Το σύστημα εισόδου-εξόδου ταλαιπωρεί τους καλοκαιρινούς ταξιδιώτες στην Ευρώπη

Ένα φάντασμα πλανάται πάνω από την Ευρώπη, ή τουλάχιστον πάνω από τα εξωτερικά της σύνορα: το Σύστημα Εισόδου/Εξόδου (EES), ένας αυτοματοποιημένος μηχανισμός καταγραφής των υπηκόων τρίτων χωρών που εισέρχονται και εξέρχονται από τον χώρο Σένγκεν, το οποίο κινδυνεύει να τινάξει στον αέρα την τουριστική περίοδο για εκατομμύρια ταξιδιώτες.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Το EES αντικαθιστά σταδιακά τις σφραγίδες στα διαβατήρια με ένα ψηφιακό σύστημα που καταγράφει πότε οι ταξιδιώτες εισέρχονται και εξέρχονται από τον χώρο Σένγκεν για σύντομες παραμονές, συλλέγοντας βιομετρικά στοιχεία όπως εικόνες προσώπου και δακτυλικά αποτυπώματα, μαζί με προσωπικά δεδομένα από τα ταξιδιωτικά έγγραφα.

Έχει πλέον τεθεί σε λειτουργία σε όλα τα εξωτερικά σύνορα και των 29 χωρών της ζώνης ελεύθερης μετακίνησης, δηλαδή όλων των κρατών μελών της ΕΕ, εκτός από την Κύπρο και την Ιρλανδία, καθώς και της Ελβετίας, του Λιχτενστάιν, της Ισλανδίας και της Νορβηγίας.

Σε ποιους εφαρμόζεται;

Το σύστημα εφαρμόζεται σε πολίτες εκτός ΕΕ και ζώνης Σένγκεν που ταξιδεύουν σε χώρες του χώρου Σένγκεν ή της ΕΕ για σύντομες παραμονές.

«Σύντομη παραμονή» θεωρείται περίοδος έως 90 ημερών μέσα σε οποιεσδήποτε 180 ημέρες και προορίζεται για τουρισμό, επαγγελματικά ταξίδια ή επισκέψεις σε οικογένεια. Οι πολίτες τρίτων χωρών πρέπει να υποβάλουν αίτηση για θεώρηση «σύντομης παραμονής» πριν ταξιδέψουν στην Ευρώπη και, μόλις εισέλθουν, δεν μπορούν να υπερβούν το επιτρεπόμενο διάστημα.

Τα άτομα που προέρχονται από ορισμένες χώρες, όπως οι ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Αυστραλία ή κράτη της Λατινικής Αμερικής, δεν χρειάζεται να λάβουν βίζα, αλλά εξακολουθούν να υπόκεινται στο σύστημα EES.

Οι πολίτες των κρατών μελών της ΕΕ και της ζώνης Σένγκεν εξαιρούνται από τους ελέγχους, όπως και οι υπήκοοι της Ανδόρας, του Σαν Μαρίνο, της Πόλης του Βατικανού και του Μονακό.

Άλλες εξαιρέσεις ισχύουν για υπηκόους τρίτων χωρών με θεωρήσεις μακράς διάρκειας ή άδειες διαμονής σε χώρα Σένγκεν, για τα μέλη πληρωμάτων τρένων και αεροσκαφών σε διεθνή δρομολόγια και για στρατιωτικό προσωπικό.

Γιατί έχει τεθεί σε εφαρμογή το EES;

Το EES έχει σχεδιαστεί ώστε να κάνει τους συνοριακούς ελέγχους ταχύτερους και πιο αποτελεσματικούς, ενώ ενισχύει την ασφάλεια, παρέχοντας στους συνοριοφύλακες και τις εθνικές αρχές πρόσβαση στις πληροφορίες των ταξιδιωτών και βοηθώντας τους έτσι να εντοπίζουν κινδύνους που συνδέονται με διασυνοριακό έγκλημα και τρομοκρατία.

Ένας από τους βασικούς στόχους είναι να περιοριστεί η παράτυπη μετανάστευση. Το EES παρακολουθεί τις εισόδους και τις εξόδους καταγράφοντας δακτυλικά αποτυπώματα και δεδομένα προσώπου σε ψηφιακή βάση, κάτι που θα πρέπει να βοηθήσει στην αποτροπή υπέρβασης του χρόνου παραμονής σε χώρα Σένγκεν ή χρήσης ψευδών ταυτοτήτων.

Από την έναρξη λειτουργίας, σε περισσότερους από 40.000 ανθρώπους έχει αρνηθεί η είσοδος για λόγους όπως ληγμένα ή πλαστά έγγραφα ή αδυναμία να τεκμηριώσουν πλήρως τον σκοπό της επίσκεψής τους, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Περισσότεροι από 1.000 άνθρωποι έχουν επίσης εντοπιστεί ως άτομα που συνιστούν κίνδυνο για την ασφάλεια της Ευρώπης.

Ποιο είναι το πρόβλημα;

Το EES τέθηκε σε πλήρη λειτουργία στις 10 Απριλίου 2026, μετά από σταδιακή εφαρμογή που ξεκίνησε στις 12 Οκτωβρίου 2025. Η υλοποίηση εξελίχθηκε προοδευτικά σε διάστημα έξι μηνών, αφότου όλα τα κράτη Σένγκεν υπέβαλαν τη «δήλωση ετοιμότητας» για την εφαρμογή του συστήματος. Ωστόσο, η διαδικασία κάθε άλλο παρά ομαλή είναι.

