Στην Ολλανδία, οι αυτοδιοικούμενες νοσηλεύτριες της Buurtzorg προσφέρουν ολιστική κατ’ οίκον φροντίδα και κοινωνική στήριξη, βοηθώντας τους ηλικιωμένους να ζουν αυτόνομα και με αξιοπρέπεια.
«Τι υπέροχη μέρα! Γαλάζιος ουρανός, λαμπερός ήλιος. Είναι δώρο!», αναφωνεί η Αν-Μαρί, καθώς υποδέχεται τη Ντέμπορα Βάρτα, νοσηλεύτρια κατ’ οίκον φροντίδας, που ξεκινά τις καθημερινές επισκέψεις της σε ασθενείς, στην ολλανδική πόλη Άμερσφοορτ.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Στα 88 της, και παρά το ότι ζει με άνοια, η Αν-Μαρί Βίλντμπεργκ απολαμβάνει τις μικρές, απλές χαρές της ζωής.
Αφού ποτίσει τα λουλούδια που φροντίζει στο μπαλκόνι της, επιστρέφει χαρούμενη στο διαμέρισμά της, την ώρα που η Ντέμπορα της θυμίζει ότι ήρθε η ώρα για τα φάρμακά της. «Α, ναι! Να τα σημερινά μου γλυκά», λέει αστειευόμενη η Αν-Μαρί, μαζεύοντας τα χάπια που μόλις έπεσαν από μια μικρή αυτόματη συσκευή.
Η Αν-Μαρί είναι αποφασισμένη να παραμένει αισιόδοξη, με τη βοήθεια των χαρούμενων αναμνήσεων από τον αγαπημένο της σύζυγο, της ζεστασιάς των παιδιών της και της καθημερινής φροντίδας που της προσφέρουν η Ντέμπορα και η ομάδα της.
«Είναι πολύ καλό που άνθρωποι στη δική μου κατάσταση μπορούν να έχουν φροντιστές που μας προσέχουν στο σπίτι. Και δεν είμαι ποτέ μόνη. Αυτό βοηθάει πραγματικά», λέει. «Και εσύ όμως φροντίζεις πολύ καλά τον εαυτό σου», προσθέτει η Ντέμπορα. «Μαγειρεύεις, κάνεις το μπάνιο σου, ντύνεσαι όμορφα και απολαμβάνεις τη ζωή σου στη γειτονιά.»
Φροντίδα στο σπίτι: κάτι περισσότερο από ιατρική αγωγή
Για τη Ντέμπορα, η φροντίδα είναι κάτι πολύ περισσότερο από μια ιατρική πράξη.
Εργάζεται για τη Buurtzorg, τον μεγαλύτερο οργανισμό κατ’ οίκον φροντίδας στην Ολλανδία. Το όνομά του σημαίνει κατά λέξη «φροντίδα στη γειτονιά».
Έχει εξελιχθεί σε διεθνές σημείο αναφοράς για την ιδιότυπη προσέγγισή του: μικρές ομάδες νοσηλευτών που αυτοδιαχειρίζονται τη δουλειά τους και ισχυρή έμφαση στο να βοηθούν τους ανθρώπους να παραμένουν ανεξάρτητοι στο σπίτι.
Κάτι που σκοπεύει να κάνει για όσο περισσότερο μπορεί ο Μπερτ ντε Μπράουν, ακόμη ένας ασθενής της Ντέμπορα, ο οποίος πάσχει από τη νόσο Πάρκινσον.
«Ο τρόπος με τον οποίο με φροντίζουν η Ντέμπορα και οι συνάδελφοί της είναι εξαιρετικός», λέει ο Μπερτ. Μια σύντομη παραμονή σε κέντρο αποκατάστασης μετά από ένα ατύχημα δεν του άφησε καλές αναμνήσεις. «Ένιωθα κάπως σαν αριθμός. Τώρα μπορώ πραγματικά να νιώσω τη διαφορά.»
«Ο Μπερτ έχει γύρω του πολλούς επαγγελματίες υγείας και βρισκόμαστε σε πολύ στενή επαφή μεταξύ μας. Αν συμβεί οτιδήποτε, μπορούμε να αντιδράσουμε πολύ γρήγορα», λέει η Ντέμπορα.
Μετά τις πρωινές επισκέψεις της, η δραστήρια νοσηλεύτρια παίρνει το ποδήλατό της και πηγαίνει σε άλλη γειτονιά για να συναντήσει τους συναδέλφους της σε μια ομαδική συνάντηση.
Δεν υπάρχει κάποιος προϊστάμενος που να διευθύνει τη συζήτηση. Οι αποφάσεις λαμβάνονται συλλογικά από τις ίδιες τις νοσηλεύτριες: χαρακτηριστικό γνώρισμα του μοντέλου της Buurtzorg.
«Τα ξεκίνησα όλα αυτά γιατί ένιωθα ότι το σύστημα πρωτοβάθμιας φροντίδας στην Ολλανδία γινόταν όλο και χειρότερο», λέει ο Γιος ντε Μπλοκ, πρώην νοσηλευτής και ιδρυτής της Buurtzorg το 2006. «Οι νοσηλευτές ήταν απογοητευμένοι, γιατί δεν μπορούσαν πια να προσφέρουν την καλύτερη δυνατή φροντίδα στους ασθενείς τους, αφού υπήρχαν τόσοι πολλοί που τους έλεγαν τι να κάνουν και τι όχι. Και δεν μπορούσαν να λύσουν προβλήματα των ασθενών που θα μπορούσαν εύκολα να είχαν προληφθεί μέσα από μια άμεση σχέση μαζί τους.»
