Όταν γίνεται κλήση ανάγκης, μετρά κάθε λεπτό. Η αεροδιακομιδή φτάνει γρήγορα και συμπληρώνει τη χερσαία βοήθεια, αλλά το σχέδιο περικοπών στην υγεία πιέζει αυτή την ταχεία παρέμβαση.
Καταφθάνει μια κλήση έκτακτης ανάγκης. Λίγο αργότερα, στο Unfallkrankenhaus Berlin (ukb) στο Μαρτσάν απογειώνεται ένα ελικόπτερο διάσωσης. Στο εσωτερικό του βρίσκονται ο πιλότος, ο γιατρός επειγόντων και ο διασώστης επειγόντων – μια δεμένη ομάδα για αποστολές όπου η ρουτίνα, η ακρίβεια και ο χρόνος μπορεί να αποδειχθούν καθοριστικοί.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Προορισμός είναι η μικρή πόλη Λίμπεν στο Βρανδεμβούργο. Εκεί περιμένει ένας ασθενής με σοβαρά εγκαύματα. Πρέπει να μεταφερθεί γρήγορα στο εξειδικευμένο κέντρο εγκαυμάτων του ukb. Για το πλήρωμα, πρόκειται για μια γνώριμη διαδικασία.
«Όταν φτάνει μια κλήση έκτακτης ανάγκης, μετρά κάθε δευτερόλεπτο», λέει ο γιατρός επειγόντων Jan Martin. «Ιδίως σε ασθενείς με έμφραγμα ή εγκεφαλικό, με κάθε λεπτό χωρίς θεραπεία χάνεται ιστός.» Γι’ αυτό, στην αρχή της βάρδιας όλα πρέπει να είναι προετοιμασμένα έτσι ώστε το πλήρωμα να μπορεί να ξεκινήσει αμέσως. Συνήθως δεν περνούν πάνω από δύο λεπτά από τον συναγερμό μέχρι την απογείωση.
Πού η αεροδιάσωση είναι ιδιαίτερα σημαντική
Η αεροδιάσωση δεν αντικαθιστά τον επίγειο στόλο διάσωσης, τον συμπληρώνει. Γίνεται ιδιαίτερα σημαντική εκεί όπου οι αποστάσεις είναι μεγάλες, τα νοσοκομεία βρίσκονται μακριά το ένα από το άλλο ή οι εξειδικευμένες θεραπείες προσφέρονται μόνο σε λίγες μονάδες. Τότε ο χρόνος που κερδίζεται χάρη στο ελικόπτερο μπορεί να αποδειχθεί καθοριστικός – τόσο στην αρχική αντιμετώπιση όσο και στις διακομιδές.
Η DRF Luftrettung λειτουργεί σε όλη τη Γερμανία 34 βάσεις ελικοπτέρων σε 32 τοποθεσίες, τρεις από αυτές στο Βερολίνο. Η βάση του Βερολίνου βρίσκεται σε ετοιμότητα όλο το 24ωρο. Ένα ελικόπτερο καλύπτει περίπου 70 χιλιόμετρα σε γύρω στα 17 λεπτά. Ιδίως έξω από τα μεγάλα αστικά κέντρα αυτό μπορεί να κάνει αισθητή διαφορά.
Κλασικά περιστατικά έκτακτης ανάγκης αλλά και διακομιδές
Η ιδιαιτερότητα της συγκεκριμένης βάσης: το ελικόπτερο εντατικής διακομιδής «Christoph Berlin» στο Unfallkrankenhaus Berlin αναλαμβάνει δύο τύπους αποστολών. Οι πρωτογενείς αποστολές είναι τα κλασικά επείγοντα απευθείας στον τόπο του συμβάντος – για παράδειγμα μετά από τροχαία ή σε οξέα παθολογικά επεισόδια. Εκεί προέχει πάνω απ’ όλα να φτάσει γρήγορα η ιατρική βοήθεια.
