Η Λευκωσία παρουσίασε για πρώτη φορά συγκεκριμένες κατανομές δαπανών για την περίοδο 2028-2034. Η πρόταση επιχειρεί να γεφυρώσει τις διαφορές μεταξύ των χωρών που ζητούν διατήρηση των κονδυλίων συνοχής και εκείνων που πιέζουν για μεγαλύτερες περικοπές.
Η κούρσα για την επίτευξη συμφωνίας σχετικά με τον νέο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης έφτασε σε ένα σημαντικό ορόσημο, καθώς η Κύπρος, η χώρα που ασκεί την εκ περιτροπής προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, παρουσίασε τη συμβιβαστική της πρόταση, η οποία προβλέπει συνολική μείωση κατά 2%, ύψους περίπου 32,8 δισ. ευρώ.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
«Η περικοπή που προτείνουμε αποτελεί τον συμβιβασμό που λαμβάνει υπόψη όλες τις φωνές στο Συμβούλιο», δήλωσε η υφυπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Κύπρου, Μαριλένα Ραουνά.
«Πιστεύουμε ότι πρόκειται για ένα ισορροπημένο κείμενο που αντανακλά τις θέσεις όλων των κρατών-μελών».
Η ΕΕ διαπραγματεύεται τον επταετή προϋπολογισμό της για την περίοδο 2028-2034, ο οποίος θα καθορίσει τις μακροπρόθεσμες πολιτικές προτεραιότητες και τη δημοσιονομική της δυνατότητα.
Η περικοπή θα εφαρμοστεί στο σχέδιο προϋπολογισμού που παρουσίασε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Ιούλιο του 2025 και το οποίο προέβλεπε σχεδόν 2 τρισ. ευρώ, το μεγαλύτερο ποσό που έχει προταθεί ποτέ για τον προϋπολογισμό της Ένωσης.
Η μείωση που εισηγείται η Κύπρος αποτελεί μια λεπτή ισορροπία ανάμεσα σε μια ομάδα κρατών-μελών που επιθυμούσαν να διατηρηθεί το μέγεθος της πρότασης της Επιτροπής ή ακόμη και να αυξηθεί και σε μια άλλη ομάδα, γνωστή παραδοσιακά ως «φειδωλοί» (frugals), η οποία τα τελευταία χρόνια αυτοπροσδιορίζεται ως «εκσυγχρονιστές» και ζητούσε σημαντικές οριζόντιες περικοπές.
Μία από τις πιο έντονες φωνές της δεύτερης ομάδας είναι η Σουηδία, η οποία, για παράδειγμα, είχε ζητήσει περικοπές που θα έφταναν ακόμη και το 20%, πρόταση που άλλες χώρες χαρακτήρισαν μη ρεαλιστική.
«Οι θέσεις στο Συμβούλιο ήταν ισχυρές και αντικρουόμενες», δήλωσε η Ραουνά.
«Αυτό ήταν δεδομένο από την αρχή. Παρ’ όλα αυτά, όλοι συμφωνούμε ότι ο προϋπολογισμός πρέπει να επιτρέψει στην Ένωση να υλοποιήσει τις στρατηγικές της προτεραιότητες».
Τι περιλαμβάνει η πρόταση
Το κείμενο της κυπριακής προεδρίας περιλαμβάνει για πρώτη φορά συγκεκριμένους αριθμούς για τα προγράμματα δαπανών του επόμενου ευρωπαϊκού προϋπολογισμού, ενώ οι προηγούμενες προσπάθειες επικεντρώνονταν κυρίως στη συμφωνία για τη συνολική του δομή.
Σύμφωνα με διπλωμάτες που συμμετέχουν στις διαπραγματεύσεις, έχει πλέον έρθει η ώρα να συζητηθούν τα πραγματικά ποσά, καθώς μόνο τότε τα κράτη-μέλη καλούνται να λάβουν δύσκολες αποφάσεις για το ποιες θα είναι οι προτεραιότητες των επόμενων ετών.
Στο επίκεντρο των διαφωνιών βρίσκεται η κατανομή των πόρων μεταξύ των βασικών κατηγοριών δαπανών.
Το λεγόμενο «nego box» περιλαμβάνει:
• 942 δισ. ευρώ για γεωργία, αλιεία, συνοχή, διαχείριση της μετανάστευσης και ασφάλεια
• 502 δισ. ευρώ για ανταγωνιστικότητα, έρευνα, καινοτομία, άμυνα και διάστημα
• 182 δισ. ευρώ για αναπτυξιακή βοήθεια, ανθρωπιστική συνδρομή και διεύρυνση
• 104 δισ. ευρώ για διοικητικές δαπάνες
• 134 δισ. ευρώ για την αποπληρωμή του Ταμείου Ανάκαμψης που δημιουργήθηκε μετά την πανδημία
Αν και οι περικοπές εφαρμόζονται σε όλες τις κατηγορίες δαπανών, δεν κατανέμονται ομοιόμορφα, καθώς οι εθνικές κατανομές θεωρήθηκαν ιδιαίτερα δύσκολο να μειωθούν.
