Μπορεί μια εφαρμογή να προστατεύσει τα παιδιά online; Οι αμφιβολίες μεγαλώνουν
Η εφαρμογή επαλήθευσης ηλικίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής επιτρέπει στους χρήστες να αποδεικνύουν ότι είναι άνω των 18 ετών χωρίς να κοινοποιούν προσωπικά δεδομένα. Η πρόεδρος της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν τη χαρακτήρισε μια δωρεάν λύση με προτεραιότητα στην ιδιωτικότητα, σε μια περίοδο που οι πλατφόρμες δυσκολεύονται να συμμορφωθούν με τις υποχρεώσεις προστασίας ανηλίκων βάσει του Digital Services Act.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Ωστόσο, η κυκλοφορία της εφαρμογής συνοδεύτηκε από σκεπτικισμό. Μέσα σε λίγες ημέρες από το ντεμπούτο της τον Απρίλιο, βίντεο αποκάλυψε ότι το πρωτότυπο μπορούσε να παρακαμφθεί σε λιγότερο από δύο λεπτά. Η Επιτροπή προχώρησε σε διορθωτική ενημέρωση, χαρακτηρίζοντας τα προβλήματα ως ζητήματα «σταδίου πρωτοτύπου».
Μια καθυστερημένη λύση
Για την ευρωβουλευτή Κρίστελ Σάλντεμοζε, εισηγήτρια της έκθεσης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου που ζητά εναρμονισμένο κατώτατο όριο ηλικίας 16 ετών για τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης στην ΕΕ, η εφαρμογή αποτελεί ένα θετικό αλλά ανεπαρκές βήμα — και μάλιστα καθυστερημένο.
«Χαίρομαι που το εργαλείο είναι σύντομα έτοιμο προς χρήση. Είναι ένα πρώτο καλό βήμα», δήλωσε στο Euronews, υπογραμμίζοντας όμως ότι η ικανοποίηση είναι υπό όρους.
Η φον ντερ Λάιεν είχε ανακοινώσει τη δημιουργία ομάδας εμπειρογνωμόνων για την ασφάλεια των ανηλίκων στον ψηφιακό κόσμο ήδη από τον Σεπτέμβριο του 2024. Μέχρι τον Απρίλιο του 2026, η ομάδα μόλις είχε ξεκινήσει το έργο της.
«Από τον Σεπτέμβριο μέχρι τον Απρίλιο είναι αρκετός χρόνος. Δεν ξέρω αν υπάρχει σκόπιμη καθυστέρηση, αλλά θεωρώ ότι κινούνται πολύ αργά», σημείωσε η Σάλντεμοζε.
Η καθυστέρηση αυτή έχει κόστος. Κράτη-μέλη όπως η Γαλλία, η Ισπανία, η Ελλάδα και η Ιρλανδία έχουν ήδη προχωρήσει σε δικές τους ρυθμίσεις για τον περιορισμό ηλικίας και τη λειτουργία των κοινωνικών δικτύων, δημιουργώντας το κατακερματισμένο τοπίο που η ΕΕ επιδίωκε να αποφύγει.
«Ο κίνδυνος είναι να καταλήξουμε με ένα πολύπλοκο σύστημα προστασίας ανηλίκων, γεμάτο κενά. Αν δεν υπάρχουν εργαλεία επαλήθευσης στη Γερμανία αλλά υπάρχουν στη Δανία, οι νέοι θα βρουν πολύ γρήγορα τρόπο να χρησιμοποιήσουν VPN. Αυτό υπονομεύει την προστασία των ανηλίκων αν δεν υπάρχει εναρμονισμένη προσέγγιση», προειδοποίησε.
«Μια γρήγορη τεχνική λύση»
Οργανώσεις για τα δικαιώματα του παιδιού απορρίπτουν τη συζήτηση περί καθυστερήσεων. Υποστηρίζουν ότι η επαλήθευση ηλικίας, ανεξαρτήτως σχεδιασμού, δεν αντιμετωπίζει τις βασικές αιτίες των κινδύνων που αντιμετωπίζουν τα παιδιά στο διαδίκτυο.
Η Φραντσέσκα Πιζάνου, υπεύθυνη ευρωπαϊκής πολιτικής της Eurochild, χαιρετίζει την πρωτοβουλία της Επιτροπής να αναπτύξει δημόσια υποδομή αντί να βασίζεται αποκλειστικά σε ιδιωτικές εταιρείες. Ωστόσο, θεωρεί προβληματική την παρουσίαση της εφαρμογής.
«Η εφαρμογή δεν πρέπει να θεωρείται πανάκεια, αλλά ένα εργαλείο μέσα σε μια πολύ ευρύτερη προσέγγιση βασισμένη στα δικαιώματα του παιδιού. Αν παρουσιαστεί ως λύση, υπάρχει ο κίνδυνος να λειτουργήσει ως μια γρήγορη τεχνική απάντηση σε ένα δομικό πρόβλημα», ανέφερε.
