Η SAFE είναι ένα από τα μεγαλύτερα τμήματα της δέσμης μέτρων της ΕΕ για την ετοιμότητα 2030, η οποία στοχεύει στην εισφορά εκατοντάδων δισεκατομμυρίων ευρώ για την άμυνα πριν από το τέλος της δεκαετίας
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε τη Δευτέρα τα εθνικά επενδυτικά σχέδια οκτώ κρατών-μελών, μεταξύ τους και της Ελλάδας, στο πλαίσιο του νέου ευρωπαϊκού χρηματοδοτικού μηχανισμού για την άμυνα, ύψους 150 δισ. ευρώ, με την ονομασία SAFE (Security Action for Europe). Εγκρίθηκαν επίσης τα προγράμματα των: Εσθονίας, Ιταλίας, Λετονίας, Λιθουανίας, Πολωνίας, Σλοβακίας και Φινλανδίας.
Οι οκτώ χώρες υπέβαλαν αιτήματα συνολικού ύψους 74 δισ. ευρώ, δηλαδή περίπου το ήμισυ των κεφαλαίων που προτίθεται να αντλήσει η Κομισιόν από τις αγορές για τη χρηματοδότηση του προγράμματος. Η Πολωνία απορροφά το μεγαλύτερο μέρος, με αιτήματα 43,7 δισ. ευρώ, γεγονός που αντανακλά τον κεντρικό της ρόλο στην ανατολική πτέρυγα της Ε.Ε. και του ΝΑΤΟ.
Πρόκειται για τον δεύτερο γύρο εγκρίσεων, μετά την έγκριση, στις 15 Ιανουαρίου, των επενδυτικών σχεδίων άλλων οκτώ κρατών-μελών (Βέλγιο, Βουλγαρία, Δανία, Ισπανία, Κροατία, Κύπρος, Πορτογαλία και Ρουμανία), συνολικού ύψους 38 δισ. ευρώ. Συνολικά, 19 κράτη μέλη έχουν ήδη αιτηθεί χρηματοδότηση μέσω του SAFE, ενώ εκκρεμεί η αξιολόγηση των σχεδίων της Τσεχίας, της Γαλλίας και της Ουγγαρίας.
Σε δήλωσή του, ο Επίτροπος Άμυνας της ΕΕ Άντριους Κουμπίλιους τόνισε ότι «με αυτή τη δεύτερη δέσμη επενδύσεων, η Ευρώπη στηρίζει επιτέλους τις φιλοδοξίες της στον τομέα της ασφάλειας με το απαραίτητο οικονομικό βάρος», υπογραμμίζοντας ότι η Ένωση περνά πλέον «από τη στρατηγική στη σκληρή ισχύ».
«Ετοιμότητα 2030» και ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία
Το SAFE εντάσσεται στο ευρύτερο σχέδιο της Επιτροπής «Ετοιμότητα 2030», το οποίο προβλέπει τη δυνατότητα κινητοποίησης έως και 800 δισ. ευρώ για αμυντικές δαπάνες έως το τέλος της δεκαετίας, σε απάντηση στο επιδεινούμενο γεωπολιτικό περιβάλλον και τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Η χρηματοδότηση προορίζεται για την προμήθεια αμυντικών δυνατοτήτων υψηλής προτεραιότητας, όπως πυρομαχικά και πύραυλοι, συστήματα πυροβολικού, μη επανδρωμένα αεροσκάφη, αντιαεροπορικά και αντιπυραυλικά συστήματα, κυβερνοασφάλεια, τεχνητή νοημοσύνη και ηλεκτρονικό πόλεμο.
Κομβικής σημασίας είναι ο όρος ότι ο εξοπλισμός πρέπει να είναι κατά κύριο λόγο ευρωπαϊκής κατασκευής, με ποσοστό έως 35% των εξαρτημάτων να μπορεί να προέρχεται από χώρες εκτός ΕΕ, ΕΟΧ ή Ουκρανίας. Ο Καναδάς, κατόπιν ειδικής συμφωνίας, συμμετέχει επίσης στο πλαίσιο αυτό.
Η διάσταση για την Ελλάδα
Για την Ελλάδα, η συμμετοχή στο SAFE έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς προσφέρει πρόσβαση σε φθηνότερη χρηματοδότηση σε σχέση με τον απευθείας δανεισμό από τις αγορές, χάρη στην υψηλότερη πιστοληπτική ικανότητα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Παράλληλα, δημιουργεί ευκαιρίες τόσο για την ενίσχυση κρίσιμων αμυντικών δυνατοτήτων (όπως η αεράμυνα και τα μη επανδρωμένα συστήματα) όσο και για τη συμμετοχή της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας σε ευρωπαϊκά προγράμματα συμπαραγωγής.
Αντίθετα, χώρες με ισχυρή πιστοληπτική αξιολόγηση, όπως η Γερμανία, επέλεξαν να μη ζητήσουν κεφάλαια από το SAFE, καθώς μπορούν να δανείζονται αυτόνομα με ευνοϊκούς όρους.
Σημαντικό κριτήριο του προγράμματος είναι ότι ο εξοπλισμός που αγοράζεται πρέπει να είναι ευρωπαϊκής κατασκευής, με όχι περισσότερο από το 35% του κόστους των συστατικών στοιχείων να προέρχεται από χώρες εκτός της ΕΕ, του ΕΟΧ-ΕΖΕΣ ή της Ουκρανίας. Ο Καναδάς, ο οποίος έχει εξασφαλίσει διμερή συμφωνία με το μπλοκ, θα μπορεί επίσης να συμμετέχει στο ίδιο επίπεδο με τις χώρες αυτές.
Οι υπουργοί Οικονομικών και Άμυνας της ΕΕ διαθέτουν πλέον τέσσερις εβδομάδες για την τελική έγκριση των σχεδίων, ενώ οι πρώτες εκταμιεύσεις αναμένονται τον Μάρτιο του 2026. Η πρόεδρος της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο περαιτέρω επέκτασης του προγράμματος, καθώς το ενδιαφέρον των κρατών-μελών έχει ήδη υπερκαλύψει το αρχικό πλαφόν των 150 δισ. ευρώ.