Σκοπεύετε να κολυμπήσετε φέτος; Κατά πάσα πιθανότητα σε καθαρά νερά. Έκθεση της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Περιβάλλοντος δείχνει ότι το 96% των ακτών κολύμβησης στην ΕΕ πληροί τα ελάχιστα πρότυπα υγείας και σχεδόν το 85% είναι "εξαιρετικό". Γιατί παραμένουν επικίνδυνα κάποια σημεία;
Μια νέα έκθεση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος δείχνει ότι το 96% των ελεγχόμενων περιοχών κολύμβησης στην Ευρώπη πληροί τα ελάχιστα πρότυπα υγείας. Ακόμη πιο ενθαρρυντικό είναι ότι περίπου το 85% αξιολογήθηκε ως «εξαιρετικής» ποιότητας, κάτι που δείχνει πως δεκαετίες ευρωπαϊκής περιβαλλοντικής νομοθεσίας αποδίδουν καρπούς για τους θερινούς παραθεριστές.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Όμως δεν χρειάζεται να ετοιμάσετε ακόμη τα μαγιό σας. Περίπου το 1,5% των ελεγχόμενων υδάτων εξακολουθεί να κατατάσσεται στην κατηγορία «κακής» ποιότητας. Οι περιοχές αυτές πλήττονται από συχνές υπερχειλίσεις λυμάτων και αγροτική απορροή, με αποτέλεσμα μια βουτιά να εγκυμονεί κίνδυνο σοβαρών υδατογενών λοιμώξεων.
Η ΕΕ επιχειρεί να αντιμετωπίσει αυτά τα προβλήματα, καθώς και τη χημική ρύπανση, την ξηρασία και τις τοξικές ανθοφορίες φυκών, με αυστηρότερη νομοθεσία και σημαντική χρηματοδότηση υποδομών, που περιλαμβάνει πάνω από 15 δισ. ευρώ για βελτιώσεις στα υδροσυστήματα.
Με επικαιροποιημένους κανόνες για τις χημικές ουσίες και την Οδηγία για τα Νιτρικά, οι Βρυξέλλες στοχεύουν τους βασικούς ρυπαντές και επιβάλλουν αναβαθμίσεις στις δημοτικές μονάδες επεξεργασίας λυμάτων, ώστε να αφαιρούν μικροπλαστικά και φαρμακευτικά υπολείμματα.
Σε τι κατάσταση βρίσκονται τα νερά της ΕΕ;
Παρότι είναι σε συντριπτικό ποσοστό ασφαλή, ορισμένα νερά της ΕΕ εξακολουθούν να ταξινομούνται ως «κακής» ποιότητας, κυρίως σε περιοχές της ενδοχώρας της Γαλλίας, των Κάτω Χωρών και του Βελγίου, όπου η υψηλή πληθυσμιακή πυκνότητα συνδυάζεται με εντατική γεωργία. Η ασφάλεια διαφέρει και ανάλογα με τον τύπο υδάτων: οι παράκτιες θάλασσες βαθμολογούνται καλύτερα, με το 88% να θεωρείται «εξαιρετικό», καθώς οι μεγάλες υδάτινες μάζες αραιώνουν γρήγορα τη ρύπανση.
Δεν ισχύει το ίδιο για τις λίμνες της ενδοχώρας, όπου το ποσοστό «εξαιρετικής» ποιότητας είναι 78%. Τα στάσιμα νερά ευνοούν τη συσσώρευση θρεπτικών ουσιών και το θερμικό στρες. Όσον αφορά τα ποτάμια της ΕΕ, μόλις το 47% πέτυχε την καλύτερη βαθμολογία, καθώς είναι ιδιαίτερα ευάλωτα στην απορροή από ανάντη περιοχές.
Ιστορικά, το μεγαλύτερο πρόβλημα της Ευρώπης ήταν τα ανεπεξέργαστα αστικά και βιομηχανικά λύματα που απορρίπτονταν απευθείας σε ποτάμια και θάλασσες. Τη δεκαετία του 1970 και έως τη δεκαετία του 1990, η «περίοδος των λυμάτων» συνοδευόταν από μαζικούς θανάτους ψαριών και συχνές σοβαρές βακτηριακές επιδημίες. Στη συνέχεια θεσπίστηκε η Οδηγία για τα Ύδατα Κολύμβησης, η οποία εφαρμόζεται από το 2006, μαζί με μεγάλη αύξηση της χρηματοδότησης για αστικά κέντρα επεξεργασίας λυμάτων. Αυτό έχει μειώσει θεαματικά τη ρύπανση τα τελευταία 30 χρόνια.