Χωρίς διευθυντές: καλύτερη φροντίδα με μικρότερο κόστος
Η αυτονομία των ομάδων, λέει ο Γιος ντε Μπλοκ, έχει αποδειχθεί αποτελεσματική με πολλούς τρόπους.
«Οι φροντιστές νιώθουν ότι τους ανήκει αυτό που κάνουν, αισθάνονται υπεύθυνοι για τη δουλειά τους και προσπαθούν καθημερινά να κάνουν ό,τι καλύτερο μπορούν για τους ασθενείς τους. Κι αν δεν παρεμβαίνεις, όλα πηγαίνουν καλά!» εξηγεί. «Και όταν αναπτύσσεις μια καλή σχέση με ασθενείς που σε εμπιστεύονται, μπορείς όχι μόνο να προλάβεις προβλήματα, αλλά και να κερδίσεις πολύ χρόνο», προσθέτει.
Η Buurtzorg απασχολεί σήμερα περίπου 15.000 εργαζομένους σε όλη την Ολλανδία και έχει εμπνεύσει παρόμοιες πρωτοβουλίες με εταίρους σε περισσότερες από είκοσι χώρες, στην Ευρώπη, την Ασία και τη Νότια Αμερική.
«Έχουμε δείξει ότι, κάνοντας το σωστό πράγμα τη σωστή στιγμή, μπορείς να το κάνεις πιο γρήγορα και με λιγότερα χρήματα», λέει χαμογελώντας ο διευθύνων σύμβουλος.
«Έχουμε σχεδόν μηδενικά γενικά έξοδα. Η ιδέα μου είναι ότι, αν εφαρμόζαμε αυτές τις αρχές σε ολόκληρο το σύστημα υγείας, το κόστος θα μειωνόταν κατά 25%.»
Πρέπει να επικεντρώνεσαι μόνο σε ό,τι είναι πραγματικά αναγκαίο. Καλή υγειονομική φροντίδα σημαίνει να βάζεις έναν ικανό επαγγελματία δίπλα σε έναν ασθενή που έχει ανάγκη κάτι. Και να κάνεις το σωστό πράγμα τη σωστή στιγμή, εμπλέκοντας ταυτόχρονα τους ανθρώπους γύρω του, ώστε να μπορούν να συμμετέχουν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.
Αυτή η φιλοσοφία ξεπερνά τη σωματική φροντίδα.
Στο Άμστερνταμ, η Μαριολέιν Ονβλέ, περιφερειακή νοσηλεύτρια της Buurtzorg, και η Άνκε Σπράκελ, δημοσιογράφος με ειδίκευση στα δικαστικά, συμπαράγουν το Radio Steunkous, που σημαίνει «κάλτσα στήριξης».
Εξοπλισμένες με ένα κινητό στούντιο ηχογράφησης, αναζητούν ιστορίες από ηλικιωμένους κατοίκους για το εβδομαδιαίο τους podcast.
«Τι κάνετε για να παραμένετε υγιής;» ρωτά η Άνκε έναν ηλικιωμένο άντρα που φορά ποδηλατικό κράνος. «Πηγαίνω για κολύμπι», λέει. «Αλλά διαβάζω και γράφω και πολύ, για να κρατώ το μυαλό μου σε εγρήγορση. Γιατί έχω τη νόσο Αλτσχάιμερ», εξομολογείται.
«Η ψυχική φροντίδα είναι εξίσου σημαντική με τη σωματική», επιμένει η Άνκε. «Γι’ αυτό αποφασίσαμε να δημιουργήσουμε μια εκπομπή για ηλικιωμένους που μένουν στο σπίτι, για την υγεία, το γήρας και τις εμπειρίες ζωής.»
Όλοι μπορούν να βοηθήσουν τους άλλους να παραμένουν υγιείς
«Και πιστεύουμε ότι το να αφηγούμαστε ιστορίες ο ένας στον άλλον κάνει καλό στην υγεία», προσθέτει η Μαριολέιν. «Ο καθένας μπορεί να συμβάλει και όλοι μπορούν να είναι μια “κάλτσα στήριξης” για κάποιον άλλον», λέει χαμογελώντας.
Κλείνουμε τη μέρα σε ένα καφέ που στεγάζεται εκεί όπου παλιότερα βρισκόταν το φαρμακείο ενός δημόσιου ιατρικού κέντρου.
Είναι η πιο πρόσφατη από τις πρωτοβουλίες της Μαριολέιν, με τη στήριξη και της Buurtzorg.
«Οι άνθρωποι έρχονται εδώ για έναν καλό καφέ, για κουβέντα και για να γνωριστούν μεταξύ τους, αλλά θα θέλαμε επίσης να μοιραζόμαστε γνώσεις γύρω από την υγεία», εξηγεί.
Μαζί με τους επαγγελματίες υγείας του κέντρου, η νοσηλεύτρια θέλει να δημιουργήσει ένα σημείο αναφοράς που θα προσφέρει όχι μόνο κοινωνική συναναστροφή, αλλά και στήριξη και συμβουλές στους ηλικιωμένους κατοίκους της γειτονιάς.
«Πιστεύουμε ότι χρειαζόμαστε ο ένας τον άλλον», λέει η Μαριολέιν. «Όλοι είναι σημαντικοί, για να βοηθάμε ο ένας τον άλλον να παραμένει καλά.»