Η «χρονική τυφλότητα» είναι τεκμηριωμένο χαρακτηριστικό της ΔΕΠΥ, αλλά οι ειδικοί τονίζουν ότι δεν είναι αυτομάτως δικαιολογία και δεν έχουν όλοι όσοι αργούν ΔΕΠΥ.
Η Άλις Λόβατ, μουσικός και εργαζόμενη σε ομαδική κατοικία στο Λίβερπουλ της Αγγλίας, είχε συχνά προβλήματα επειδή αργούσε.
Ένιωθε αμηχανία όταν απογοήτευε φίλους λόγω της καθυστέρησής της και ήταν συχνά αγχωμένη για να φτάνει στο σχολείο στην ώρα της.
«Απλώς δεν έχω αυτό το εσωτερικό ρολόι που να χτυπά στο κεφάλι μου», είπε η Λόβατ.
Μόνο όταν διαγνώστηκε με διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας (ADHD) στα 22 της, έμαθε ότι αυτό που βίωνε είχε όνομα.
Κάποιες φορές αποκαλείται «χρονική τύφλωση» και, το 1997, ο Ράσελ Μπάρκλεϊ, συνταξιούχος κλινικός νευροψυχολόγος στο Πανεπιστήμιο της Μασαχουσέτης, την ονόμασε «χρονική μυωπία».
Η χρονική τύφλωση αφορά δυσκολίες στην εκτίμηση του πόσο χρόνο χρειάζονται οι εργασίες ή πόσος χρόνος έχει περάσει. Συνδέεται εδώ και χρόνια με τη ΔΕΠΥ και, σε ορισμένες περιπτώσεις, με τον αυτισμό.
Πιο πρόσφατα, η έννοια έχει αποκτήσει δυναμική στα κοινωνικά δίκτυα, προκαλώντας συζήτηση για το πού βρίσκεται το όριο ανάμεσα σε μια αναγνωρισμένη πάθηση και συμπεριφορές που άλλοι θεωρούν ανοργάνωτες ή ακόμη και αγενείς.
Οι ειδικοί λένε ότι η χρονική τύφλωση συνδέεται με τις εκτελεστικές λειτουργίες στους μετωπιαίους λοβούς του εγκεφάλου και αποτελεί καλά τεκμηριωμένο χαρακτηριστικό της ΔΕΠΥ.
«Ο καθένας μπορεί να αργεί· απλώς στη ΔΕΠΥ υπάρχει λειτουργική έκπτωση», είπε η Στέφανι Σάρκις, ψυχοθεραπεύτρια και συγγραφέας του «10 Simple Solutions to Adult ADD».
«Επηρεάζει την οικογενειακή και κοινωνική ζωή. Επηρεάζει τη δουλειά, τη διαχείριση χρημάτων, όλες τις πτυχές της ζωής», πρόσθεσε.
Μπορεί η ΔΕΠΥ να αποτελεί δικαιολογία;
Η Σάρκις είπε ότι αν η χρόνια καθυστέρηση είναι «ένα αστέρι στον αστερισμό των συμπτωμάτων», θα μπορούσε να δείχνει μια αντιμετωπίσιμη κατάσταση.
Ωστόσο, τόνισε ότι δεν έχουν όλοι όσοι καθυστερούν ΔΕΠΥ ούτε μια αυτόματη δικαιολογία.
Επικαλέστηκε έρευνες που δείχνουν ότι τα διεγερτικά φάρμακα που συνταγογραφούνται για συμπτώματα της ΔΕΠΥ, όπως η απροσεξία ή η ανησυχία, μπορούν επίσης να βοηθήσουν στη μείωση της χρονικής τύφλωσης.
Ο Τζέφρι Μέλτζερ, θεραπευτής στις Ηνωμένες Πολιτείες που εργάζεται με ανθρώπους που δυσκολεύονται με την τήρηση της ώρας, είπε ότι είναι σημαντικό να κατανοηθούν οι λόγοι πίσω από την επανειλημμένη καθυστέρηση.
