Στο επίκεντρο οι αλυσίδες εφοδιασμού κρίσιμων ορυκτών, το μαχητικό έκτης γενιάς και η ασφάλεια στον Ινδοειρηνικό
Η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι και η Ιάπωνας ομόλογός της Σανάε Τακαϊτσί αναβάθμισαν την Παρασκευή τις διμερείς σχέσεις των χωρών τους σε «ειδική στρατηγική εταιρική σχέση», με έμφαση στις αλυσίδες εφοδιασμού κρίσιμων ορυκτών και τη συνεργασία στον τομέα της άμυνας, καθώς αμφότερες επιδιώκουν να μειώσουν την εξάρτησή τους από την Κίνα.
Η συνάντηση στο Τόκιο πραγματοποιήθηκε με αφορμή τη συμπλήρωση 160 ετών διπλωματικών σχέσεων και αποτέλεσε την τρίτη επίσκεψη της Μελόνι στην Ιαπωνία από τότε που ανέλαβε την πρωθυπουργία το 2022.
Η Ιαπωνία αντιμετωπίζει αυξανόμενες εντάσεις με την Κίνα σε σχέση με την Ταϊβάν και τον εφοδιασμό σε σπάνιες γαίες. Η Τακαϊτσί είχε προχωρήσει σε δηλώσεις περί υπεράσπισης της Ταϊβάν, γεγονός που οδήγησε το Πεκίνο στην επιβολή αυστηρότερων ελέγχων στις εξαγωγές κρίσιμων ορυκτών.
Η Κίνα ελέγχει περίπου το 70% της παγκόσμιας παραγωγής σπάνιων γαιών και πάνω από το 90% της παγκόσμιας ικανότητας επεξεργασίας.
«Συμφωνήσαμε ότι η συνεργασία για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των αλυσίδων εφοδιασμού μας σε κρίσιμα ορυκτά είναι απολύτως επείγουσα», δήλωσε η Τακαϊτσί στους δημοσιογράφους.
Οι δύο ηγέτες εξέφρασαν «ισχυρή αντίθεση σε κάθε μονομερή απόπειρα αλλαγής του status quo μέσω βίας ή εξαναγκασμού» στην Ανατολική και τη Νότια Σινική Θάλασσα, αναφορά που αφορά τις κινεζικές εδαφικές διεκδικήσεις, και καταδίκασαν τα πυρηνικά προγράμματα της Βόρειας Κορέας, καθώς και τη στρατιωτική της συνεργασία με τη Ρωσία.
Στο επίκεντρο το μαχητικό έκτης γενιάς
Το διμερές εμπόριο μεταξύ Ιταλίας και Ιαπωνίας — τρίτου μεγαλύτερου εμπορικού εταίρου της Ιαπωνίας στην Ασία — ανήλθε περίπου στα 11,6 δισεκατομμύρια δολάρια το 2024, δηλαδή περίπου 10 δισεκατομμύρια ευρώ.
Οι ιταλικές επενδύσεις στην Ιαπωνία έφτασαν τα 2,36 δισεκατομμύρια ευρώ το 2024, ενώ οι ιαπωνικές επενδύσεις στην Ιταλία ξεπέρασαν τα 3,7 δισεκατομμύρια ευρώ.
Η στρατηγική εταιρική σχέση εστιάζει στην άμυνα και την ασφάλεια, την οικονομική ασφάλεια και τα κρίσιμα ορυκτά, καθώς και στη συνεργασία στην Αφρική.
Στον τομέα της άμυνας, η συνεργασία επικεντρώνεται στο Global Combat Air Programme, ένα τριμερές πρόγραμμα με τη συμμετοχή του Ηνωμένου Βασιλείου, για την ανάπτυξη μαχητικού αεροσκάφους έκτης γενιάς έως το 2035.
Η Βρετανία έχει δεσμεύσει 2 δισεκατομμύρια λίρες για το πρόγραμμα από το 2021 και έχει προβλέψει πάνω από 12 δισεκατομμύρια λίρες για την επόμενη δεκαετία. Σύμφωνα με διαρρεύσαντα στοιχεία, η Ιαπωνία και το Ηνωμένο Βασίλειο αναμένεται να καλύψουν περίπου το 40% του κόστους έκαστη, ενώ η Ιταλία περίπου το 20%.
Το νέο αεροσκάφος θα αντικαταστήσει το Eurofighter Typhoon για τη Βρετανία και την Ιταλία και το Mitsubishi F-2 για την Ιαπωνία. Το πρόγραμμα στοχεύει στην ανάπτυξη stealth μαχητικού με προηγμένους αισθητήρες, δυνατότητες ηλεκτρονικού πολέμου και ικανότητα ελέγχου μη επανδρωμένων μαχητικών drones.