Η σχετικά περιορισμένη μείωση στην πρώτη κατηγορία θεωρείται σημαντική νίκη για την ομάδα των λεγόμενων «Φίλων της Συνοχής», στην οποία συμμετέχουν 16 χώρες της Νότιας και Ανατολικής Ευρώπης που επιδιώκουν να διατηρήσουν όσο το δυνατόν περισσότερους πόρους για τη συνοχή και τη γεωργία.
Επιπλέον, η πρόταση εισάγει μηχανισμό ανακατανομής υπέρ 15 χωρών των οποίων το Ακαθάριστο Εθνικό Εισόδημα βρίσκεται κάτω από το 90% του μέσου όρου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Αντίθετα, το στρατόπεδο των «εκσυγχρονιστών», που εκτείνεται από τη Δυτική έως τη Βόρεια Ευρώπη και περιλαμβάνει τα περισσότερα καθαρά συνεισφέροντα κράτη, βλέπει τις μεγαλύτερες περικοπές να αφορούν τομείς που θεωρεί νέες στρατηγικές προτεραιότητες της ΕΕ, όπως η κλιματική δράση και οι τεχνολογίες αιχμής.
Η Ολλανδία ήταν από τις πρώτες χώρες που αντέδρασαν, χαρακτηρίζοντας την πρόταση «απαράδεκτη βάση διαπραγμάτευσης».
«Δεν είναι οικονομικά βιώσιμη, δεν είναι ισορροπημένη και εστιάζει σε λάθος προτεραιότητες. Το συνολικό της μέγεθος παραμένει υπερβολικά υψηλό σε μια περίοδο κατά την οποία τα δημοσιονομικά περιθώρια είναι περιορισμένα σε ολόκληρη την Ευρώπη και οι δύσκολες επιλογές είναι αναπόφευκτες», δήλωσε ο Ολλανδός υπουργός Οικονομικών Έλκο Χάινεν.
Τα επόμενα βήματα
Οι αριθμοί αυτοί θα αποτελέσουν τη βάση για τις συζητήσεις σε επίπεδο υπουργών στο Συμβούλιο Γενικών Υποθέσεων, καθώς και σε επίπεδο ηγετών στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, τα οποία είναι προγραμματισμένα για την επόμενη εβδομάδα και αναμένεται να καθορίσουν την πολιτική κατεύθυνση των διαπραγματεύσεων.
Ίσως ακόμη σημαντικότερο από όσα περιλαμβάνει η πρόταση είναι όσα η κυπριακή προεδρία επέλεξε να αφήσει εκτός.
Στην προσπάθειά της να επιτύχει πρόοδο στα βασικά κεφάλαια των δαπανών, η Λευκωσία άφησε ανοιχτά ορισμένα από τα πιο αμφιλεγόμενα ζητήματα.
Η προεδρία δεν άγγιξε το θέμα των διορθωτικών μηχανισμών, γνωστών ως rebates, τα έσοδα που προέρχονται από φόρους σε ευρωπαϊκό επίπεδο και είναι γνωστά ως «ίδιοι πόροι», ούτε την αρχή που συνδέει τη χρηματοδότηση από τον προϋπολογισμό με τον σεβασμό του κράτους δικαίου.
Στα ζητήματα αυτά η Κύπρος ακολούθησε την αρχική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Ωστόσο, οι προτάσεις της Επιτροπής για τους ίδιους πόρους έχουν αποδειχθεί ιδιαίτερα αμφιλεγόμενες, με αποτέλεσμα το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να καταθέσει νέες προτάσεις φορολόγησης, οι οποίες σύμφωνα με εκτιμήσεις της Επιτροπής θα μπορούσαν να αποφέρουν έως και 11 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως.
Αμετάβλητο παραμένει επίσης το ζήτημα της αποπληρωμής του Next Generation EU, του κοινού δανεισμού που εγκρίθηκε το 2020 για να αντιμετωπιστούν οι οικονομικές συνέπειες της πανδημίας.
Η κυπριακή προεδρία διατήρησε την πρόταση της Επιτροπής για έναρξη της αποπληρωμής του χρέους αυτού από το 2028, παρότι ορισμένες χώρες, μεταξύ των οποίων η Γαλλία, η Ισπανία και η Ελλάδα, έχουν υποστηρίξει την αναβολή της αποπληρωμής ή ακόμη και την αναχρηματοδότηση του υφιστάμενου χρέους μέσω νέου δανεισμού.
Η πρόταση αποτιμά τον νέο προϋπολογισμό στο 1,23% του Ακαθάριστου Εθνικού Εισοδήματος της ΕΕ. Το ποσοστό αυτό μειώνεται στο 1,13% εάν εξαιρεθεί η αποπληρωμή του Ταμείου Ανάκαμψης.
Τα κράτη-μέλη βρίσκονται υπό πίεση να καταλήξουν σε συμφωνία πριν από το τέλος του έτους, καθώς αρκετές σημαντικές χώρες, μεταξύ των οποίων η Γαλλία, η Ιταλία και η Πολωνία, θα οδηγηθούν σε εθνικές εκλογές το 2027 και υπάρχει ο κίνδυνος οι διαπραγματεύσεις για τον προϋπολογισμό να μετατραπούν σε πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης κατά την προεκλογική περίοδο.
«Εξακολουθούμε να βρισκόμαστε πολύ μακριά από μια συμφωνία», δήλωσε διπλωμάτης της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχολιάζοντας την κυπριακή πρόταση.