκολο να μεταφερθεί και να παραμείνει γοητευτικό. Αυτό που κάναμε, ήταν να ψηφιοποιήσουμε ένα μέρος του, στοιχείο που εξυπηρετούσε την αφήγηση που περιέγραψα.
Επίσης, απευθυνθήκαμε στην οικογένειά της. Ευτύχησε να έχει 4 παιδιά, αρκετά εγγόνια και δισέγγονα. Εμείς ευτυχήσαμε να μας παραχωρήσουν υλικό κάποιες από τις γυναίκες της οικογένειας. Έτσι ο επισκέπτης μπορεί να δει τεκμήρια από την τέχνη της, όπως είναι μάσκες, σκηνικά αντικείμενα, μουσικά όργανα, προγράμματα και ένα μικρό χαρακτηριστικό δείγμα από τα πήλινα φιγουρίνια.
Επίσης συγκεντρώσαμε οπτικοακουστικά τεκμήρια και μαρτυρίες από τις παραστάσεις της, ώστε να καταλάβει κανείς πώς έμοιαζε το παραγόμενο της δουλειάς της από διάφορες εποχές. Μαζί συγκεντρώσαμε αποσπάσματα από πρόβες της και από διδασκαλία, γιατί η διδασκαλία του χορού ήταν ένα πολύ σημαντικό μέρος της δουλειάς, της, αλλά και αναμνήσεις και εντυπώσεις που έχουν για τη Ζουζού Νικολούδη και πως τους επηρέασε, σημαντικοί Έλληνες χορογράφοι και χορευτές. Είναι όλο δευτερογενές υλικό το οποίο αναδιανείμαμε νοηματικά, προκειμένου να βγάζει νόημα η εκθεσιακή μας αφήγηση. Υπάρχει και μια 14λεπτη ταινία, που η ίδια μιλάει για την τέχνη της και για τη ζωή της.
_Για κάθε ένα από αυτά τα έξι χορικά, που αποτελούσαν την κεντρική παράσταση του έργου της, συγκεντρώσαμε αποτυπώματα, όπως είναι παρτιτούρες, σημειώσεις, σημειώσεις πάνω στα κείμενα, επιστολές, αλληλογραφία, ο, τι μπορεί κανείς να φανταστεί και περιμένει και φωτογραφίες. Και έτσι, με έναν προσωπικό τρόπο, ο κάθε θεατής μπορεί να σταματήσει σε ότι του κεντρίζει το ενδιαφέρον» τ_ονίζει η Ερατώ Κουτσουδάκη – Γερολύμπου.
Επιστημονική συνεργάτιδα της έκθεσης «Ζουζού Νικολούδη: Η Μεθοδολογία ως Πράξη» είναι η Επίκουρη Καθηγήτρια Χορού Στεριανή Τσιντζιλώνη. Η πρωτοβουλία εντάσσεται στη στρατηγική του Διεθνούς Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας για την ανάδειξη της ιστορίας του ελληνικού χορού και τη σύνδεσή της με τις σύγχρονες καλλιτεχνικές πρακτικές.