Η απόφαση της ισπανικής κυβέρνησης προκαλεί ανησυχία στις Βρυξέλλες για πιθανές επιπτώσεις στη Ζώνη Σένγκεν και στο κοινό μήνυμα αποτροπής της παράτυπης μετανάστευσης. Το ζήτημα ανοίγει τη συζήτηση για τα όρια της εθνικής ευχέρειας στο νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο ασύλου.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διατηρεί σοβαρές επιφυλάξεις για την ανακοίνωση της ισπανικής κυβέρνησης ότι θα χορηγήσει καθεστώς νόμιμης διαμονής σε περίπου 500.000 μετανάστες χωρίς χαρτιά, όπως δήλωσαν στο Euronews τρεις αξιωματούχοι της ΕΕ, εκφράζοντας ανησυχία ότι το μέτρο ενδέχεται να έρχεται σε σύγκρουση με την υφιστάμενη ευρωπαϊκή πολιτική.
Η απόφαση ανακοινώθηκε στα τέλη Ιανουαρίου και αφορά άτομα που εισήλθαν στη χώρα πριν από τις 31 Δεκεμβρίου 2025. Για να είναι επιλέξιμοι, οι μετανάστες χωρίς έγγραφα θα πρέπει να ζουν στην Ισπανία τουλάχιστον πέντε μήνες ή να έχουν υποβάλει αίτηση ασύλου πριν από το τέλος του 2025.
Το νέο διάταγμα θα χορηγεί στους δικαιούχους άδεια διαμονής διάρκειας ενός έτους και δικαίωμα εργασίας σε οποιονδήποτε τομέα, σε ολόκληρη την Ισπανία, προκειμένου να ενισχυθεί ο στόχος της κυβέρνησης για «οικονομική ανάπτυξη και κοινωνική συνοχή», όπως είχε δηλώσει η υπουργός Μετανάστευσης Έλμα Σάιθ στη δημόσια ραδιοτηλεόραση RTVE.
Η κίνηση της κυβέρνησης του πρωθυπουργού Πέδρο Σάντσεθ αντιμετωπίστηκε με αποδοκιμασία στις Βρυξέλλες.
«Δεν συνάδει με το πνεύμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο μεταναστευτικό», δήλωσε ένας από τους αξιωματούχους της ΕΕ στο Euronews. Άλλος επισήμανε ότι μια μαζική νομιμοποίηση εγκυμονεί τον κίνδυνο να σταλεί διαφορετικό μήνυμα από εκείνο που επιχειρεί σήμερα να εκπέμψει η ΕΕ εκτός Ευρώπης, με στόχο την αποτροπή της παράτυπης μετανάστευσης.
Σύμφωνα με πηγές στις Βρυξέλλες, μία από τις βασικές ανησυχίες αφορά το ενδεχόμενο οι νομιμοποιημένοι μετανάστες, με το νέο τους καθεστώς, να μπορούν να ταξιδεύουν εντός Ευρώπης για έως 90 ημέρες ανά 180 ημέρες. Ο φόβος είναι ότι αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει ορισμένους στο να επιχειρήσουν να εγκατασταθούν σε άλλα κράτη-μέλη χωρίς άδεια.
Ο επίτροπος Εσωτερικών Υποθέσεων και Μετανάστευσης της ΕΕ Μάγκνους Μπρούνερ αναμένεται να τοποθετηθεί επί του θέματος στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο το απόγευμα της Τρίτης, στο πλαίσιο συζήτησης με τίτλο «Η πολιτική μαζικής νομιμοποίησης της Ισπανίας και οι επιπτώσεις της στη Ζώνη Σένγκεν και στη μεταναστευτική πολιτική της ΕΕ».
Ερωτηθείς τον Ιανουάριο για την απόφαση της Ισπανίας, ο Μπρούνερ απέφυγε να εκφράσει άποψη, σημειώνοντας ότι πρόκειται για εθνική αρμοδιότητα.
Η ΕΕ σκληραίνει τη στάση της στο μεταναστευτικό
Η επιλογή της Ισπανίας φαίνεται να έρχεται σε αντίθεση με τις προσπάθειες των περισσότερων ευρωπαϊκών χωρών να περιορίσουν την πρόσβαση μη Ευρωπαίων πολιτών στη διεθνή προστασία και να αυξήσουν τις επιστροφές στις χώρες καταγωγής.
Η πιο πρόσφατη ευρωπαϊκή νομοθεσία στοχεύει επίσης στην αποτροπή της παράτυπης μετανάστευσης, μέσω μιας αυστηρότερης πολιτικής ασύλου, με την ελπίδα αύξησης των απελάσεων μεταναστών χωρίς έγγραφα.
Η τροποποίηση της έννοιας της «ασφαλούς τρίτης χώρας» διευρύνει τις περιπτώσεις στις οποίες μια αίτηση ασύλου μπορεί να απορριφθεί ως απαράδεκτη, επιτρέποντας στα κράτη-μέλη να απελαύνουν αιτούντες άσυλο σε τρίτες χώρες με τις οποίες δεν έχουν καμία σύνδεση.
Ο πρώτος κατάλογος «ασφαλών χωρών καταγωγής» για τους σκοπούς του ασύλου, που περιλαμβάνει το Μπαγκλαντές, την Κολομβία, την Αίγυπτο, την Ινδία, το Κόσοβο, το Μαρόκο και την Τυνησία, καθώς και όλες τις υποψήφιες προς ένταξη χώρες πλην της Ουκρανίας, θα επιταχύνει τις διαδικασίες ασύλου, καθώς οι αιτήσεις υπηκόων αυτών των χωρών θα εξετάζονται με ταχείς διαδικασίες.
Και οι δύο αυτές νομοθετικές αλλαγές αναμένεται να εγκριθούν οριστικά από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο την Τρίτη.
Ένας ακόμη κανονισμός που πρότεινε η Επιτροπή, ο λεγόμενος «κανονισμός επιστροφών», θα επιτρέπει την απέλαση παράτυπων μεταναστών σε τρίτες χώρες που δεν σχετίζονται με την καταγωγή τους, υπό την προϋπόθεση ύπαρξης διμερών συμφωνιών με κράτη-μέλη της ΕΕ.
Κεντρικό στοιχείο του Συμφώνου της ΕΕ για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, που εγκρίθηκε στην προηγούμενη θητεία και εφαρμόζεται πλέον, είναι η έμφαση στις διαδικασίες στα σύνορα και στη ψηφιακή τους διαχείριση, καθώς και η εναρμόνιση των κανόνων σε όλα τα εξωτερικά σύνορα της Ζώνης Σένγκεν.
Οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, μεταξύ των οποίων η Διεθνής Αμνηστία, η Save the Children και η Human Rights Watch, έχουν επανειλημμένα καταδικάσει την ΕΕ, κατηγορώντας την ότι περιορίζει την πρόσβαση στο άσυλο και παραβλέπει την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στις συνοριακές διαδικασίες.