Η έρευνα εκπονήθηκε από τον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) σε συνεργασία με το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης και Ηλεκτρονικού Περιεχομένου (ΕΚΤ)
Αυξητική τάση παρουσιάζει τα τελευταία χρόνια ο αριθμός των Ελλήνων του εξωτερικού που επιλέγουν να επιστρέψουν στην Ελλάδα, σύμφωνα με τη μελέτη OECD Diaspora Review Greece. Η έρευνα εκπονήθηκε από τον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) σε συνεργασία με το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης και Ηλεκτρονικού Περιεχομένου (ΕΚΤ) και παρουσιάστηκε σήμερα για πρώτη φορά σε ειδική εκδήλωση που διοργάνωσαν η Γενική Γραμματεία Συντονισμού της Προεδρίας της Κυβέρνησης και το ΕΚΤ.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Τα ευρήματα της μελέτης δείχνουν ότι η σχέση της Ελλάδας με τους Έλληνες που ζουν και εργάζονται στο εξωτερικό εισέρχεται σε μια νέα φάση, η οποία χαρακτηρίζεται από τη σταδιακή μεταβολή των μεταναστευτικών ροών και την ενίσχυση των τάσεων επαναπατρισμού.
Η μελέτη παρέχει μια ολοκληρωμένη αποτύπωση της ελληνικής διασποράς στις χώρες-μέλη του ΟΟΣΑ, καταγράφοντας τις μεταναστευτικές εξελίξεις των τελευταίων δεκαετιών και αναδεικνύοντας τα δημογραφικά, εκπαιδευτικά και επαγγελματικά χαρακτηριστικά των Ελλήνων που ζουν και εργάζονται στο εξωτερικό.
Ειδικότερα, εξετάζει:
- τις μεταναστευτικές τάσεις και τη γεωγραφική κατανομή της ελληνικής διασποράς στις χώρες του ΟΟΣΑ, καθώς και τις πρόσφατες εξελίξεις στη μετανάστευση και τις προθέσεις αποδημίας των Ελλήνων πολιτών,
- τα δημογραφικά και κοινωνικοοικονομικά χαρακτηριστικά των Ελλήνων μεταναστών και των οικογενειών τους, όπως το φύλο, η ηλικία και το επίπεδο εκπαίδευσης, αναδεικνύοντας παράλληλα τη σύνθεση και την εξέλιξη του ανθρώπινου δυναμικού της διασποράς,
- την ένταξη των Ελλήνων μεταναστών στην αγορά εργασίας και τις δεξιότητές τους, εξετάζοντας ζητήματα όπως η απασχόληση, η ανεργία, η επαγγελματική τους κατανομή, το φαινόμενο της υπερεκπαίδευσης και η επιχειρηματική δραστηριότητα,
- τις τάσεις επαναπατρισμού και τους παράγοντες που τις επηρεάζουν, καθώς και τις πολιτικές και τις καλές πρακτικές που μπορούν να ενισχύσουν την επιστροφή και την επανένταξη των Ελλήνων της διασποράς,
- τη διεθνή κινητικότητα, το εκπαιδευτικό επίπεδο και την ερευνητική δραστηριότητα των Ελλήνων φοιτητών και ερευνητών, τη διάρκεια παραμονής τους στο εξωτερικό και τις προοπτικές επιστροφής τους στην Ελλάδα,
- τις στρατηγικές αξιοποίησης του ανθρώπινου δυναμικού της διασποράς, τις υφιστάμενες πολιτικές και τις προτεινόμενες παρεμβάσεις που μπορούν να ενισχύσουν τους δεσμούς με τη χώρα και να αξιοποιήσουν αποτελεσματικότερα το ελληνικό ανθρώπινο κεφάλαιο.
Βασικά συμπεράσματα της έρευνας
Σύμφωνα με τα ευρήματα της μελέτης:
- Από το 2021 καταγράφεται σταθερή αύξηση του αριθμού των Ελλήνων πολιτών που επιστρέφουν στην Ελλάδα.
- Το 2023 αποτέλεσε χρονιά-ορόσημο, καθώς για πρώτη φορά από την έναρξη της οικονομικής κρίσης του 2009 το φαινόμενο του brain drain μετατράπηκε σε brain gain.
- Κατά τη διετία 2023-2024, 69.000 Έλληνες έφυγαν στο εξωτερικό, ενώ 98.000 επέστρεψαν στη χώρα.
- Από τους Έλληνες πολίτες που μετανάστευσαν την περίοδο 2010-2025, οι έξι στους δέκα έχουν ήδη επαναπατριστεί.
- Η Ελλάδα κατατάσσεται στην τέταρτη θέση μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ ως προς τις επιστροφές των πολιτών της.
- Όσοι επέστρεψαν πρόσφατα στην Ελλάδα είναι, κατά κανόνα, νεότεροι και διαθέτουν υψηλότερο μορφωτικό επίπεδο σε σύγκριση με τον γενικό πληθυσμό.
- Τα τελευταία χρόνια διαμορφώνεται μια πιο εξωστρεφής και αναπτυξιακή προσέγγιση στη σχέση της χώρας με την ελληνική διασπορά.
- Το 93% των Ελλήνων μεταναστών κατοικεί σε μόλις 12 χώρες του ΟΟΣΑ, με βασικούς προορισμούς τη Γερμανία, τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Αυστραλία, το Ηνωμένο Βασίλειο και τον Καναδά.
- Την τελευταία δεκαετία παρατηρείται σταδιακή μετατόπιση της ελληνικής μετανάστευσης προς περισσότερο ενδοευρωπαϊκά πρότυπα κινητικότητας.
- Οι πολιτικές ενίσχυσης των επιστροφών χρειάζεται να προσαρμόζονται ανά χώρα, ηλικιακή ομάδα, επάγγελμα και βαθμό σύνδεσης με την Ελλάδα, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαίτερες ανάγκες κάθε ομάδας.
- Η βασική πρόκληση δεν περιορίζεται στην αναστροφή του brain drain, αλλά επεκτείνεται στη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου μοντέλου διαχείρισης της διεθνούς κινητικότητας των Ελλήνων.
- Η αξιοποίηση της διασποράς μπορεί να ενισχυθεί μέσα από οργανωμένες δράσεις στους τομείς του mentoring, του venture capital, της διεθνοποίησης των επιχειρήσεων, της πρόσβασης σε αγορές, της τεχνολογικής μεταφοράς και της συνεργασίας δημόσιου και ιδιωτικού τομέα.
- Η επιστροφή νέων και υψηλά καταρτισμένων Ελλήνων προϋποθέτει πολιτικές που θα ενισχύουν την εργασιακή επανένταξη, την αξιοκρατία, την επιχειρηματικότητα και τη δημιουργία ελκυστικών συνθηκών παραμονής και επαγγελματικής εξέλιξης στην Ελλάδα.
- Παράλληλα, κρίνεται αναγκαία η δημιουργία ενός μόνιμου διακυβερνητικού μηχανισμού για τη διασύνδεση με τη διασπορά και τη στήριξη του επαναπατρισμού.