Ορισμένοι αποφεύγουν να φτάνουν νωρίς επειδή δεν τους αρέσει η ψιλή κουβέντα, κάτι που συχνά συνδέεται με άγχος. Άλλοι μπορεί να αισθάνονται ότι τους λείπει ο έλεγχος στη ζωή τους και χρησιμοποιούν την καθυστέρηση για να ανακτήσουν ένα αίσθημα αυτονομίας.
«Είναι η ίδια ψυχολογική ιδέα πίσω από την εκδικητική αναβολή του ύπνου», είπε, αναφερόμενος στο να μένεις ξύπνιος μέχρι αργά για να ξανακερδίσεις προσωπικό χρόνο μετά από μια απαιτητική μέρα.
Ο Μέλτζερ προτείνει τη χρήση μιας απλής «κάρτας αντιμετώπισης», όπου στη μία πλευρά αμφισβητείται ο υποκείμενος φόβος και στην άλλη υπενθυμίζονται οι συνέπειες της καθυστέρησης.
Για παράδειγμα, στη μία πλευρά γράψτε: «Η συμμετοχή σε αυτή τη συνάντηση δεν σημαίνει ότι χάνω την ελευθερία μου». Στην άλλη πλευρά, γράψτε: «Αν αργήσω ξανά, θα δυσαρεστήσω τους ανθρώπους στη δουλειά».
Πιο δύσκολο να αντιμετωπιστεί, είπε, είναι η καθυστέρηση που πηγάζει από αίσθημα δικαιώματος. Άτομα που πιστεύουν ότι ο χρόνος τους έχει μεγαλύτερη αξία από των άλλων μπορεί να δίνουν στον εαυτό τους άδεια να φτάνουν αργά, συχνά μαζί με άλλες συμπεριφορές που υποδηλώνουν αίσθημα ανωτερότητας.
Ο Μέλτζερ είπε ότι αυτοί οι άνθρωποι θα εκδηλώνουν το ίδιο αίσθημα δικαιώματος και σε άλλους τομείς, όπως με το να παρκάρουν σε θέση για άτομα με αναπηρίες ή να τείνουν να κάνουν εντυπωσιακή είσοδο σε μια εκδήλωση.
«Ίσως να αργούν 20, 30 λεπτά, και είναι σαν “ω, κοιτάξτε ποιος είναι εδώ”», είπε. «Έτσι βρίσκουν έναν τρόπο να τραβούν την προσοχή.»
Ανεξάρτητα από την αιτία, η Σάρκις είπε ότι οι άνθρωποι εξακολουθούν να είναι υπεύθυνοι για το πώς η συμπεριφορά τους επηρεάζει τους άλλους. Τα εργαλεία που χρησιμοποιούνται για να βοηθήσουν άτομα με ΔΕΠΥ μπορούν να ωφελήσουν και όσους δυσκολεύονται με τον χρόνο.
Η Σάρκις προτείνει τη χρήση έξυπνων ρολογιών ή πολλών ρολογιών για να μειώνονται οι αποσπάσεις της προσοχής από τα τηλέφωνα, τη διάσπαση των εργασιών σε μικρότερα βήματα και την αποφυγή υπερπρογραμματισμού.
Η Λόβατ έχει υιοθετήσει πολλές από αυτές τις στρατηγικές. Δίνει στον εαυτό της πολύ περισσότερο χρόνο απ’ όσο νομίζει ότι χρειάζεται, χρησιμοποιεί εφαρμογές για να μπλοκάρει τους αντιπερισπασμούς και κρατά αναλυτικές λίστες για το πόσο διαρκούν στην πράξη οι καθημερινές δουλειές.
Αυτό που κάποτε της φαινόταν μια πρωινή ρουτίνα 20 λεπτών, αποδείχθηκε ότι χρειάζεται 45 λεπτά όταν το έσπασε βήμα-βήμα, από το να σηκωθεί από το κρεβάτι μέχρι να βρει τα παπούτσια της.
«Δεν λειτουργεί στο 100% του χρόνου», είπε. «Αλλά γενικά, είμαι πλέον πολύ πιο αξιόπιστη.»