Παράλληλα υπάρχουν και οι δευτερογενείς αποστολές, δηλαδή οι διακομιδές μεταξύ νοσοκομείων. Σε αυτές οι ασθενείς μεταφέρονται σε άλλη κλινική, όπου είναι διαθέσιμη μια εξειδικευμένη θεραπεία.
Καθημερινά 13 ώρες σε ετοιμότητα για κάθε ενδεχόμενο
Η ημερήσια βάρδια ξεκινά νωρίς. Στις 6.30 τα μέλη του πληρώματος ελέγχουν την τεχνική κατάσταση, τον εξοπλισμό και την επιχειρησιακή ετοιμότητα. Σε αυτό περιλαμβάνονται ο ιατρικός εξοπλισμός, ο έλεγχος του ελικοπτέρου και η αξιολόγηση του καιρού. Κατά τη διάρκεια του πρωινού γίνεται η κοινή ενημέρωση.
Ο πιλότος Sebastian Nothbaum περιγράφει πόσοι παράγοντες πρέπει να ληφθούν υπόψη ήδη πριν από την απογείωση: ο καιρός, τυχόν κλειστοί εναέριοι χώροι, ασκήσεις, οι προβλεπόμενες διαδρομές πτήσης. Η αεροδιάσωση, λοιπόν, δεν σημαίνει μόνο γρήγορη πτήση, αλλά και ακριβή σχεδιασμό υπό πίεση χρόνου.
Τα πληρώματα εργάζονται σε βάρδιες 13 ωρών. Αυτό απαιτεί συγκέντρωση επί πολλές ώρες, ακόμη κι όταν μεσολαβεί μεγάλη αναμονή για την επόμενη αποστολή. Μόλις σημάνει ο συναγερμός, όλα πρέπει να λειτουργήσουν γρήγορα. Σε αυτά προστίθενται οι νυχτερινές πτήσεις, οι μεταβαλλόμενες καιρικές συνθήκες και η ψυχική επιβάρυνση. Το πλήρωμα το συνοψίζει ψύχραιμα ως εξής: «Πρέπει πραγματικά να το θέλεις».
Υψηλά εξειδικευμένη βοήθεια επί του ελικοπτέρου
Στο ελικόπτερο υπάρχει σύγχρονος ιατρικός εξοπλισμός. Στο Βερολίνο-Μαρτσάν, από τον Νοέμβριο του 2024, στον εξοπλισμό περιλαμβάνονται και μονάδες αίματος και πλάσματος. Σε βαριά τραύματα ή εκτεταμένη απώλεια αίματος μπορεί έτσι να αρχίσει η εφαρμογή σωτήριων παρεμβάσεων ήδη πριν από την άφιξη στο νοσοκομείο.
Και σε επίπεδο προσωπικού, η αεροδιάσωση είναι ιδιαίτερα εξειδικευμένη. Οι γιατροί επειγόντων χρειάζονται επιπλέον πιστοποίηση για υπηρεσία σε ελικόπτερο. Πολλοί εργάζονται παράλληλα στην αναισθησιολογία ή στην εντατική θεραπεία, ώστε να διατηρούν στενή επαφή με την κλινική πράξη. Οι γιατροί δεν ανήκουν πάντοτε απευθείας στη DRF Luftrettung, αλλά προέρχονται συχνά από συνεργαζόμενα νοσοκομεία.
Ιδιαίτερες απαιτήσεις ισχύουν και για τους πιλότους και τους διασώστες επειγόντων (HEMS-TC). Πρέπει να γνωρίζουν άριστα τόσο τις ιατρικές όσο και τις πτητικές διαδικασίες και να λειτουργούν ως ομάδα υπό πίεση χρόνου. Ειδικά κατά τις προσγειώσεις εκτός νοσοκομείων, αυτή η συνεργασία είναι καθοριστική.
