Έρευνες αποκαλύπτουν τον απρόσμενο ρόλο του σκελετού στην υγεία του σώματος

Τα οστά δεν είναι μια άκαμπτη δομή όπως φαίνεται, αλλά υποβάλλονται συνεχώς σε διαδικασίες αποδόμησης, επαναδόμησης και αναδιαμόρφωσης, σε ανταπόκριση στη σωματική δραστηριότητα, τις ορμόνες και τις μεταβαλλόμενες ανάγκες του οργανισμού. Η διαδικασία αυτή πραγματοποιείται μέσω τριών βασικών τύπων κυττάρων: τα κύτταρα που αποδομούν τον παλιό ή φθαρμένο οστίτη ιστό, τα κύτταρα που οικοδομούν νέο οστό και τα οστεοκύτταρα, που συντονίζουν την αντίδραση του σκελετού στις μηχανικές φορτίσεις.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Τα τελευταία δύο δεκαετίες, η έρευνα έχει δείξει ότι ο ρόλος των οστών υπερβαίνει τη μηχανική στήριξη και την αποθήκευση μετάλλων. Τα οστά αποτελούν πλέον ενεργό παράγοντα στη ρύθμιση της ισορροπίας ασβεστίου και φωσφόρου, στην υποστήριξη της παραγωγής κυττάρων του αίματος και στην επικοινωνία με διάφορα όργανα του σώματος μέσω μορίων σηματοδότησης που επηρεάζουν τον μεταβολισμό και την παραγωγή ενέργειας.

Ζωντανός ιστός που αλλάζει με την ηλικία

Η ισορροπία ανάμεσα στον σχηματισμό και τη φθορά των οστών μεταβάλλεται με την ηλικία. Στην παιδική και εφηβική ηλικία τα οστά σχηματίζονται με ταχύτερο ρυθμό απ’ ό,τι αποδομούνται, γεγονός που αυξάνει την πυκνότητα και την αντοχή τους, μέχρι ο άνθρωπος να φτάσει στην κορύφωση της οστικής μάζας στις αρχές της ενήλικης ζωής.

Με την πάροδο της ηλικίας, και ιδίως με τις ορμονικές αλλαγές, η αποδόμηση των οστών αρχίζει σταδιακά να υπερισχύει του σχηματισμού τους, αυξάνοντας τον κίνδυνο οστεοπόρωσης και καταγμάτων.

Τα οστά αλλάζουν επίσης ανάλογα με το επίπεδο σωματικής δραστηριότητας: το περπάτημα, το τρέξιμο και οι ασκήσεις ενδυνάμωσης τα ωθούν να γίνουν πιο ισχυρά, ενώ η παρατεταμένη ακινησία ή η ακινητοποίηση άκρων λόγω ασθένειας οδηγεί σε απώλεια οστικής μάζας. Ακόμη και οι αστροναύτες χάνουν μέρος της πυκνότητας των οστών τους στο περιβάλλον μικροβαρύτητας, επειδή ο σκελετός δεν επιβαρύνεται με τα συνηθισμένα βάρη, παρά τη συνεχιζόμενη σωματική δραστηριότητα.

Πώς επικοινωνούν τα οστά με το υπόλοιπο σώμα;

Οι ορμόνες παίζουν καθοριστικό ρόλο στη ρύθμιση της οικοδόμησης και της αποδόμησης των οστών, καθώς ο οργανισμός ελέγχει με μεγάλη ακρίβεια τα επίπεδα ασβεστίου και φωσφόρου, απαραίτητα για τη λειτουργία των νεύρων, των μυών και άλλων ζωτικών διεργασιών.

Τα νεφρά και οι παραθυρεοειδείς αδένες παράγουν ορμόνες, όπως η παραθορμόνη και η βιταμίνη D, οι οποίες στέλνουν σήματα στα οστά και καθορίζουν πότε θα απελευθερώσουν ασβέστιο και φωσφόρο στην κυκλοφορία του αίματος και πότε θα τα αποθηκεύσουν. Η μείωση των επιπέδων οιστρογόνων μετά την εμμηνόπαυση οδηγεί επίσης σε μείωση της οστικής πυκνότητας στις γυναίκες.

Πολλά οστά περιέχουν επίσης μυελό των οστών, ο οποίος αποτελεί τον κύριο χώρο παραγωγής των ερυθρών αιμοσφαιρίων που μεταφέρουν οξυγόνο, των λευκών αιμοσφαιρίων που καταπολεμούν τις λοιμώξεις και των αιμοπεταλίων που είναι απαραίτητα για την πήξη του αίματος. Ο μυελός ανταποκρίνεται σε τραυματισμούς, φλεγμονές και απώλεια αίματος προσαρμόζοντας την παραγωγή αυτών των κυττάρων, κάτι που αναδεικνύει τη στενή σύνδεση του σκελετού με το κυκλοφορικό και το ανοσοποιητικό σύστημα.

Μελέτες έχουν δείξει επίσης ότι τα οστά δεν δέχονται μόνο σήματα από άλλα όργανα, αλλά στέλνουν και τα δικά τους. Η πρωτεΐνη οστεοκαλσίνη και άλλα μόρια που παράγονται από τον οστίτη ιστό συνδέονται με τη ρύθμιση του ενεργειακού μεταβολισμού και άλλων φυσιολογικών λειτουργιών, ενισχύοντας την άποψη ότι ο σκελετός αποτελεί μέρος ενός ολοκληρωμένου δικτύου μέσα στον οργανισμό και όχι μια ανεξάρτητη δομή.

Διατήρηση της υγείας των οστών

Επειδή αποτελούν ζωντανό ιστό, τα οστά έχουν την ικανότητα να επουλώνονται μετά από κατάγματα, μέσα από αλληλεπικαλυπτόμενα στάδια που περιλαμβάνουν φλεγμονή, δημιουργία νέου ιστού και στη συνέχεια αναδιαμόρφωση της πληγείσας περιοχής. Η ταχύτητα της ανάρρωσης εξαρτάται από παράγοντες όπως η αιμάτωση, η διατροφή και η γενική κατάσταση υγείας.

Ο υποσιτισμός, η έλλειψη σωματικής δραστηριότητας, οι μεταβολικές παθήσεις των οστών, το κάπνισμα, η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ και η μακροχρόνια χρήση ορισμένων φαρμάκων, όπως τα γλυκοκορτικοειδή, μπορούν να αποδυναμώσουν τη διαδικασία αναδιαμόρφωσης του οστίτη ιστού.

Η σωστή διατροφή παραμένει από τους σημαντικότερους πυλώνες για τη διατήρηση της υγείας του σκελετού. Το ασβέστιο αποτελεί το βασικό δομικό υλικό των οστών, ενώ η βιταμίνη D βοηθά στην απορρόφησή του και στη διατήρηση της φυσιολογικής μεταλλοποίησης του οστίτη ιστού. Χωρίς επαρκείς ποσότητες αυτών των δύο, η διατήρηση της αντοχής και της δομής των οστών γίνεται πολύ πιο δύσκολη.

Η σύγχρονη έρευνα δεν περιορίζεται πλέον στη μέτρηση της οστικής πυκνότητας, αλλά εστιάζει και στην ποιότητα του οστίτη ιστού, στη δυναμική της αναδιαμόρφωσής του και στη σχέση του με τα υπόλοιπα συστήματα του σώματος. Αυτή η προσέγγιση μεταβάλλει την κατανόηση των επιστημόνων για παθήσεις όπως η οστεοπόρωση και η απώλεια οστικής μάζας που σχετίζεται με τη γήρανση.