Το SAFE είναι ένα από τα μεγαλύτερα τμήματα της δέσμης μέτρων της ΕΕ για την Ετοιμότητα 2030, που οποία στοχεύει στην εισφορά εκατοντάδων δισεκατομμυρίων ευρώ για την άμυνα πριν από το τέλος της δεκαετίας
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε την πέμπτη τα σχέδια οκτώ κρατών - μελών να χρησιμοποιήσουν τα κονδύλια που τους αναλογούν από το νέο δάνειο ύψους 150 δισεκατομμυρίων ευρώ του μπλοκ για αμυντικούς σκοπούς.
Το Βέλγιο, η Βουλγαρία, η Δανία, η Ισπανία, η Κροατία, η Κύπρος, η Πορτογαλία και η Ρουμανία πρόκειται να επωφεληθούν από το πρώτο κύμα χρηματοδοτικής βοήθειας στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας της ΕΕ "Δράση για την Ασφάλεια στην Ευρώπη" (SAFE), αφού η Επιτροπή υπέβαλε πρόταση στο Συμβούλιο για επίσημη έγκριση.
"Είναι πλέον επείγον το Συμβούλιο να εγκρίνει τα σχέδια αυτά, ώστε να καταστεί δυνατή η ταχεία εκταμίευση", δήλωσε η πρόεδρος της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.
Δεκαεννέα συνολικά κράτη μέλη έχουν ήδη υποβάλει αίτηση για να αξιοποιήσουν το SAFE, με τις χρηματοδοτικές κατανομές να έχουν συμφωνηθεί προσωρινά τον περασμένο Σεπτέμβριο.
Οι οκτώ χώρες των οποίων τα σχέδια μόλις εγκρίθηκαν από το εκτελεστικό όργανο της ΕΕ αναμένεται να έχουν συνολικά πρόσβαση σε περίπου 38 δισ. ευρώ μόλις υπογραφούν οι δανειακές συμβάσεις. Η Δανία έχει ζητήσει χρηματοδότηση άνω των 46 εκατ. ευρώ, τη χαμηλότερη από όλες τις υποψήφιες χώρες, ενώ η Κύπρος και η Ισπανία πρόκειται να λάβουν από περίπου 1 δισ. ευρώ, το Βέλγιο 8,3 δισ. ευρώ και η Ρουμανία 16,68 δισ. ευρώ.
Το SAFE, το οποίο αποτελεί μέρος του σχεδίου της Επιτροπής "Ετοιμότητα 2030" για την εκταμίευση έως και 800 δισεκατομμυρίων ευρώ για την άμυνα πριν από το τέλος της δεκαετίας, προορίζεται να ενισχύσει την προμήθεια αμυντικών προϊόντων προτεραιότητας.
Αυτά περιλαμβάνουν πυρομαχικά και πυραύλους, συστήματα πυροβολικού, μη επανδρωμένα αεροσκάφη και συστήματα κατά των μη επανδρωμένων αεροσκαφών, καθώς και συστήματα αεράμυνας και πυραυλικής άμυνας, προστασία κρίσιμων υποδομών, προστασία διαστημικών περιουσιακών στοιχείων, κυβερνοασφάλεια, τεχνολογία τεχνητής νοημοσύνης και συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου.
Ένα άλλο σημαντικό κριτήριο του προγράμματος είναι ότι ο εξοπλισμός που αγοράζεται πρέπει να είναι ευρωπαϊκής κατασκευής, με όχι περισσότερο από το 35% του κόστους των συστατικών στοιχείων να προέρχεται από χώρες εκτός της ΕΕ, του ΕΟΧ-ΕΖΕΣ ή της Ουκρανίας. Ο Καναδάς, ο οποίος έχει εξασφαλίσει διμερή συμφωνία με το μπλοκ, θα μπορεί επίσης να συμμετέχει στο ίδιο επίπεδο με τις χώρες αυτές.
Το σύστημα είναι επωφελές για τα κράτη - μέλη των οποίων η πιστοληπτική ικανότητα δεν είναι τόσο καλή όσο της Επιτροπής, πράγμα που σημαίνει ότι θα εξασφαλίσουν καλύτερες τιμές. Η Γερμανία, για παράδειγμα, δεν ζήτησε κεφάλαια από το SAFE.
Ο Ευρωπαίος Επίτροπος Άμυνας και Διαστήματος Άντριους Κουμπίλιους δήλωσε μετά την ανακοίνωση ότι "δεν υπάρχει χρόνος για χάσιμο" και ότι τα "επόμενα βήματα" περιλαμβάνουν την έγκριση των υπόλοιπων 11 εθνικών σχεδίων και την εκταμίευση ενός πρώτου φακέλου του 15% της χρηματοδότησης.
Οι υπουργοί της ΕΕ έχουν τώρα τέσσερις εβδομάδες για να εγκρίνουν τα σχέδια, ενώ οι πρώτες πληρωμές αναμένονται τον Μάρτιο του 2026.
Το SAFE υπερκαλύφθηκε, με τις 19 συμμετέχουσες χώρες να ζητούν αρχικά περισσότερα από 150 δισεκατομμύρια ευρώ. Η φον ντερ Λάιεν δήλωσε στα τέλη του περασμένου έτους ότι η δημοτικότητα του προγράμματος μεταξύ των κρατών - μελών θα μπορούσε να οδηγήσει σε περαιτέρω επέκτασή του.