Στον τόπο του συμβάντος ακολουθεί η λεγόμενη «εναέρια αναγνώριση»: το πλήρωμα εξετάζει από ψηλά πού μπορεί να προσγειωθεί με ασφάλεια και πώς θα προσεγγίσει καλύτερα τον ασθενή. Δεν είναι παντού δυνατή η άμεση πρόσβαση, γι’ αυτό και η συνέχεια της διακομιδής αποφασίζεται συχνά επιτόπου.
Τα όρια της αεροδιάσωσης
Με χαμηλή νέφωση, καταιγίδες, θυελλώδεις ανέμους ή ομίχλη στο έδαφος, μια πτήση είτε δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί είτε γίνεται με περιορισμούς. Πριν από κάθε απογείωση εξετάζεται, επομένως, αν η αποστολή μπορεί να γίνει με ασφάλεια. Σε αυτό περιλαμβάνονται και τα δεδομένα της Γερμανικής Μετεωρολογικής Υπηρεσίας.
Ούτε όμως στον τόπο του συμβάντος είναι όλα απλά. Δεν είναι κάθε σημείο κατάλληλο για προσγείωση και κάποιες φορές το πλήρωμα πρέπει, μετά την προσγείωση, να διανύσει ακόμη μια απόσταση με τα πόδια μέχρι τον ασθενή. Απαραίτητη είναι επίσης η συνεργασία των ανθρώπων που βρίσκονται στο σημείο. Αν δεν τηρούνται οι ζώνες ασφαλείας ή δεν γίνονται κατανοητές οι οδηγίες, η προσγείωση μπορεί να καταστεί προβληματική.
Τι κρύβεται πίσω από κάθε αποστολή
Για να είναι η αεροδιάσωση διαθέσιμη ανά πάσα στιγμή, απαιτείται μια σύνθετη υποδομή. Ελικόπτερα, τεχνικός εξοπλισμός, συντήρηση, καύσιμα και υψηλά καταρτισμένο προσωπικό πρέπει να είναι συνεχώς σε ετοιμότητα. Σύμφωνα με τη DRF Luftrettung, ένα ελικόπτερο με τον πλήρη εξοπλισμό του κοστίζει αρκετά εκατομμύρια ευρώ, ενώ ανά ώρα πτήσης καταναλώνονται περίπου 280 λίτρα κηροζίνης.
Και επιπλέον: δεν κοστίζουν μόνο οι επιτυχημένες διακομιδές. Και οι λανθασμένες κλήσεις ή οι διακοπείσες αποστολές επιβαρύνουν το σύστημα. Κάθε απογείωση φέρνει το ελικόπτερο πιο κοντά στην επόμενη συντήρηση. Έτσι, δεν χρηματοδοτείται απλώς μια μεμονωμένη πτήση, αλλά ένα μόνιμο σύστημα ετοιμότητας.
Ο διευθύνων σύμβουλος της DRF, Dr. Krystian Pracz, εξηγεί: «Χρεώνουμε ανά λεπτό πτήσης, όπως έχει συμφωνηθεί με τα ταμεία υγείας. Αυτό περιλαμβάνει όλες τις υπηρεσίες». Κατά την άποψή του, η συζήτηση για το κόστος συχνά παραμένει επιφανειακή. Και αυτό γιατί η γρήγορη διάσωση μπορεί να συμβάλει και στη μείωση των μετέπειτα δαπανών περίθαλψης, για παράδειγμα όταν οι ασθενείς αντιμετωπίζονται νωρίτερα και η ανάρρωση επιταχύνεται.