Σήμερα, οι απειλές για τα νερά της ΕΕ προέρχονται από τρεις βασικές πηγές. Πρώτη είναι η αγροτική απορροή, που προκαλείται από την υπερβολική χρήση χημικών λιπασμάτων, φυτοφαρμάκων και ζωικών αποβλήτων. Η βροχή παρασύρει νιτρικά και φώσφορο σε ρυάκια και λίμνες, προκαλώντας ευτροφισμό: τα πλεονάζοντα θρεπτικά συστατικά τροφοδοτούν τοξικές ανθοφορίες κυανοβακτηρίων, οι οποίες εξαντλούν το οξυγόνο και θέτουν σε κίνδυνο τους λουόμενους.
Η δεύτερη απειλή είναι τα λύματα. Πολλές παλαιές ευρωπαϊκές πόλεις διαθέτουν μικτά δίκτυα αποχέτευσης, που συγκεντρώνουν όμβρια και οικιακά απόβλητα στους ίδιους αγωγούς. Οι έντονες βροχοπτώσεις τα υπερφορτώνουν γρήγορα. Για να αποφευχθούν πλημμύρες, τα δίκτυα αυτά εκβάλλουν ανεπεξέργαστα λύματα απευθείας σε ποτάμια και παράκτια ύδατα.
Το τρίτο ζήτημα είναι η εμφάνιση χημικών ρυπαντών. Η τρέχουσα Οδηγία για τα Ύδατα Κολύμβησης ελέγχει μόνο κολοβακτηρίδια, όπως η E. coli και οι εντερόκοκκοι, χωρίς να ανιχνεύει χημικούς ρυπαντές. Ωστόσο, ποτάμια και υπόγεια νερά μολύνονται ολοένα περισσότερο από «αιώνιες χημικές ουσίες» (PFAS), μικροπλαστικά, βαρέα μέταλλα και φαρμακευτικά κατάλοιπα.
Η κλιματική αλλαγή επιδεινώνει την κατάσταση, καθώς οι υψηλότερες θερμοκρασίες ζεσταίνουν το νερό και επιταχύνουν τις τοξικές ανθοφορίες φυκών. Τα ακραία καιρικά φαινόμενα δημιουργούν έναν φαύλο κύκλο: οι ξηρασίες μειώνουν την παροχή των ποταμών και συμπυκνώνουν τη ρύπανση, ενώ στη συνέχεια οι ξαφνικές πλημμύρες παρασύρουν ταυτόχρονα αστικούς και αγροτικούς ρύπους στις περιοχές κολύμβησης.
Η οδηγία για τα ύδατα κολύμβησης
Η Οδηγία για τα Ύδατα Κολύμβησης προστατεύει την υγεία των πολιτών από κινδύνους που συνδέονται με την κολύμβηση, όπως οι γαστρεντερικές λοιμώξεις. Παρακολουθεί την ποιότητα των παράκτιων, λιμναίων και ποτάμιων υδάτων με ελέγχους για δύο είδη κολοβακτηριδίων: Escherichia coli και εντερικούς εντερόκοκκους.
Βάσει της οδηγίας, τα κράτη μέλη ορίζουν την περίοδο κολύμβησης, εντοπίζουν και παρακολουθούν τις περιοχές και ελέγχουν την κάθε μία τέσσερις φορές ανά περίοδο για κοπρανώδη μόλυνση. Ανάλογα με τα επίπεδα ρύπανσης, τα ύδατα κατατάσσονται ως «εξαιρετικής», «καλής», «επαρκούς» ή «κακής» ποιότητας.
Τα νερά δεν είναι πάντα απολύτως ασφαλή, επειδή οι έλεγχοι γίνονται σχετικά σπάνια. «Παίρνετε ένα δείγμα, κάνετε την ανάλυση και μερικές ημέρες αργότερα έχετε τα αποτελέσματα. Όμως οι άνθρωποι μπορεί να κολυμπούν σε αυτό το νερό επί εβδομάδες. Αυτό είναι δύσκολο. Η συχνότερη παρακολούθηση είναι όμως εξαιρετικά δαπανηρή», είπε η Eline Boelee, σύμβουλος θεμάτων νερού και υγείας στο Deltares.
