Παρά την κλιμάκωση των κινδύνων για τη δημόσια υγεία, η πολιτική, δημόσια και δημοσιογραφική ενασχόληση με το ζήτημα κλίματος και υγείας παρουσιάζει στασιμότητα ή και κάμψη, τη στιγμή που η ανάγκη για δράση είναι πιο επείγουσα από ποτέ
Η δυνατότητα για ουσιαστική, υγειοκεντρική δράση περιορίζεται ολοένα περισσότερο, καθώς οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής εντείνονται σε ολόκληρη την Ευρώπη, σύμφωνα με την έκθεση Lancet Countdown Europe που δημοσιεύθηκε την Τετάρτη.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η έκδοση του 2026 προειδοποιεί ότι η πρόοδος που έχει σημειωθεί τα τελευταία χρόνια στην Ευρώπη δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένη. Παρά την κλιμάκωση των κινδύνων για τη δημόσια υγεία, η πολιτική, δημόσια και δημοσιογραφική ενασχόληση με το ζήτημα κλίματος και υγείας παρουσιάζει στασιμότητα ή και κάμψη, τη στιγμή που η ανάγκη για δράση είναι πιο επείγουσα από ποτέ.
«Σε ολόκληρη την Ευρώπη, οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην υγεία εντείνονται ταχύτερα από όσο προλαβαίνει να ανταποκριθεί η κοινωνία», δήλωσε ο Ζοακίμ Ρόκλεβ, συνδιευθυντής του Lancet Countdown Europe και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης.
Αυξανόμενοι κίνδυνοι για την υγεία
Η έκθεση καταγράφει σημαντική αύξηση τόσο στις άμεσες όσο και στις έμμεσες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην υγεία στην Ευρώπη.
Στις άμεσες επιπτώσεις, σχεδόν όλες οι ευρωπαϊκές περιοχές που εξετάστηκαν παρουσίασαν αύξηση των θανάτων που αποδίδονται στη ζέστη την περίοδο 2015–2024 σε σύγκριση με την περίοδο 1991–2000, ενώ οι ημερήσιες προειδοποιήσεις για ακραία θερμοκρασία αυξήθηκαν κατά 318% στο ίδιο διάστημα.
Η αυξημένη έκθεση στη ζέστη συνδέεται επίσης με περισσότερα περιστατικά θερμοπληξίας, διαταραχές ύπνου, επιδείνωση χρόνιων παθήσεων και αρνητικές εκβάσεις σε εγκυμοσύνες.
Η κακή ποιότητα του αέρα σχετίζεται με αύξηση αναπνευστικών και καρδιαγγειακών νοσημάτων, καθώς και άλλων δυσμενών επιπτώσεων στην υγεία.
Τροφική ανασφάλεια και λοιμώδη νοσήματα
Έμμεσα, η κλιματική αλλαγή ενισχύει την επισιτιστική ανασφάλεια στην Ευρώπη λόγω της ανόδου της θερμοκρασίας και της εκτεταμένης ξηρασίας. Η έκθεση καταγράφει ότι πάνω από ένα εκατομμύριο επιπλέον άνθρωποι επηρεάστηκαν από μέτρια ή σοβαρή επισιτιστική ανασφάλεια το 2023 σε σχέση με την περίοδο αναφοράς 1981–2010.
Παράλληλα, η άνοδος της θερμοκρασίας διευκολύνει την εξάπλωση μολυσματικών ασθενειών, καθώς επεκτείνεται το γεωγραφικό εύρος των κουνουπιών-φορέων. Σύμφωνα με τους ερευνητές, ο συνολικός κίνδυνος επιδημιών δάγκειου πυρετού στην Ευρώπη έχει σχεδόν τετραπλασιαστεί την τελευταία δεκαετία, αυξημένος κατά 297% σε σχέση με την περίοδο 1980–2010. Αυξήσεις καταγράφονται επίσης σε κρούσματα ιού του Δυτικού Νείλου, Chikungunya και Zika.
«Η αύξηση της θερμοκρασίας, η επιδείνωση της ποιότητας του αέρα στα νοικοκυριά, η έκθεση σε λοιμώδη νοσήματα και οι απειλές για την επισιτιστική ασφάλεια θέτουν σήμερα σε κίνδυνο εκατομμύρια ανθρώπους – όχι στο απώτερο μέλλον», σημείωσε ο Ρόκλεβ.
Πολιτική απόκριση που δεν συμβαδίζει με την επιστήμη
Η έκθεση επισημαίνει επίσης ένα σημαντικό χάσμα ανάμεσα στην επιστημονική γνώση και την κοινωνική και πολιτική δράση. Η δημόσια ευαισθητοποίηση εμφανίζεται αποσπασματική, με την υγεία να αποτελεί προτεραιότητα, αλλά σπάνια να συνδέεται με την κλιματική αλλαγή ως βασική αιτία.
Από τις 4.477 ομιλίες στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο το 2024, μόλις 21 αφορούσαν τη σύνδεση μεταξύ κλίματος και υγείας. Αντίστοιχη εικόνα καταγράφεται και στην επικοινωνιακή στρατηγική πολιτικών κομμάτων και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Οι συγγραφείς της έκθεσης προειδοποιούν ότι η απόσταση μεταξύ των ανησυχητικών επιστημονικών δεδομένων και της πολιτικής βούλησης μπορεί να επιβραδύνει την πρόοδο.
Ωστόσο, τονίζουν ότι μέτρα όπως οι επενδύσεις σε καθαρές μορφές ενέργειας αποδεικνύουν πως η δράση υπέρ του κλίματος μπορεί να έχει άμεσα οφέλη για την υγεία, εφόσον επιταχυνθεί.
«Η ανακατεύθυνση επενδύσεων από τα ορυκτά καύσιμα προς την καθαρή ενέργεια, η βελτίωση της ποιότητας του αέρα, η προστασία των ευάλωτων ομάδων και η προετοιμασία των συστημάτων υγείας θα προσφέρουν άμεσα και μακροπρόθεσμα οφέλη», δήλωσε η Καθρίν Τον, συνδιευθύντρια του Lancet Countdown Europe και καθηγήτρια στο Barcelona Institute for Global Health (ISGlobal).
«Το παράθυρο ευκαιρίας στενεύει, αλλά η Ευρώπη έχει ακόμη τη δυνατότητα να ενισχύσει τον ηγετικό της ρόλο στην απανθρακοποίηση και να προχωρήσει σε ταχεία, συντονισμένη και υγειοκεντρική δράση για το κλίμα».