Η Βενετία ζει σε συμβίωση με τα υφάλμυρα νερά που την περιβάλλουν και η κατάσταση της υγείας τους γίνεται ολοένα και πιο εύθραυστη.
Η πόλη της Βενετίας και η περιβάλλουσα λιμνοθάλασσά της βρίσκονται πλέον ανεπιστρεπτί στο έλεος της κλιματικής αλλαγής.
Η άνοδος της στάθμης της θάλασσας απειλεί να καταπιεί το νησί τις επόμενες δεκαετίες, καθώς το σύστημα αντιπλημμυρικών φραγμάτων που σήμερα συγκρατεί τις πλημμυρίδες θα καταστεί ξεπερασμένο.
Όμως αυτή είναι μόνο η μισή εικόνα. Η Βενετία ζει σε συμβίωση με τα υφάλμυρα νερά που την περιβάλλουν και η υγεία τους γίνεται ολοένα και πιο εύθραυστη.
Νέα έρευνα αναδεικνύει πως η θέρμανση των θαλασσών φέρνει εισβλητικά είδη που απειλούν το οικοσύστημα της λιμνοθάλασσας και τα προς το ζην των τοπικών αλιευτικών κοινοτήτων.
Κανιβαλιστικό κτενοφόρο εισβάλλει στη βενετσιάνικη λιμνοθάλασσα
Ο τελευταίος αχαλίνωτος εισβολέας στη λιμνοθάλασσα της Βενετίας είναι ένα κανιβαλιστικό κτενοφόρο που συγκαταλέγεται στα 100 πιο επιβλαβή εισβλητικά είδη παγκοσμίως.
Το κτενοφόρο με τις προεξοχές (warty comb jelly) ανήκει στην ομάδα των κτενοφόρων, είναι ένα ζελατινώδες ασπόνδυλο και είναι γνωστό ότι καταναλώνει τους ίδιους του τους απογόνους.
Γνωστό και ως «θαλάσσιο καρύδι», έχει κάνει την εμφάνισή του στην Αδριατική εδώ και σχεδόν μια δεκαετία.
Τα τελευταία χρόνια, η κλιματική αλλαγή δημιουργεί ιδιαίτερα ευνοϊκές συνθήκες για τον πολλαπλασιασμό του κτενοφόρου στα νερά γύρω από τη Βενετία, σύμφωνα με νέα μελέτη ερευνητών από το Πανεπιστήμιο της Πάδοβα και το Εθνικό Ινστιτούτο Ωκεανογραφίας και Εφαρμοσμένης Γεωφυσικής (OGS).
«Αυτό θα μπορούσε να ενισχύσει την παρουσία του σε μεγάλες συγκεντρώσεις και, κατά συνέπεια, να αυξήσει τον κίνδυνο σοβαρών επιπτώσεων στη λειτουργία ολόκληρου του οικοσυστήματος της λιμνοθάσσας», λέει η Βαλεντίνα Τιρέλι, ερευνήτρια στο OGS.
Η μελέτη καταγράφει ένα εποχικό μοτίβο με κορυφώσεις αναπαραγωγικών εξάρσεων στα τέλη της άνοιξης και μεταξύ τέλους καλοκαιριού και αρχών φθινοπώρου. Αυτές οι πληθυσμιακές εξάρσεις πιθανότατα επηρεάζονται από αυξημένες θερμοκρασίες και βέλτιστα επίπεδα αλατότητας.
Η αφθονία του είδους δείχνει ότι είναι ικανό να επιβιώνει σε ένα ευρύ φάσμα θερμοκρασιών και αλατότητας, αν και, όπως λένε οι επιστήμονες, οι πολύ υψηλές θερμοκρασίες ή η χαμηλή αλατότητα μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την επιβίωσή του.
Εισβλητικά είδη απειλούν τις αλιευτικές κοινότητες
Το κτενοφόρο αυτό αποτελεί σοβαρή απειλή για το μέχρι πρότινος εύρωστο οικοσύστημα της λιμνοθάλασσας της Βενετίας.
«Για να υποστηρίξει τον υψηλό ρυθμό αναπαραγωγής του, το είδος αυτό είναι αδηφάγος θηρευτής του ζωοπλαγκτού», εξηγεί η Τιρέλι, το οποίο αποτελεί βασική τροφή για πολλά είδη ψαριών.
«Έχει επίσης αποδειχθεί ότι αυτό το κτενοφόρο τρέφεται με αυγά και προνυμφικά στάδια ειδών με μεγάλη οικολογική και οικονομική σημασία, όπως τα ψάρια και τα δίθυρα μαλάκια, κάτι που μπορεί να υπονομεύσει ακόμη περισσότερο την ανανέωση των πληθυσμών και τη σταθερότητα του οικοσυστήματος», λέει.
Αυτό δημιουργεί σοβαρές προκλήσεις για τους επαγγελματίες της αλιείας, που βλέπουν τα αλιεύματά τους να μειώνονται και τα δίχτυά τους να φράζουν από τα γλοιώδη αυτά πλάσματα.