Γιατί ο νόμος Gesetz zur Begrenzung der Krankenkassenkosten προκαλεί ανησυχία στον κλάδο
Με το σχεδιαζόμενο GKV-Beitragssatzstabilisierungsgesetz (πηγή στα Γερμανικά) η ομοσπονδιακή κυβέρνηση θέλει να σταθεροποιήσει τα οικονομικά της υποχρεωτικής ασφάλισης υγείας και να περιορίσει περαιτέρω αυξήσεις εισφορών. Προβλέπεται να μπει πλαφόν στις αυξήσεις αποζημιώσεων σε πολλούς τομείς του συστήματος υγείας. Βάση θα αποτελεί ο λεγόμενος βασικός ρυθμός μισθών, ο οποίος αποτυπώνει τη μέση ετήσια ποσοστιαία μεταβολή των ασφαλιστέων εισοδημάτων όλων των μελών της υποχρεωτικής ασφάλισης υγείας. Εναλλακτικά, μπορούν να ληφθούν ως βάση οι πραγματικές αυξήσεις του κόστους, ανάλογα με το ποια τιμή είναι χαμηλότερη.
Για την αεροδιάσωση, αυτό είναι προβληματικό από την πλευρά των φορέων εκμετάλλευσης, διότι η χρηματοδότησή της δεν συμβαδίζει με αυτά τα κόστη. Οι μη κερδοσκοπικοί οργανισμοί αεροδιάσωσης ADAC, DRF και Johanniter προειδοποιούν λοιπόν για κενό χρηματοδότησης (πηγή στα Γερμανικά). Κατά τη γνώμη τους, έτσι θα τεθεί υπό πίεση ένας τομέας που σε ένα ολοένα πιο εξειδικευμένο σύστημα υγείας γίνεται μάλλον πιο, και όχι λιγότερο, σημαντικός.
Επιπτώσεις για την περίθαλψη στην ύπαιθρο
Ιδιαίτερα για τις αγροτικές περιοχές, αυτή η συζήτηση έχει βαρύτητα. Εκεί όπου τα νοσοκομεία απέχουν περισσότερο μεταξύ τους, οι εξειδικευμένες κλινικές δεν βρίσκονται σε μικρή απόσταση και οι οδικές διαδρομές διαρκούν περισσότερο, η αεροδιάσωση μπορεί να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο – τόσο στα επείγοντα όσο και στις διακομιδές.
Ο Mathias Buchholz, διασώστης επειγόντων και Helicopter Emergency Medical Service Technical Crew Member (HEMS-TC), περιγράφει το πλεονέκτημα από την καθημερινή πρακτική ως εξής: «Αν αυτό είχε μεταφερθεί οδικώς, ένας γιατρός επειγόντων θα έμενε εκτός περιοχής ευθύνης για τρεις έως τέσσερις ώρες. Με αυτόν τον τρόπο γίνεται αισθητά πιο γρήγορα». Γιατί μια μακρά διακομιδή από ξηράς δεσμεύει προσωπικό και υποβαθμίζει την κάλυψη σε άλλα σημεία. Για τον βαριά τραυματισμένο άνδρα από το Λίμπεν, αυτό που μετρά τελικά είναι πάνω απ’ όλα η γρήγορη μεταφορά στο εξειδικευμένο κέντρο εγκαυμάτων.
Στο Unfallkrankenhaus Berlin-Marzahn η κατάσταση ηρεμεί ξανά. Ο ασθενής έχει παραδοθεί, οι έλικες έχουν σταματήσει. Για το πλήρωμα η αποστολή έχει ολοκληρωθεί, η βάρδια όμως απέχει πολύ από το να τελειώσει. Θα παραμείνουν σε επιφυλακή για ακόμη μερικές ώρες.
Το αν αυτό το σύστημα θα συνεχίσει να λειτουργεί το ίδιο αξιόπιστα στο μέλλον εξαρτάται πλέον και από πολιτικές αποφάσεις. Η Μπούντεσταγκ αναμένεται να αποφασίσει για το πακέτο περικοπών στις 10 Ιουλίου. Για τους ασθενείς, στο τέλος της ημέρας, είναι πιθανό να μην έχει σημασία πόσο κοστίζει ένα λεπτό πτήσης, αλλά το ότι θα πραγματοποιηθεί έγκαιρα.