Οι τάσεις στο TikTok επηρεάζουν τι τρώνε οι έφηβοι, από viral πιάτα σε εστιατόρια και fast food μέχρι συνταγές και δίαιτες influencers. Νέα έρευνα, όμως, δείχνει ότι και οι γονείς μπορούν να συμβάλουν στον περιορισμό της επιρροής της πλατφόρμας.
Το TikTok εξελίσσεται σε δίκοπη πηγή διατροφικών συμβουλών για τους εφήβους: η πλατφόρμα μπορεί να προσφέρει συνταγές, ιδέες για μαγείρεμα και πιο υγιεινές επιλογές, αλλά ταυτόχρονα εκθέτει τους νέους σε κουλτούρα δίαιτας, μη ρεαλιστικά πρότυπα σώματος και ενδεχομένως παραπλανητικούς ισχυρισμούς για την υγεία. Αυτό δημιουργεί ένα περίπλοκο περιβάλλον για τους εφήβους, που ακόμη διαμορφώνουν τη σχέση τους με το φαγητό, την υγεία και το σώμα τους.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Μια πρόσφατη μελέτη (πηγή στα Αγγλικά)εφήβων 15 και 16 ετών διαπίστωσε ότι το περιεχόμενο με φαγητό στο TikTok μπορεί να πυροδοτεί λιγούρες, να ενθαρρύνει τους νέους να δοκιμάζουν νέα τρόφιμα και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να επηρεάζει τον τρόπο που τρώνε στην προσπάθεια να μιμηθούν τους influencers.
«Οι έφηβοι περιέγραψαν το TikTok ως ένα εξαιρετικά ελκυστικό περιβάλλον, όπου το περιεχόμενο με φαγητό μπορεί πολύ γρήγορα να τραβήξει την προσοχή τους και να προκαλέσει την επιθυμία να φάνε ή να δοκιμάσουν κάτι καινούργιο», δήλωσε (πηγή στα Αγγλικά)μία από τις συγγραφείς της μελέτης, η Adrianna N. Bell.
Τα ευρήματα έρχονται σε μια στιγμή που οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής και τα δικαστήρια εξετάζουν πιο στενά τον αντίκτυπο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στα παιδιά και τους νέους.
Αυτή την περίοδο στις Ηνωμένες Πολιτείες, η Meta αντιμετωπίζει μια νομική προσφυγή με κατηγορίες ότι σχεδίασε εσκεμμένα το Facebook και το Instagram ώστε να είναι εθιστικά για τους νεαρούς χρήστες. Στην Ευρώπη, την ίδια ώρα, το TikTok κατηγορήθηκε ότι παραβιάζει τους κανόνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το διαδικτυακό περιεχόμενο, εκθέτοντας τα παιδιά σε διαδικτυακό εκφοβισμό ή επαφή με κακοποιητές, ενώ ορισμένες εθνικές κυβερνήσεις κινούνται προς την επιβολή απαγορεύσεων σε πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, συμπεριλαμβανομένου του TikTok, για τα παιδιά.
Η έρευνα για το TikTok προσθέτει μια ακόμη διάσταση σε αυτή τη συζήτηση: τι συμβαίνει όταν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν επηρεάζουν μόνο το πώς αισθάνονται οι έφηβοι, αλλά και το τι θέλουν να φάνε;
«Με κάνει να θέλω να το δοκιμάσω»
Η μελέτη εξέτασε πώς αντιλαμβάνονται οι έφηβοι την επιρροή του TikTok στις διατροφικές τους συνήθειες και ποιο ρόλο παίζουν οι γονείς τους.
Οι έφηβοι περιέγραψαν ένα διατροφικό περιβάλλον όπου οι τάσεις, οι διαφημίσεις, οι συνταγές, οι κριτικές εστιατορίων και το περιεχόμενο των influencers μπορούν πολύ γρήγορα να μετατρέψουν την περιέργεια σε όρεξη.
Τα φαγητά που είναι τάση ασκούν ιδιαίτερα ισχυρή επιρροή, επειδή είναι κάτι νέο και επειδή φαίνεται πως όλοι τα δοκιμάζουν.
«Ο λόγος που θέλω να [δοκιμάσω το φαγητό που είναι τάση] είναι γιατί σκέφτομαι: “γιατί τόσοι πολλοί θέλουν να το κάνουν, τι έχει τόσο καλό;” και έτσι με κάνει να θέλω να το δοκιμάσω», είπε ένας από τους εφήβους που συμμετείχαν στην έρευνα.
Σημαντικός ήταν και ο τρόπος παρουσίασης. Ελκυστικά πιάτα, επαγγελματικά γυρισμένα βίντεο και θετικά σχόλια μπορούσαν να ενισχύσουν τις λιγούρες. Οι έφηβοι ανέφεραν επίσης ότι λαμβάνουν υπόψη τα σχόλια όταν αποφασίζουν αν θα εμπιστευτούν μια σύσταση.
Οι influencers αποτελούσαν ένα ακόμη σημαντικό κομμάτι της εξίσωσης.
Ένας συμμετέχων περιέγραψε πώς άλλαξε τη διατροφή του αφού είδε έναν influencer με μυώδες σώμα:
«Λοιπόν, καμιά φορά αλλάζω τον τρόπο που τρώω. Επειδή έχω δει κάτι τύπους που είναι πολύ φτιαγμένοι και έχουν ωραίο σώμα, ξέρεις, κι εγώ λέω “ουάου”, και τότε μπαίνω στον λογαριασμό του και βλέπω τι τρώνε. Και μετά καμιά φορά αλλάζω το πώς τρώω, για να προσπαθήσω να το φτάσω», είπε.
