Φιλορωσικά κανάλια στο Telegram «κατασκευάζουν» ψεύτικα ρεπορτάζ και προσθέτουν τα logo του καναλιού
Φιλορωσικό κανάλι στο Telegram διακινεί παραποιημένα βίντεο που εμφανίζονται ψευδώς ως ρεπορτάζ του Euronews, αξιοποιώντας ακόμη και φωνές που έχουν παραχθεί με τεχνητή νοημοσύνη και βασίζονται στις φωνές πραγματικών δημοσιογράφων του δικτύου. Στόχος των βίντεο είναι η διάδοση αρνητικών αφηγημάτων για τους Ουκρανούς πρόσφυγες στην Ευρώπη.
Ένα από τα ψεύτικα βίντεο εστιάζει στη φονική πυρκαγιά που ξέσπασε στις αρχές Ιανουαρίου στο θέρετρο Κραν-Μοντανά της Ελβετίας και αποδίδει αβάσιμα την ευθύνη σε Ουκρανό πρόσφυγα. Το βίντεο προσθέτει περίπου 15 δευτερόλεπτα σε αυθεντικό ρεπορτάζ του Euronews, ενσωματώνοντας υλικό από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που δείχνει τη φωτιά να εξαπλώνεται, καθώς και ψεύτικους υπότιτλους που μιμούνται το οπτικό ύφος του Euronews.
Ενώ στο γνήσιο ρεπορτάζ αναφέρεται ότι η προκαταρκτική έρευνα έδειξε πως πιθανή αιτία της πυρκαγιάς ήταν πυροτεχνήματα, το παραποιημένο βίντεο ισχυρίζεται ότι οι εισαγγελικές αρχές εξετάζουν το ενδεχόμενο «εμπρησμού από ζήλια». Προσθέτει μάλιστα ότι η θεωρία αυτή αρχικά απορρίφθηκε, αλλά «νεότερα στοιχεία επέτρεψαν την επανεξέτασή της».
Στους υπότιτλους εμφανίζεται εικόνα που, όπως διαπίστωσε το The Cube –η ομάδα επαλήθευσης γεγονότων του Euronews– προέρχεται από έκρηξη φυσικού αερίου στην Πολωνία το 2019 και όχι από την πυρκαγιά στις ελβετικές Άλπεις. Το βίντεο συνεχίζει υποστηρίζοντας ότι, σύμφωνα με «διαθέσιμες πληροφορίες», ο υποτιθέμενος εμπρησμός διαπράχθηκε από Ουκρανό πρόσφυγα με το όνομα Όλεγκ Κ., εργαζόμενο στο μπαρ, ο οποίος φέρεται να ενήργησε από ζήλια για τη σύντροφό του, που στη συνέχεια έχασε τη ζωή της στη φωτιά.
Δεν υπάρχει κανένα στοιχείο που να υποστηρίζει ότι Ουκρανός πρόσφυγας διέπραξε εμπρησμό. Οι ελβετικές αρχές κατέληξαν λίγες ημέρες μετά την τραγωδία στο συμπέρασμα ότι η πυρκαγιά ήταν πιθανότατα ατύχημα, το οποίο προκλήθηκε από πυροτεχνήματα τοποθετημένα πάνω σε μπουκάλια σαμπάνιας. Όταν αυτά κρατήθηκαν πολύ κοντά στην οροφή, άναψαν το ιδιαίτερα εύφλεκτο ηχομονωτικό υλικό του μπαρ.
Η ανάλυση του The Cube σε βίντεο και φωτογραφίες από το εσωτερικό του καταστήματος τη νύχτα της πυρκαγιάς ενισχύει αυτή την εκδοχή. Παράλληλα, οι ελβετικές εισαγγελικές αρχές έχουν ανοίξει ποινική έρευνα αποκλειστικά εις βάρος των δύο συνιδιοκτητών του μπαρ, ενός γαλλικού ζευγαριού από την Κορσική, του Ζακ και της Τζέσικα Μορέτι. Ο Ζακ βρίσκεται σε τρίμηνη προσωρινή κράτηση, ενώ η Τζέσικα έχει απαγόρευση εξόδου από τη χώρα και υποχρεούται σε καθημερινή παρουσία στο αστυνομικό τμήμα, καθώς συνεχίζεται η έρευνα. Και οι δύο ερευνώνται για ανθρωποκτονία από αμέλεια, σωματική βλάβη από αμέλεια και εμπρησμό από αμέλεια και αρνούνται κάθε ευθύνη.
Ανάλυση της δημόσιας ειδησεογραφίας από το The Cube δείχνει ότι ουδέποτε τέθηκε ως θεωρία ο εμπρησμός από Ουκρανό πρόσφυγα, ενώ δεν υπάρχουν δημόσιες αναφορές που να επιβεβαιώνουν την παρουσία Ουκρανών υπηκόων στον χώρο τη στιγμή της φωτιάς.
Η ομάδα του Euronews ανέλυσε επίσης το ηχητικό κομμάτι του παραποιημένου βίντεο και το συνέκρινε με αυθεντικές ηχογραφήσεις της φωνής της δημοσιογράφου. Εντοπίστηκαν πολλαπλές ασυνέπειες που δεν συνάδουν με την προφορά, τον ρυθμό και τα μοτίβα ομιλίας της. Ενδεικτικό είναι ότι το όνομα του μπαρ, «Le Constellation», προφέρεται λανθασμένα και με τρόπο που δεν παραπέμπει σε φυσική ανθρώπινη ομιλία. Το βίντεο χρησιμοποιεί επίσης ψεύτικο πλαίσιο, ασύμβατο με τα γραφικά και το ύφος του Euronews, ενώ ο τίτλος και το αντίστοιχο σπικάζ έχουν αλλοιωθεί. Η φράση «Οι ελβετικές αρχές ταυτοποίησαν και τα 40 θύματα της πυρκαγιάς σε μπαρ στις ελβετικές Άλπεις» αντικαταστάθηκε με την φράση «Ταυτοποιήθηκαν όλα τα θύματα του εμπρησμού από Ουκρανό πρόσφυγα».
