Θα καθυστερήσει η αργοπορημένη έναρξη της ενεργειακής μετάβασης της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης την ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση; Η χώρα των Βαλκανίων δυσκολεύεται να απομακρυνθεί από την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας με καύση άνθρακα. Υπάρχει έλλειψη εγκαταστάσεων αποθείωσης.
Στο Kakanj, μια βιομηχανική πόλη στην καρδιά της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, τα πάντα περιστρέφονται γύρω από τον λιγνίτη. Χιλιάδες θέσεις εργασίας εξαρτώνται από αυτόν. Εδώ υπάρχουν 440 εκατομμύρια τόνοι άνθρακα, ένα από τα μεγαλύτερα κοιτάσματα στην Ευρώπη.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Τα ορυκτά καύσιμα είναι η κύρια αιτία της υπερθέρμανσης του πλανήτη και της κλιματικής κρίσης. Και ο μηχανικός εξορύξεων Omer το γνωρίζει αυτό: «Ως κοινωνία, πρέπει να αναζητήσουμε καλύτερους τρόπους για παροχή ενέργειας. Αλλά επί του παρόντος εξαρτόμαστε από τον άνθρακα.»
Υπάρχουν επτά κρατικά ανθρακωρυχεία στην Ομοσπονδία της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, μία από τις δύο οντότητες της χώρας (η άλλη είναι η Republika Srpska με δύο μεγάλα ανθρακωρυχεία). Το χρέος τους αυξάνεται ραγδαία.
Με ένα βουνό χρεών συνολικού ύψους εκατό εκατομμυρίων ευρώ. Οικονομική καταστροφή και περιβαλλοντικά προβλήματα: γιατί συνεχίζεται η εξόρυξη αντί για τη σταδιακή κατάργηση του άνθρακα; Ο Iso Delibašić είναι ο διευθυντής του ανθρακωρυχείου στο Kakanj: «Η Βοσνία-Ερζεγοβίνη χρειάζεται ενέργεια. Το μέλλον του ανθρακωρυχείου δεν πρέπει να τεθεί υπό αμφισβήτηση.»
Η καμινάδα του σταθμού ηλεκτροπαραγωγής με καύση άνθρακα στο Kakanj έχει ύψος όσο ο Πύργος του Άιφελ και εκπέμπει τεράστιες ποσότητες ρύπων και CO2. Πώς σκοπεύει η Βοσνία-Ερζεγοβίνη να γίνει κλιματικά ουδέτερη έως το 2050;
Η Βοσνία-Ερζεγοβίνη δεσμεύτηκε επίσης για τον στόχο αυτόν στη σύνοδο κορυφής των Δυτικών Βαλκανίων στη Σόφια. Η χώρα είναι μέλος της Ενεργειακής Κοινότητας, ενός διεθνούς οργανισμού στον οποίο η ΕΕ και οι υποψήφιες χώρες αναπτύσσουν κανόνες για την αγορά ενέργειας.
Ωστόσο, η Βοσνία-Ερζεγοβίνη δεν συμμορφώνεται. Ορισμένες εκ των μονάδων ηλεκτροπαραγωγής χρονολογούνται από τη δεκαετία του 1970. Η υπολειπόμενη διάρκεια ζωής τους έχει ξεπεραστεί προ πολλού. Υπάρχει έλλειψη σύγχρονων φίλτρων. Εντούτοις, πολλοί από αυτούς τους πολύ παλιούς αντιδραστήρες εξακολουθούν να λειτουργούν.
Οι σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής με καύση άνθρακα στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη εκπέμπουν πάνω από 200.000 τόνους διοξειδίου του θείου ετησίως, έντεκα φορές περισσότερο από το επιτρεπόμενο όριο, αναφέρει η Bankwatch, ένα δίκτυο περιφερειακών μη κυβερνητικών οργανώσεων. Η έκθεση χώρας για το 2025 από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή επικρίνει επίσης έντονα την ενεργειακή πολιτική της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης. Και η Ευρωπαϊκή Ενεργειακή Κοινότητα κίνησε διαδικασία επί παραβάσει.
Θέλω να ρωτήσω τον διευθυντή του σταθμού ηλεκτροπαραγωγής Adem Lujnović γιατί οι παλιές μονάδες δεν έκλεισαν εδώ και καιρό. Είχαν ήδη εξετάσει το ενδεχόμενο μετάβασης σε φυσικό αέριο το 2010, «αλλά δεν ήταν οικονομικά αποδοτικό, ο άνθρακας ήταν φθηνότερος».