Κατά την Eurochild, το πρόβλημα δεν είναι η πρόσβαση των παιδιών στις πλατφόρμες, αλλά οι ίδιες οι πλατφόρμες: τα συστήματα συστάσεων, η στοχευμένη διαφήμιση, η βελτιστοποίηση εμπλοκής και ο εθιστικός σχεδιασμός.
Ιδιωτικότητα: Υπόσχεση που δεν έχει αποδειχθεί
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιμένει ότι η εφαρμογή πληροί «τα υψηλότερα πρότυπα ιδιωτικότητας». Οι χρήστες επιβεβαιώνουν την ηλικία τους μέσω διαβατηρίου ή ταυτότητας, αλλά οι πλατφόρμες λαμβάνουν μόνο μια απάντηση «ναι ή όχι», χωρίς όνομα, ημερομηνία γέννησης ή άλλα στοιχεία. Ο σχεδιασμός βασίζεται σε αποδείξεις μηδενικής γνώσης (zero-knowledge proofs) και είναι ανοικτού κώδικα.
Ωστόσο, υπερασπιστές της ιδιωτικότητας παραμένουν επιφυλακτικοί. Τα έγγραφα ταυτότητας εξακολουθούν να σαρώνονται, η εμπλοκή τρίτων αυξάνει τον κίνδυνο διαρροής δεδομένων, ενώ κακή διαχείριση tokens ή αρχείων καταγραφής θα μπορούσε να επιτρέψει τη διασύνδεση χρηστών μεταξύ πλατφορμών. Η Επιτροπή δεν έχει απαντήσει πλήρως σε αυτές τις ανησυχίες.
Η Σάλντεμοζε εμφανίζεται λιγότερο ανήσυχη σε σχέση με το παρελθόν: «Πριν από δύο χρόνια ίσως υπήρχαν ζητήματα προστασίας δεδομένων, αλλά τα σημερινά εργαλεία έχουν σχεδιαστεί ώστε να τα αντιμετωπίζουν. Δεν πιστεύω ότι πρέπει να φοβόμαστε την ιδιωτικότητα».
Ωστόσο προσθέτει: «Αν φοβάσαι τόσο πολύ, τότε δεν θα έπρεπε να χρησιμοποιείς τις πλατφόρμες, γιατί έτσι κι αλλιώς έχουν τα δεδομένα σου».
Η Πιζάνου θέτει αυστηρές προϋποθέσεις: κάθε σύστημα επαλήθευσης ηλικίας πρέπει να είναι «φιλικό προς την ιδιωτικότητα, αξιόπιστο, ανθεκτικό, ακριβές, αναλογικό και να συνοδεύεται από ευρύτερες εγγυήσεις».
Οι πλατφόρμες παραμένουν στο επίκεντρο
Οι ειδικοί συμφωνούν ότι οι Βρυξέλλες δεν έχουν αναγνωρίσει επαρκώς την ευθύνη των ίδιων των πλατφορμών.
«Γνωρίζουν ότι αυτές οι πρακτικές είναι επιβλαβείς και πρέπει να τις σταματήσουν άμεσα. Κερδίζουν πολλά χρήματα — είναι εμφανές από τα έσοδά τους. Άρα μπορούν να το αντέξουν», δήλωσε η Σάλντεμοζε.
Η Πιζάνου υπογραμμίζει ότι οι τεχνολογικές εταιρείες σχεδιάζουν και επωφελούνται από αυτά τα περιβάλλοντα: «Η ευθύνη πρέπει να βαραίνει πρώτα και κύρια τις εταιρείες τεχνολογίας. Οι γονείς μπορούν να παίξουν σημαντικό ρόλο, αλλά δεν μπορεί να αναμένεται να επωμιστούν το κύριο βάρος διαχείρισης κινδύνων που δημιουργούνται από ισχυρά εμπορικά συστήματα».
Η εφαρμογή της Επιτροπής ενδέχεται να διευκολύνει τη συμμόρφωση και να περιορίσει την έκθεση δεδομένων. Ωστόσο, χωρίς δεσμευτικούς κανόνες για τον σχεδιασμό των πλατφορμών, τη διαφάνεια των αλγορίθμων και τη λογοδοσία — καθώς και χωρίς ένα υποχρεωτικό, ενιαίο πλαίσιο που θα αντικαταστήσει το μωσαϊκό εθνικών ρυθμίσεων — παραμένει μια τεχνική λύση και όχι μια ολοκληρωμένη πολιτική στρατηγική.
Όπως το θέτει η Σάλντεμοζε: «Δεν μπορούμε να περιμένουμε άλλο ένα σαφές σήμα από την Επιτροπή για το τι σκοπεύει να κάνει».
Η εφαρμογή επαλήθευσης ηλικίας της ΕΕ αναμένεται να είναι διαθέσιμη για δημόσια λήψη έως το καλοκαίρι του 2026, με ενσωματώσεις σε ψηφιακά πορτοφόλια που σχεδιάζονται σε Γαλλία, Δανία, Ελλάδα, Ιταλία, Ισπανία, Κύπρο και Ιρλανδία.