Το EES ισχύει στα χερσαία, θαλάσσια και αεροπορικά σύνορα, αλλά η εφαρμογή του προκαλεί προβλήματα και συμφόρηση κυρίως στα αεροδρόμια, με μεγάλες ουρές και πολύπλοκες διαδικασίες.

Τα αεροδρόμια και οι αεροπορικές εταιρείες αντιμετωπίζουν λειτουργικές αναταράξεις, με καθυστερήσεις πτήσεων και χαμένες ανταποκρίσεις, τόσο στα μεγαλύτερα ευρωπαϊκά hubs όσο και σε μικρότερα αεροδρόμια που εξυπηρετούν βασικούς τουριστικούς προορισμούς, καθώς ορισμένα terminals δεν διαθέτουν επαρκή επιχειρησιακή ικανότητα, τόσο σε συνοριοφύλακες όσο και σε κατάλληλες υποδομές και αυτοματοποιημένα συστήματα ελέγχου στα σύνορα.

Το αποτέλεσμα είναι αρκετά μισοάδεια αεροπλάνα την ώρα που κλείνει η πύλη, ενώ οι επιβάτες παραμένουν εγκλωβισμένοι στις ουρές ελέγχου στα σύνορα. Οι χρόνοι αναμονής στους συνοριακούς ελέγχους έχουν αυξηθεί σημαντικά, φτάνοντας σε ορισμένες περιπτώσεις τις πέντε ώρες στις περιόδους αιχμής, με αντίκτυπο σε εκατομμύρια επιβάτες.

Σύμφωνα με επιστολή (πηγή στα Αγγλικά) που στάλθηκε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή από ενώσεις που εκπροσωπούν αεροπορικές εταιρείες και αεροδρόμια, η κατάσταση «έχει φτάσει σε κρίσιμο σημείο».

Οι Airlines for Europe, ACI Europe και η Διεθνής Ένωση Αερομεταφορών ζήτησαν «άμεση παρέμβαση» και κάλεσαν για ευελιξία ώστε να μπορούν να αναστέλλουν πλήρως το EES τον Ιούλιο και τον Αύγουστο «κάθε φορά που οι ροές επιβατών υπερβαίνουν τη λειτουργική ικανότητα των εγκαταστάσεων συνοριακού ελέγχου».

Τους επόμενους δύο μήνες, καθώς η τουριστική περίοδος κορυφώνεται, τα ευρωπαϊκά αεροδρόμια αναμένεται να διαχειριστούν περίπου 40 εκατομμύρια περισσότερους επιβάτες σε σχέση με τον Μάιο και τον Ιούνιο.

Ο Ούκου Σάρεκαννο, αναπληρωτής εκτελεστικός διευθυντής στον ευρωπαϊκό οργανισμό συνοριοφυλακής Frontex, δήλωσε ότι η κατάσταση θα σταθεροποιηθεί σε ένα ή δύο χρόνια, καθώς η λήψη δακτυλικών αποτυπωμάτων από μη Ευρωπαίους ταξιδιώτες κατά την πρώτη τους είσοδο στον χώρο Σένγκεν είναι «ίσως το πιο απαιτητικό κομμάτι» της μετάβασης.

Τι κάνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή;

Σύμφωνα με τους κανόνες, στα κράτη Σένγκεν παρέχεται ένα ορισμένο περιθώριο προσωρινής ευελιξίας, ώστε να μπορούν να αναστέλλουν τη συλλογή βιομετρικών δεδομένων όταν οι αρχές συνοριακού ελέγχου δεν μπορούν να ανταποκριθούν στον όγκο των ταξιδιωτών.

Ωστόσο, δεν επιτρέπονται ευρύτερες εξαιρέσεις.

Η Ελλάδα εξέτασε (πηγή στα Αγγλικά) το ενδεχόμενο να σταματήσει τη συλλογή βιομετρικών δεδομένων από Βρετανούς επισκέπτες λόγω της πίεσης στα μικρά νησιωτικά αεροδρόμια κατά την τουριστική περίοδο, αλλά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διευκρίνισε ότι η αναστολή του συστήματος επιτρέπεται μόνο σε περιόδους υψηλής επιβατικής κίνησης σε συγκεκριμένα σημεία εισόδου και δεν μπορεί να αφορά οποιαδήποτε ομάδα υπηκόων.

Απαντώντας στην κριτική από τον κλάδο των αερομεταφορών, ο εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Μάρκους Λάμερτ ανέφερε ότι καταβάλλονται όλες οι προσπάθειες για να περιοριστεί ο αντίκτυπος στους ταξιδιώτες εντός της ΕΕ, υποστηρίζοντας ότι στα περισσότερα αεροδρόμια της ΕΕ οι επιπτώσεις είναι περιορισμένες.

«Η Επιτροπή συνεχίζει να στηρίζει τα κράτη μέλη και τη βιομηχανία αερομεταφορών στην εφαρμογή του νέου συστήματος», είπε, προσθέτοντας ότι τις επόμενες ημέρες θα πραγματοποιηθεί ακόμη μία συνάντηση με εκπροσώπους του κλάδου.