Όμως οι άνθρωποι πληρώνουν υψηλό τίμημα: με την υγεία τους. Η Edina Dogdibegović ζει στα περίχωρα του Kakanj. «Ο σταθμός ηλεκτροπαραγωγής καίει δύο εκατομμύρια τόνους άνθρακα τον χρόνο», λέει. Συναγερμοί για την ατμοσφαιρική ρύπανση εκδίδονται τόσο το καλοκαίρι όσο και τον χειμώνα: «Τον Ιανουάριο είχαμε δείκτη ποιότητας αέρα 9-9-5, πολύ επικίνδυνο! 2000 μικρογραμμάρια διοξειδίου του θείου ανά κυβικό μέτρο! Πολύ πάνω από το όριο!»
Υπάρχουν επίσης εκπομπές ρύπων από μια τσιμεντοβιομηχανία και οικιακούς κλιβάνους. Φαίνεται να υπάρχει αύξηση των περιστατικών καρκίνου. «Σε ένα στα δύο νοικοκυριά, κάποιος έχει διαγνωστεί με καρκίνο», αναφέρει η Edina.
Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος και η Παγκόσμια Τράπεζα προειδοποιούν: τα υψηλά επίπεδα ατμοσφαιρικής ρύπανσης στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη ευθύνονται για πάνω από 3.000 πρόωρους θανάτους κάθε χρόνο. Με προσαρμογή στο μέγεθος του πληθυσμού, πρόκειται για ευρωπαϊκό ρεκόρ.
Στο τέλος του έτους, η ποιότητα του αέρα πάνω από το Kakanj ήταν τόσο κακή που ο δήμαρχος συγκάλεσε έκτακτη συνεδρίαση. Αρκετές μονάδες ηλεκτροπαραγωγής έκλεισαν προσωρινά. Κατασκευάζεται εγκατάσταση αποθείωσης. Προβλέπεται να τεθεί σε λειτουργία στο τέλος του 2027.
«Αυτό μας επιτρέπει να καθαρίσουμε 1,5 εκατομμύριο κυβικά μέτρα αερίων», εξηγεί ο διευθυντής του σταθμού ηλεκτροπαραγωγής Lujnović. «Σήμερα έχουμε συγκεντρώσεις διοξειδίου του θείου 8.000 χιλιοστόγραμμων ανά κυβικό μέτρο. Μετά την αποθείωση, θα είναι μόνο 150 χιλιοστόγραμμα. Θα μπορούσαμε να συμμορφωθούμε με τα όρια εκπομπών της Ευρωπαϊκής Ένωσης έως το 2028.»
Πότε θα κλείσουν οι πιο ρυπογόνες μονάδες ηλεκτροπαραγωγής; «Η Μονάδα 5 θα παροπλιστεί το 2027, η Μονάδα 6 το 2035», λέει ο Lujnović. «Η Μονάδα 7 θα λειτουργεί μέχρι το 2045 ή το 2050.»
Από πού προέρχονται, λοιπόν, ο ηλεκτρισμός και η θερμότητα; Ο Lujnović δείχνει έναν χώρο μεταξύ των μονάδων του σταθμού ηλεκτροπαραγωγής: «Κατασκευάζουμε εκεί έναν σταθμό ηλεκτροπαραγωγής με καύση φυσικού αερίου.» Κάποια μέρα, αυτός θα μπορούσε επίσης να τροφοδοτείται με υδρογόνο. «Η απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές και η σταδιακή κατάργηση του άνθρακα θα πρέπει να έχουν ολοκληρωθεί έως το 2050», λέει ο Lujnović. «Χρειαζόμαστε μια αλλαγή προτύπου, αυτό είναι το κλειδί.»
Ο Ferdinand Koenig, εκπρόσωπος της αντιπροσωπείας της ΕΕ στο Σαράγεβο: «Η ΕΕ καλεί τις αρμόδιες αρχές στη Βοσνία και Ερζεγοβίνη να σημειώσουν πρόοδο σε αυτόν τον τομέα. Η ανεπαρκής πρόοδος στις πολιτικές για το κλίμα σημαίνει ότι η χώρα δεν είναι έτοιμη να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις της ως μέλος της ΕΕ, ενώ παράλληλα δημιουργεί κινδύνους για εμπορικές κυρώσεις και αυξημένο κόστος για τις επιχειρήσεις.»