Οι νεότερες «αιώνιες» χημικές ουσίες δεν εμφανίζονται στον ωκεανό όπως οι παλαιότερες, και οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν γιατί.
Οι συγκεντρώσεις των αιώνιων χημικών στις φάλαινες-πιλότους του Βόρειου Ατλαντικού έχουν μειωθεί πάνω από 60% τις τελευταίες τρεις δεκαετίες.
Ερευνητές του Χάρβαρντ ανέλυσαν δείγματα ιστών φαλαινών από το 1986 έως το 2023 και διαπίστωσαν ότι η μόλυνση από περι- ή πολυφθοροαλκυλιωμένες ουσίες (PFAS) έχει μειωθεί, παρά το ότι η παγκόσμια παραγωγή αυξάνεται.
Η είδηση έρχεται καθώς η Ευρώπη συνεχίζει να περιορίζει αυστηρά τις χημικές ουσίες, έπειτα από στοιχεία που συνδέουν τη χρόνια έκθεση με την εμφάνιση ορισμένων καρκίνων, τη μειωμένη γονιμότητα και προβλήματα στο ανοσοποιητικό σύστημα.
Ωστόσο, είναι λόγος για αισιοδοξία τα ευρήματα ή μήπως τα νεότερα PFAS απλώς συσσωρεύονται αλλού;
Τι είναι οι «αιώνιες χημικές ουσίες»;
PFAS είναι μια ομάδα άνω των 10.000 συνθετικών χημικών ουσιών που έχουν γίνει πανταχού παρούσες στη Γη. Οι επιστήμονες τις έχουν εντοπίσει στην κορυφή του Έβερεστ, στο ανθρώπινο αίμα και ακόμη και σε βαθυθαλάσσια δελφίνια ανοικτά της Νέας Ζηλανδίας.
Χρησιμοποιούνται συχνά για να κάνουν αντικείμενα να απωθούν το νερό και τα λίπη, όπως τα αντικολλητικά σκεύη και τα ρούχα.
Ωστόσο, μπορεί να χρειαστούν πάνω από 1.000 χρόνια για να αποδομηθούν φυσικά, εξ ου και η ονομασία «αιώνιες χημικές ουσίες».
Θα απαλλαγούν οι φάλαινες από τα PFAS;
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στα Πρακτικά της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών, παρομοιάζει την κρίση των PFAS με «whack-a-mole», υποστηρίζοντας ότι μόλις οι ερευνητές κατανοήσουν την έκθεση και τις επιπτώσεις στην υγεία ενός χημικού, αναπτύσσεται ένα νέο.
Για να το ξεπεράσουν, οι ερευνητές μέτρησαν το συνολικό οργανοφθόριο (που αποτυπώνει το φθόριο που βρίσκεται στις περισσότερες ενώσεις PFAS) αντί να μετρούν μεμονωμένα PFAS. Στη συνέχεια χρησιμοποίησαν αυτές τις μετρήσεις ως δείκτη για τις συνολικές συγκεντρώσεις PFAS, συμπεριλαμβανομένων νεότερων τύπων PFAS που είναι πολύ πιο δύσκολο να ταυτοποιηθούν μεμονωμένα.
Η ερευνητική ομάδα μελέτησε δείγματα ιστών φαλαινών, καθώς οι κορυφαίοι θηρευτές θεωρούνται είδη-δείκτες της θαλάσσιας ρύπανσης. Αυτό συμβαίνει επειδή τα σώματά τους διατηρούν την έκθεση σε χημικές ουσίες για μεγάλα χρονικά διαστήματα και ζουν στον ανοιχτό ωκεανό, κάτι που δείχνει πώς τα PFAS μπορούν να μεταφέρονται στο φυσικό περιβάλλον.
Συνολικά, τα επίπεδα οργανοφθορίου αποτελούνταν κυρίως από τέσσερα παλαιότερα PFAS, τα οποία έφτασαν στο αποκορύφωμά τους στα μέσα της δεκαετίας του 2010 και μέχρι το 2023 είχαν μειωθεί πάνω από 60%.
«Οι διακοπές παραγωγής, που αρχικά ήταν εθελοντικές και στη συνέχεια επιβλήθηκαν από τη ρύθμιση, υπήρξαν αρκετά αποτελεσματικές στη μείωση των συγκεντρώσεων αυτών των χημικών τόσο σε κοινότητες κοντά στην πηγή όσο και σε πιο απομακρμένα οικοσυστήματα, κάτι που θεωρώ πολύ θετικό και σημαντικό να τονιστεί», λέει η επικεφαλής συγγραφέας Έλσι Σάντερλαντ.
Πού καταλήγουν τα νεότερα PFAS;
Οι ερευνητές λένε ότι η μείωση των PFAS προκαλεί έκπληξη, καθώς η παραγωγή νέων PFAS στην πραγματικότητα αυξάνεται, θέτοντας το ερώτημα: Αν τα περισσότερα από τα νεότερα PFAS δεν συσσωρεύονται στον ωκεανό, πού καταλήγουν;
«Γενικά, ο ωκεανός θεωρείται ο τελικός αποδέκτης της ρύπανσης που προκαλεί ο άνθρωπος στην ξηρά, αλλά δεν βλέπουμε σημαντική συσσώρευση των νεότερων PFAS στον ανοιχτό ωκεανό», προσθέτει η Σάντερλαντ.
«Αν και τα αποτελέσματά μας είναι καλά νέα για τη ρύπανση του ωκεανού, αυτό υποδηλώνει ότι τα νεότερα PFAS μπορεί να συμπεριφέρονται διαφορετικά σε σχέση με τα παλαιότερα.»
Τα ευρήματα της μελέτης αναδεικνύουν την ανάγκη να επιβληθούν αυστηρότεροι κανόνες στην συνεχιζόμενη παραγωγή PFAS, ώστε να περιοριστούν οι μελλοντικές επιπτώσεις.