Η προληπτική πρόβλεψη μπορεί να περιορίσει την ανάγκη για δαπανηρή εκ των υστέρων παρακολούθηση. «Στο Deltares αναπτύσσουμε επίσης μοντέλα ποιότητας νερού, τα οποία δείχνουν ότι, για παράδειγμα, η κλιματική αλλαγή αυξάνει τις θερμοκρασίες και ποιος είναι ο αντίκτυπος σε βάθος χρόνου, ώστε να ληφθούν μέτρα», εξήγησε η Boelee.
Με τα λεγόμενα προφίλ υδάτων κολύμβησης, οι εθνικές κυβερνήσεις οφείλουν να καταγράφουν τις περιοχές κολύμβησης, συμπεριλαμβάνοντας γεωλογικά χαρακτηριστικά, πηγές ρύπανσης και ανάπτυξη βακτηρίων. Τα κράτη μέλη πρέπει επίσης να ενημερώνουν τους πολίτες για τις αξιολογήσεις ποιότητας, τις προειδοποιήσεις και τις απαγορεύσεις κολύμβησης. Η Boelee σημειώνει ότι ο πιο απλός τρόπος είναι «να υπάρχουν σαφή μηνύματα προς το ευρύ κοινό, όπως “μην κολυμπάτε μετά από έντονη βροχόπτωση” ή “ελέγξτε αν βλέπετε στρώμα από άλγη στην επιφάνεια”».
Εάν μια περιοχή κατατάσσεται ως «κακής» ποιότητας για πέντε συνεχόμενα έτη, οι αρχές πρέπει να εντοπίζουν τα αίτια της ρύπανσης και να απαγορεύουν την κολύμβηση ή να αποθαρρύνουν τη χρήση της. Πενήντα επτά περιοχές κολύμβησης ταξινομήθηκαν ως «κακής» ποιότητας την περίοδο 2000-2024, και μόλις τέσσερις βελτιώθηκαν σε «επαρκείς» το 2025. Μόνο 88 από τις 332 περιοχές που χαρακτηρίστηκαν «κακής» ποιότητας το 2024 ανέβηκαν τουλάχιστον στην κατηγορία «επαρκής» το 2025.
Η ποιότητα των υδάτων στην Ευρώπη έχει βελτιωθεί από την αναθεώρηση της οδηγίας το 2006. Το 2025, οι περιοχές με «εξαιρετική» ποιότητα αντιστοιχούσαν στο 84,8% του συνόλου, έναντι 80,7% το 2006, ενώ οι «κακής» ποιότητας μειώθηκαν στο 1,5% από 2,4%.
Πέρυσι, η αξιολόγηση της οδηγίας από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι παραμένει κατάλληλη και αποτελεσματική στην προστασία της υγείας των λουομένων. Η καλύτερη διαχείριση των υδάτων συνέβαλε επίσης στον εντοπισμό νέων περιοχών κολύμβησης, οι οποίες αυξήθηκαν από 10.852 το 1991 σε 21.813 το 2009 και 22.010 το 2025.
Ποια χώρα έχει τα καλύτερα νερά κολύμβησης στην ΕΕ;
Η Κύπρος σημείωσε την καλύτερη επίδοση, με το 100% των περιοχών κολύμβησης να χαρακτηρίζονται «εξαιρετικής» ποιότητας, ακολουθούμενη από την Ελλάδα (97,1%), τη Βουλγαρία (96,9%) και την Αυστρία (96,5%). Στην Αυστρία και την Ελλάδα οι πολίτες μπορούν μάλιστα να παρακολουθούν την καθαρότητα των περιοχών κολύμβησης μέσω εφαρμογών για κινητά. Πολύ κοντά βρίσκονται το Λουξεμβούργο, η Δανία, η Γερμανία, η Ιταλία και η Μάλτα, με έως και 94,1% των παράκτιων υδάτων να αξιολογούνται ως «εξαιρετικά».
Η Εσθονία, η Πολωνία, η Ουγγαρία και το Βέλγιο κατέγραψαν ποσοστά που φθάνουν μόλις το 56,9%, λόγω ανεπαρκούς επεξεργασίας των αστικών και βιομηχανικών λυμάτων. Το Βέλγιο αντιμετωπίζει τη ρύπανση των υδάτων μέσω αυστηρών περιβαλλοντικών στόχων και σχεδίου δράσης για τη μείωση της χημικής επιβάρυνσης, ενώ η Ουγγαρία και η Πολωνία εκσυγχρονίζουν τις υδάτινες υποδομές, συμπεριλαμβανομένων των μονάδων επεξεργασίας λυμάτων.