«Τα αποτελέσματά μας δείχνουν συνολική μείωση άνω του 40% στα αλιεύματα των βασικών εμπορικών ειδών από τότε που εμφανίστηκε ο εισβολέας», λέει η Τιρέλι. «Μεταξύ των ειδών που πλήττονται περισσότερο είναι οι σουπιές και ο γυλοφρύδιος (grass goby), τα οποία αποτελούν προϊόντα με ιδιαίτερη πολιτιστική και οικονομική σημασία για τη λιμνοθάλασσα της Βενετίας.
Τη δεκαετία του 1990, οι ψαράδες στη Μαύρη Θάλασσα απέδωσαν την κατάρρευση των ιχθυαποθεμάτων και τις καταστροφικές οικονομικές της συνέπειες στην έξαρση αυτού του κτενοφόρου.
Οι γαλάζιες καβούρες αποδεκατίζουν τα αλιεύματα στην Αδριατική
Οι αλιευτικές κοινότητες στον βόρειο Αδριατικό δίνουν ήδη μάχη με έναν ακόμη τρομακτικό θηρευτή.
Ο πληθυσμός της γιγάντιας γαλάζιας καβούρας έχει εκτοξευθεί τα τελευταία χρόνια. Το καρκινοειδές αυτό δεν είναι αυτόχθονο σε κανένα σημείο της ιταλικής ακτογραμμής. Πιθανολογείται ότι έφθασε στα τέλη της δεκαετίας του 1940 από τις ακτές της Βόρειας και Νότιας Αμερικής, με τα φορτηγά πλοία μέσω του νερού έρματος.
Παρότι η παρουσία τους δεν είναι καινούρια, ο πληθυσμός αυτού του ταχύτατα αναπαραγόμενου καβουριού έχει αυξηθεί σε κρίσιμο βαθμό, ιδίως επειδή δεν έχει φυσικούς θηρευτές στα ιταλικά νερά.
Ο βασικός ύποπτος είναι η κλιματική αλλαγή. «Με τη θέρμανση των νερών, τα καβούρια αυτά έχουν γίνει πιο δραστήρια και πιο αχόρταγα», λέει ένας ψαράς στο Euronews Green. Όταν η θερμοκρασία του νερού πέφτει, τα καβούρια τρώνε και αναπαράγονται λιγότερο, αλλά τα τελευταία χρόνια συμβαίνει το αντίθετο.
«Συνήθως, σε ορισμένες περιόδους του έτους, όταν η θερμοκρασία του νερού πέφτει κάτω από τους 10°C, αυτό το καβούρι δεν ευδοκιμεί, αλλά πλέον βρίσκει την ιδανική θερμοκρασία και τους 12 μήνες του χρόνου», δήλωσε στο AP η Ενρίκα Φρανκί, θαλάσσια βιολόγος στο Πανεπιστήμιο της Σιένα.
Οι γαλάζιες καβούρες καταβροχθίζουν τα τοπικά θαλασσινά και, με τις ισχυρές δαγκάνες τους που σκίζουν τα αλιευτικά δίχτυα, μοιάζουν ασταμάτητες. Αχιβάδες, μύδια και στρείδια – καθώς και τα καβούρια χωρίς κέλυφος που στη Βενετία είναι γνωστά ως moeche – βρίσκονται όλα σε κίνδυνο.
Οι αρχές και τα λόμπι της αλιείας αναζητούν εναγωνίως τρόπους αξιοποίησης και διάθεσης του οστρακόδερμου – μεταξύ άλλων στέλνοντας κοντέινερ στις ΗΠΑ, όπου θεωρείται εκλεκτό έδεσμα.
Ωστόσο, ο ιταλικός αγροτικός σύλλογος Coldiretti προτείνει να υιοθετηθούν οι αμερικανικές διατροφικές συνήθειες και να μπουν οι γαλάζιες καβούρες στο μενού.
Οι γαλάζιες καβούρες κάνουν ήδη την εμφάνισή τους σε ιχθυαγορές και σούπερ μάρκετ, με τιμή γύρω στα 8-10 ευρώ το κιλό.
Όμως το σχέδιο «αν δεν μπορείς να τις νικήσεις, φά’ τες» συνοδεύεται από σοβαρούς κινδύνους. Η διάθεση πόρων για την αλιεία γαλάζιων καβουριών ως διατροφικής πηγής υπονομεύει τόσο τις αλιευτικές όσο και τις γαστρονομικές παραδόσεις στην Αδριατική.
Οι εξειδικευμένες τεχνικές εκτροφής, αλίευσης και επεξεργασίας αυτόχθονων ειδών όπως οι αχιβάδες, καθώς και συνταγές και πιάτα που αποτελούν μέρος της γαστρονομικής κληρονομιάς της περιοχής, κινδυνεύουν να χαθούν.