«Το GCAP δεν είναι μόνο ένα πρόγραμμα ενίσχυσης της άμυνας, αλλά και ένα πρόγραμμα βιομηχανικής και τεχνολογικής ενδυνάμωσης», δήλωσε η Μελόνι, επιβεβαιώνοντας τον στόχο παράδοσης το 2035.
Το πρόγραμμα προχωρά με λιγότερα προβλήματα σε σύγκριση με το ευρωπαϊκό πρόγραμμα Future Combat Air System, υπό την ηγεσία της Γαλλίας, της Γερμανίας και της Ισπανίας, το οποίο έχει πληγεί από σοβαρές διαφωνίες.
Οικονομική ασφάλεια και Αφρική
Η διάσταση της οικονομικής ασφάλειας της στρατηγικής σχέσης επικεντρώνεται στη διασφάλιση των αλυσίδων εφοδιασμού σπάνιων γαιών και άλλων κρίσιμων ορυκτών, απαραίτητων για αμυντικά συστήματα, ημιαγωγούς και ηλεκτρικά οχήματα.
Στην κοινή τους διακήρυξη, οι δύο ηγέτες εξέφρασαν «βαθιά ανησυχία για όλες τις μορφές οικονομικού εξαναγκασμού, τη χρήση μη αγοραίων πολιτικών και πρακτικών και την επιβολή εξαγωγικών περιορισμών που διαταράσσουν τις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού». Η διατύπωση αυτή στρέφεται τόσο κατά των κινεζικών εξαγωγικών περιορισμών, όσο και κατά της προστατευτικής πολιτικής των Ηνωμένων Πολιτειών υπό τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ.
Η ιταλική προσέγγιση βασίζεται στο Σχέδιο Ματέι για την Αφρική, μια πρωτοβουλία 5,5 δισεκατομμυρίων ευρώ που ξεκίνησε τον Ιανουάριο του 2024 και αφορά έργα ενέργειας, υποδομών και εξόρυξης σε εννέα αφρικανικές χώρες.
Το σχέδιο φέρει το όνομα του Ενρίκο Ματέι, ιδρυτή της ενεργειακής εταιρείας ΕΝΙ, ο οποίος τη δεκαετία του 1950 προσέφερε ευνοϊκότερους όρους στους Αφρικανούς παραγωγούς πετρελαίου σε σχέση με τους δυτικούς ανταγωνιστές.
Ωστόσο, το χρέος της Ιταλίας, που ανέρχεται περίπου στο 137% του ΑΕΠ, περιορίζει τη χρηματοδοτική της δυνατότητα, αναγκάζοντας τη Ρώμη να βασιστεί σε κονδύλια του ευρωπαϊκού προγράμματος Global Gateway για τη συγχρηματοδότηση των έργων.
«Στέρεη φιλία» σε αβέβαιο διεθνές περιβάλλον
Η αναβάθμιση της σχέσης πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία τόσο η Μελόνι όσο και η Τακαϊτσί καλούνται να διαχειριστούν την απρόβλεπτη εξωτερική πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών υπό τον Τραμπ. Ιταλία και Ιαπωνία έχουν παραδοσιακά βασιστεί στην Ουάσιγκτον για τις αμυντικές τους συνεργασίες, ωστόσο επιδιώκουν πλέον να μειώσουν την εξάρτησή τους από αμερικανικά προγράμματα, μεταξύ άλλων μέσω του GCAP.
Η Μελόνι και η Τακαϊτσί είναι οι μόνες δύο γυναίκες ηγέτιδες χωρών της G7 και οι πρώτες γυναίκες πρωθυπουργοί στις αντίστοιχες χώρες τους. Αμφότερες ηγούνται συντηρητικών κομμάτων.
«Είμαι πολύ χαρούμενη που βρίσκομαι σήμερα εδώ στο Τόκιο, δίπλα στη Σανάε Τακαϊτσί. Γνωριζόμαστε σχετικά λίγο, αλλά από την πρώτη στιγμή αναπτύχθηκε μεταξύ μας μια ιδιαίτερη σχέση και πιστεύω ότι αυτή η σχέση εξελίσσεται γρήγορα σε μια στέρεη φιλία και σε προσωπικό επίπεδο», δήλωσε η Μελόνι.
Η Ιταλίδα πρωθυπουργός θα συνεχίσει την ασιατική της περιοδεία με επίσκεψη στη Νότια Κορέα, όπου θα συναντηθεί με τον πρόεδρο Λι Τζε-Μιούνγκ.