Η άγνοια σχετικά με το τι είναι η ψώρα και πώς αντιμετωπίζεται ενδέχεται να βρίσκεται πίσω από την αιφνίδια αύξηση κρουσμάτων στο Ηνωμένο Βασίλειο, σύμφωνα με ειδικούς.
Όταν σκεφτόμαστε την ψώρα, μας έρχεται συχνά στο μυαλό το Λονδίνο του 19ου αιώνα: οι μουντοί δρόμοι του κατακλυσμένοι από ανθρώπους με εξανθήματα που ξύνονται μανιωδώς.
Ωστόσο, η ψώρα απέχει πολύ από το να είναι ένας εφιάλτης του παρελθόντος που προκαλεί φαγούρα. Μάλιστα, τα περιστατικά της μεταδοτικής δερματικής νόσου φαίνεται να αυξάνονται στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Τα τρέχοντα ποσοστά ψώρας παραμένουν πάνω από τον κυλιόμενο μέσο όρο πενταετίας, σύμφωνα με το Κέντρο Έρευνας και Επιτήρησης του Βασιλικού Κολλεγίου Γενικών Ιατρών, ενώ ετήσιες αυξήσεις καταγράφηκαν επίσης την περίοδο 2021-2025 από την Υπηρεσία Ασφάλειας Υγείας του Ηνωμένου Βασιλείου, με σημαντική έξαρση από το 2023.
Παρόμοια εικόνα διαμορφώνεται σε όλη την Ευρώπη, με αύξηση από 99 σε 1341 περιστατικά ψώρας ανά 100.000 κατοίκους μεταξύ 2014 και 2023, όπως αναφέρεται στο περιοδικό BJGP Open.
Η πάθηση πήρε το όνομά της από τη λατινική λέξη για το «ξύνω», από τον Ρωμαίο συγγραφέα Άουλο Κορνήλιο Κέλσο το 25 μ.Χ. Προκαλείται από μικροσκοπικά ακάρεα που εισχωρούν στο εξωτερικό στρώμα του δέρματος, προκαλώντας ανυψωμένα εξανθήματα ή σπυράκια και έντονο κνησμό που επιτείνεται τη νύχτα, σύμφωνα με το Εθνικό Σύστημα Υγείας του Ηνωμένου Βασιλείου (NHS).
Πλην του προσώπου και του λαιμού, το εξάνθημα εκτείνεται σε όλο το σώμα, επηρεάζοντας συχνότερα ζεστές, υγρές περιοχές όπως η βουβωνική χώρα, το δέρμα κάτω από το στήθος και τα μεσοδακτύλια διαστήματα χεριών και ποδιών. Μεταδίδεται κυρίως μέσω άμεσης και παρατεταμένης επαφής δέρμα με δέρμα με κάποιον που φέρει τη λοίμωξη.
«Σε σπάνιες περιπτώσεις, μπορεί επίσης να μεταδοθεί μέσω μολυσμένων πετσετών, ρούχων ή κλινοσκεπασμάτων. Τα κατοικίδια δεν φέρουν τα ακάρεα της ανθρώπινης ψώρας, επομένως η νόσος δεν μεταδίδεται από τα ζώα στους ανθρώπους», δήλωσε στο Euronews Health ο δερματολόγος σύμβουλος Δρ Αλεξάνταρ Γκόντιτς του The Harley Street Dermatology Clinic στο Λονδίνο.
Γιατί αυξάνονται τα περιστατικά ψώρας;
Η ψώρα είναι μια διαδεδομένη νόσος από την αρχαιότητα και τα περιστατικά της ανέκαθεν παρουσίαζαν αυξομειώσεις, όμως οι καταγραφές τους ποτέ δεν ήταν απολύτως αξιόπιστες, λόγω συνδυασμού παρανοήσεων και κοινωνικού στίγματος.
«Πολλοί άνθρωποι δεν πηγαίνουν στον γιατρό γι’ αυτό, ή απλώς παίρνουν μόνοι τους θεραπεία από το φαρμακείο, ή δεν ξέρουν καν ότι το έχουν», δήλωσε στο Euronews Health η καθηγήτρια από τη Βρετανική Εταιρεία Δερματολόγων, Τες Μακφέρσον.
Όπως είπε, οι δερματολόγοι έχουν παρατηρήσει αξιοσημείωτη αύξηση των περιστατικών τα τελευταία τέσσερα έως πέντε χρόνια, ιδίως σε νεαρούς ανθρώπους. Αυτό μπορεί να σχετίζεται με την επιστροφή των ανθρώπων σε κοινόχρηστους, δια ζώσης χώρους μετά την πανδημία COVID-19, αλλά συνδέεται και με μια ευρύτερη έλλειψη κατανόησης για το τι είναι η ψώρα.
«Νομίζω ότι υπάρχει πολλή παραπληροφόρηση, κόσμος που δεν ξέρει τι είναι, και μεγάλο στίγμα. Έτσι, ακόμη κι αν ξέρουν ότι την έχουν, δεν το λένε στους άλλους, κάτι που πιθανότατα αποτελεί ένα διαρκές πρόβλημα», είπε η Μακφέρσον.