Φωνές με τεχνητή νοημοσύνη και δεύτερο ψεύτικο βίντεο
Δεύτερο βίντεο που διακινείται από το ίδιο κανάλι μιμείται αυθεντικό ρεπορτάζ του Euronews για τις συντάξεις, προκειμένου να προωθήσει αντιανατολικές και αντιουκρανικές αφηγήσεις που δεν υπάρχουν στο αρχικό υλικό. Το γνήσιο ρεπορτάζ της εκπομπής Europe in Motion εξετάζει στοιχεία που δείχνουν ότι οι κρατικές συντάξεις στην Ευρώπη θεωρούνται χαμηλές και ότι δεν υπάρχει ευρεία συναίνεση για τη μεταρρύθμισή τους. Δεν γίνεται καμία αναφορά στην Ουκρανία, η οποία άλλωστε δεν είναι κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Στο παραποιημένο βίντεο χρησιμοποιούνται τα ίδια γραφικά, αλλά το σπικάζ είναι αλλοιωμένο και ασύμβατο με τη φωνή του αρχικού ρεπόρτερ. Ξεκινά με τον ισχυρισμό ότι «οι περισσότεροι άνθρωποι στη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ισπανία και την Ιταλία ενδέχεται να μη λάβουν τις συντάξεις που δικαιούνται λόγω των χρημάτων που δαπανώνται για τους Ουκρανούς πρόσφυγες». Υποστηρίζει επίσης ότι τα δημοσιονομικά ελλείμματα που αποδίδονται στις δαπάνες για πρόσφυγες στερούν πόρους από τα συνταξιοδοτικά συστήματα, κάτι που δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα και δεν αναφέρεται στο αυθεντικό ρεπορτάζ.
Η αλλοιωμένη αφήγηση παρουσιάζει χαρακτηριστικά που συνδέονται συχνά με φωνές παραγόμενες από τεχνητή νοημοσύνη, όπως αφύσικος ρυθμός ομιλίας. Η σύγκριση με επαληθευμένες ηχογραφήσεις του δημοσιογράφου δείχνει ξεκάθαρες διαφορές.
Προέλευση από φιλορωσικό κανάλι στο Telegram
Το κανάλι που διακινεί τα βίντεο δεν έχει καμία σχέση με το Euronews και εμφανίζεται ως ρωσόφωνος δημιουργός περιεχομένου με το όνομα Ντμίτρι Βαλέριεβιτς Κοτσέτκοφ, ο οποίος αυτοχαρακτηρίζεται συγγραφέας και blogger. Διαθέτει 34.861 συνδρομητές και αναρτά συστηματικά περιεχόμενο που παραπέμπει σε φιλορωσική προπαγάνδα, με έντονο αντιαουκρανικό τόνο, προβολή ρωσικών αφηγημάτων και κατασκευασμένα στατιστικά στοιχεία που επικρίνουν την Ευρώπη.
Το The Cube εντόπισε λογαριασμό με το ίδιο όνομα και στη ρωσική πλατφόρμα RuTube, όπου διακινείται παρόμοιο υλικό. Σύμφωνα με το Κέντρο Αντιμετώπισης Παραπληροφόρησης, φορέα που συνδέεται με το Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας και Άμυνας της Ουκρανίας, τα συγκεκριμένα βίντεο εντάσσονται σε ευρύτερη σειρά ψεύτικων κλιπ που αποδίδονται σε δυτικά μέσα ενημέρωσης και διαδίδονται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με επίκεντρο υποτιθέμενα εγκλήματα Ουκρανών προσφύγων.
Άλλο βίντεο που εντόπισε ο ίδιος φορέας χρησιμοποιεί το λογότυπο του BBC και παρουσιάζει παραποιημένο κλιπ που ισχυρίζεται ότι Ουκρανοί πρόσφυγες «εξαφανίζονται μαζικά» λόγω κυκλωμάτων εμπορίας ανθρώπων. Κανένα τέτοιο ρεπορτάζ δεν υπάρχει στα επίσημα κανάλια του BBC.
Το Κέντρο χαρακτήρισε τις ψευδείς αυτές πληροφορίες «μέρος μιας συστηματικής εκστρατείας πληροφόρησης της Ρωσίας», με στόχο να παρουσιαστούν οι Ουκρανοί ως «απειλή» για την Ευρώπη και να υπονομευθεί η ευρωπαϊκή στήριξη προς την Ουκρανία, εμφανίζοντας τη βοήθεια προς τους πρόσφυγες ως απειλή για την ευημερία των Ευρωπαίων.
Δεν είναι η πρώτη φορά που ψεύτικα ρεπορτάζ που φέρουν το σήμα του Euronews εμφανίζονται σε ρωσικά κανάλια στο Telegram. Στο παρελθόν, μη εξουσιοδοτημένα γραφικά είχαν χρησιμοποιηθεί για τη διάδοση παραπληροφόρησης που στόχευε τους προέδρους της Ρουμανίας και της Μολδαβίας, στο πλαίσιο των πολιτικών εξελίξεων μετά τον τεταμένο προεδρικό δεύτερο γύρο στη Ρουμανία.