Το 2025, το ποσοστό των παράκτιων υδάτων που κατατάσσονται ως «εξαιρετικής» ποιότητας υποχώρησε ελαφρώς στο 87,4% από 88,8% το 2024. Όλες οι παράκτιες περιοχές κολύμβησης σε Κύπρο, Λιθουανία και Σλοβενία αξιολογήθηκαν ως «εξαιρετικές». Η Εσθονία κατέγραψε μόλις 40% υδάτων «εξαιρετικής» ποιότητας, ακολουθούμενη από τη Φινλανδία με 55% και το Βέλγιο με 63,4%.
Για τα υδάτινα σώματα της ενδοχώρας, το ποσοστό που χαρακτηρίζεται «εξαιρετικό» παρέμεινε σχεδόν αμετάβλητο: 78,2% το 2025, 78,3% το 2024 και 78,6% το 2023. Καλύτερες επιδόσεις είχαν η Αυστρία, η Φινλανδία, η Δανία, το Λουξεμβούργο και η Γερμανία, με έως και 96,5% των υδάτων να αξιολογούνται ως «εξαιρετικά», ενώ η Σλοβενία, η Πορτογαλία, η Πολωνία και η Ισπανία κινήθηκαν κάτω από το 60%.
Αν και το ποσοστό των ποταμών με «εξαιρετική» ποιότητα παραμένει χαμηλό, στο 47%, λόγω ρύπανσης, ορισμένα κράτη μέλη ενισχύουν τη διαχείριση των υδάτων. Ο ποταμός Σπρε στη Βερολίνο αναβάθμισε την κατάταξή του από «επαρκής» σε «καλή» το 2025 χάρη σε εκσυγχρονισμένους αγωγούς αποχέτευσης, ενώ οι γαλλικές αρχές επένδυσαν περίπου 1,4 δισ. ευρώ σε υποδομές για τον καθαρισμό του Σηκουάνα. Στη Βουδαπέστη, οι πολίτες μπορούν να κολυμπούν σε ορισμένα τμήματα του Δούναβη χάρη στους συχνούς ελέγχους ποιότητας νερού και σε παρεμβάσεις περιβαλλοντικής αποκατάστασης.
Οι κίνδυνοι από μολυσμένα νερά
Η κολύμβηση σε μη ασφαλή νερά μπορεί να προκαλέσει ασθένειες όπως διάρροια, ναυτία και παρασιτικές λοιμώξεις. Το μολυσμένο νερό μπορεί επίσης να προκαλέσει λοιμώξεις στα αυτιά και στα μάτια, συμπεριλαμβανομένης της επιπεφυκίτιδας.
Τα κυανοβακτήρια μπορούν, σε περίπτωση επαφής, να προκαλέσουν έντονα εξανθήματα, κνίδωση, πρήξιμο και φουσκάλες. Αν ληφθούν από το στόμα, μπορεί να προκαλέσουν πονοκεφάλους, μυϊκούς πόνους και πονόλαιμο, ενώ σε υψηλές δόσεις ενδέχεται να οδηγήσουν σε μακροχρόνια βλάβη του ήπατος, νεφρική ανεπάρκεια ή νευρολογικά προβλήματα.
Στα μέτρα πρόληψης περιλαμβάνεται η χρήση του διαδραστικού χάρτη υδάτων κολύμβησης του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος πριν από την επίσκεψη σε μια περιοχή, καθώς και η αποφυγή κολύμβησης για 24 έως 48 ώρες μετά από έντονες βροχοπτώσεις, όταν η αγροτική απορροή κορυφώνεται.
Είναι επίσης σημαντικό να αναγνωρίζονται τα τοξικά άλγη. Οι ανθοφορίες κυανοβακτηρίων είναι μπλε-πράσινα άλγη που ευδοκιμούν σε ζεστά, στάσιμα νερά. Αν το νερό μοιάζει με πράσινη σούπα από αρακά, έχει παχύ στρώμα αφρού στην επιφάνεια ή αναδίδει μυρωδιά μούχλας, μην κολυμπάτε και κρατήστε τα κατοικίδιά σας μακριά, καθώς οι τοξίνες αυτές μπορεί να προκαλέσουν σοβαρό ερεθισμό του δέρματος και γαστρεντερικές διαταραχές.