Ανέφερε επίσης προβλήματα διαθεσιμότητας ορισμένων θεραπειών το 2021-2022, καθώς και το ότι πολλοί δεν θεραπεύουν σωστά τον εαυτό τους και όσους βρίσκονται κοντά τους και μπορεί να έχουν μολυνθεί.
«Πιστεύουμε ότι πολλά από τα προβλήματα οφείλονταν στο ότι ο κόσμος απλώς δεν χρησιμοποιούσε [τις θεραπείες] σωστά ή οι επαφές δεν τις χρησιμοποιούσαν όλες την ίδια στιγμή. Αυτό δημιουργεί όλο και περισσότερα κρούσματα ψώρας και περισσότερους ανθρώπους που επαναμολύνονται.»
Πώς καταλαβαίνετε αν ένα εξάνθημα είναι ψώρα;
Πολλές δερματικές παθήσεις μπορούν να προκαλέσουν κνησμώδη εξανθήματα, όπως το έκζεμα, η ψωρίαση και η κνίδωση. Η τάση της ψώρας να εμφανίζεται στη βουβωνική χώρα έχει οδηγήσει επίσης στη συχνή σύγχυσή της με σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα, όπως οι ψείρες του εφηβαίου.
Η δυσκολία στη διάγνωση, και η συνεπακόλουθη μακροχρόνια παραμονή της ψώρας, ενέπνευσε ακόμη και τον όρο «φαγούρα των επτά ετών» στις αρχές του 19ου αιώνα.
Το πιο χαρακτηριστικό στοιχείο που πρέπει να αναζητήσουμε, σύμφωνα με τον Γκόντιτς, είναι η παρουσία μικρών, καμπύλων σηράγγων στο δέρμα.
«Άλλα συχνά συμπτώματα περιλαμβάνουν μικρές, υγρές βλάβες, ερυθρότητα και οίδημα, έντονο κνησμό, ιδιαίτερα τη νύχτα ή σε ζεστά περιβάλλοντα, φλεγμονώδη, φολιδωτά σημάδια από το ξύσιμο, που συχνά μοιάζουν με σοβαρό έκζεμα», είπε.
«Η ψώρα μπορεί να είναι δύσκολο να διαγνωστεί, επειδή τα συμπτώματά της μιμούνται άλλες δερματικές παθήσεις. Αν δεν αντιμετωπιστεί, μπορεί να επιμείνει για μήνες ή και χρόνια και να μεταδοθεί σε μέλη της οικογένειας, φίλους και ερωτικούς συντρόφους.»
Παρότι προκαλεί δυσφορία, η ψώρα δεν απειλεί τη ζωή και σπάνια αποτελεί λόγο σοβαρής ανησυχίας.
Πώς αντιμετωπίζεται η ψώρα;
Η ψώρα αντιμετωπίζεται συνήθως με φαρμακευτικές κρέμες ή λοσιόν που περιέχουν περμεθρίνη ή μαλαθείο για την εξόντωση των ακάρεων. Πιο σοβαρές μορφές, όπως η κρουστωτική ψώρα (γνωστή και ως νορβηγική ψώρα), ενίοτε απαιτούν συνταγογράφηση από του στόματος ιβερμεκτίνης (αντιπαρασιτικό φάρμακο), σύμφωνα με τον Γκόντιτς.
«Επειδή ο κνησμός προκαλείται από αλλεργική αντίδραση, τα συμπτώματα μπορεί να επιμένουν ακόμη και μετά την εξάλειψη των ακάρεων. Για την ανακούφιση, οι γιατροί μπορεί να χορηγήσουν τοπικές κρέμες στεροειδών για τη φλεγμονή και τον κνησμό», εξήγησε.
Το εξάνθημα μπορεί επίσης να παραμείνει έως και δύο μήνες μετά τη θεραπεία. Όλα τα κλινοσκεπάσματα και τα ρούχα πρέπει να πλένονται στους 60 βαθμούς Κελσίου ή παραπάνω ή να μένουν σε σφραγισμένη σακούλα για τουλάχιστον τρεις ημέρες, σύμφωνα με το NHS.
Όπως συμβαίνει με όλες τις μεταδοτικές νόσους, πρέπει να λάβουν θεραπεία και όσοι είχαν στενή επαφή μαζί σας, ακόμη κι αν δεν εμφανίζουν συμπτώματα. Η ψώρα μπορεί να χρειαστεί έως και 8 εβδομάδες για να εκδηλωθεί αρχικά, γεγονός που διευκολύνει να περάσει απαρατήρητη.
«Είναι σημαντικό να λάβετε θεραπεία αν έχετε κνησμό, αν είχατε επαφή με ψώρα, αν πιστεύετε ότι μπορεί να έχετε ψώρα», είπε η Μακφέρσον. «Οι θεραπείες λειτουργούν αν τις χρησιμοποιήσετε σωστά και δεν υπάρχει τίποτα για να ντρέπεστε.»