Ο influencer, επομένως, δεν είναι απαραίτητο να προωθεί ανοιχτά κάποιο προϊόν διατροφής. Το μήνυμα μπορεί να αφορά περισσότερο έναν τρόπο ζωής, με το φαγητό να παρουσιάζεται ως μέρος της διαδρομής προς ένα συγκεκριμένο σώμα ή μια συγκεκριμένη εμφάνιση.
Όταν το γρήγορο φαγητό αρχίζει να μοιάζει φυσιολογικό
Η μελέτη αναδεικνύει επίσης τον ρόλο του αλγορίθμου του TikTok.
Οι έφηβοι είπαν ότι οι επιλογές τους σε φαγητό μπορεί να εξαρτώνται από όσα εμφανίζονται στην εξατομικευμένη σελίδα For You. Η επαναλαμβανόμενη έκθεση θα μπορούσε ακόμη και να επηρεάσει το πώς αντιλαμβάνονται ορισμένα τρόφιμα.
«Βλέπω τόσο πολύ γρήγορο φαγητό που δεν το θεωρώ ανθυγιεινό, παρόλο που είναι αρκετά ανθυγιεινό», είπε ένας άλλος συμμετέχων.
Αυτό αντανακλά ευρύτερες ανησυχίες για το μάρκετινγκ τροφίμων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Έρευνες έχουν δείξει ότι οι έφηβοι εκτίθενται συχνά σε διαφημίσεις τροφίμων στο διαδίκτυο και μπορεί να έλκονται περισσότερο από τη διαφήμιση στα social media απ’ ό,τι από τις παραδοσιακές τηλεοπτικές διαφημίσεις.
Μια πρόσφατη συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση διαπίστωσε επίσης ότι οι διασημότητες και οι influencers που προωθούν τρόφιμα με υψηλή περιεκτικότητα σε λίπος, ζάχαρη και αλάτι μπορούν να αυξήσουν την κατανάλωση αυτών των τροφίμων από τους εφήβους.
Στο TikTok, όμως, η διαφήμιση είναι συχνά πιο δύσκολο να ξεχωρίσει από την ψυχαγωγία.
Το περιεχόμενο με φαγητό μπορεί να είναι διαφήμιση μιας μάρκας, σύσταση από influencer, κριτική εστιατορίου, viral συνταγή ή απλώς ένας δημιουργός που ακολουθεί μια τάση. Το εμπορικό μήνυμα μπορεί να είναι ενσωματωμένο σε ένα βίντεο που μοιάζει με συνηθισμένο περιεχόμενο χρηστών.
Και ύστερα υπάρχουν οι γονείς
Ίσως το πιο εντυπωσιακό εύρημα αφορά όσα συμβαίνουν μακριά από την οθόνη.
Οι περισσότεροι έφηβοι είπαν ότι οι γονείς τους παίζουν μικρό ή και κανέναν ρόλο στην καθημερινή χρήση του TikTok. Όταν όμως οι γονείς παρενέβαιναν, «περιέγραψαν επίσης στιγμές που οι γονείς έπαιξαν σημαντικό ρόλο, διακόπτοντας την έκθεση σε περιεχόμενο σχετικό με το φαγητό και ενθαρρύνοντας κριτικές συζητήσεις γύρω από αυτό το περιεχόμενο», όπως είπε η Bell.
Κάποιες φορές η παρέμβαση δεν είχε καν σχέση με το TikTok. Τα οικογενειακά γεύματα, ο χρόνος με τα αδέλφια ή απλώς η παρουσία των γονιών μπορούσαν να διακόψουν τις πολύωρες περιόδους συνεχούς σκρολαρίσματος και να μειώσουν την έκθεση σε περιεχόμενο σχετικό με το φαγητό.
Άλλοι έφηβοι περιέγραψαν μια πιο άμεση μορφή γονικής επιρροής: το να μαθαίνουν να αμφισβητούν όσα βλέπουν στο διαδίκτυο.
Ένας συμμετέχων είπε ότι η μητέρα του εξήγησε πως οι influencers έχουν διαφορετικά σώματα και τρόπους ζωής, άρα η αντιγραφή της διατροφής τους δεν θα έφερνε απαραίτητα τα ίδια αποτελέσματα, αφού η ίδια ακολούθησε μια δίαιτα που είδε στο TikTok.
«… γιατί το TikTok μού είπε από μικρή ηλικία: “κάνε αυτό [τη δίαιτα] και θα είσαι αδύνατος σε 22 μέρες”, κι εγώ το ακολούθησα με τον δύσκολο τρόπο», είπε ένας συμμετέχων.
Αυτό παραπέμπει σε μια μορφή γονικής εμπλοκής που σχετίζεται λιγότερο με την επιτήρηση και περισσότερο με την καλλιέργεια κριτικής ματιάς απέναντι στα μέσα.
Παρότι η μελέτη είναι μικρή και διερευνητικού χαρακτήρα, με συμμετοχή 25 εφήβων, το μήνυμα είναι σαφές: το TikTok δεν δείχνει απλώς στους εφήβους πώς μοιάζει το φαγητό. Μπορεί να διαμορφώνει το τι φαίνεται επιθυμητό, δημοφιλές και φυσιολογικό.
Και μερικές φορές, όπως το έθεσε ένας έφηβος, αυτό αρκεί για να τους κάνει να σκέφτονται: «Θέλω τόσο πολύ να το δοκιμάσω».