Η πρώτη τριμερής συμφωνία της ΕΕ για αποθήκευση ενέργειας βάζει τις μπαταρίες στο επίκεντρο

Η συμφωνία, που επετεύχθη στο Συμβούλιο Ενέργειας στις 26 Ιουνίου, φέρνει γύρω από το ίδιο τραπέζι την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τους υπουργούς Ενέργειας από 22 κράτη μέλη, τους φορείς ανάπτυξης συστημάτων αποθήκευσης και ανανεώσιμων πηγών, τις ενεργοβόρες βιομηχανίες και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα όπως η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Οι υπογράφοντες δεσμεύονται να υλοποιήσουν νέα αποθηκευτική ικανότητα 30 έως 35 GW έως το 2028, 45 GW σύμφωνα με το πλήρες κείμενο. Αυτό θα αύξανε το μερίδιο της αποθήκευσης στην κάλυψη της αιχμής της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας από περίπου 5% σήμερα σε 10%. Η ΕΕ διαθέτει αυτή τη στιγμή περίπου 55 GW εγκατεστημένης αποθήκευσης, έναντι εκτιμώμενης ανάγκης 200 GW έως το 2030.

Πίσω από τους αριθμούς κρύβεται ένα πρόβλημα που οι ρυθμιστικές αρχές δεν μπορούν πλέον να αγνοούν. Καθώς η παραγωγή από φωτοβολταϊκά και αιολικά έχει εκτιναχθεί, αυξάνονται και οι ώρες κατά τις οποίες η ηλεκτρική ενέργεια είναι πολύ φθηνή, έχει αρνητικές τιμές ή απλώς διακόπτεται επειδή το δίκτυο δεν μπορεί να την απορροφήσει.

«Αυτή τη στιγμή βλέπουμε πολλές αρνητικές τιμές και πολλή περικοπή παραγωγής», δήλωσε η Walburga Hemetsberger, διευθύνουσα σύμβουλος της Solar Power Europe. «Αυτό επηρεάζει πολύ αρνητικά το επιχειρηματικό μοντέλο» για τις ανανεώσιμες, πρόσθεσε, σημειώνοντας ότι χωρίς μπαταρίες για τη σταθεροποίηση του συστήματος, «δεν θα μπορέσουμε να πετύχουμε ούτε τους στόχους μας για τις ανανεώσιμες μέχρι το 2030». Η αποθήκευση, υποστήριξε, είναι «ο μόνος τρόπος να μειώσουμε δομικά τις τιμές, να γίνουμε πιο ανθεκτικοί και να απεξαρτηθούμε από τα ορυκτά καύσιμα».

Οι μπαταρίες είναι ο βασικός μοχλός της συμφωνίας;

Η εμπορική και βιομηχανική αποθήκευση ενέργειας με μπαταρίες αναμένεται να περίπου τριπλασιαστεί, από 9 GWh το 2026 σε 24 GWh το 2028. Τα συμβόλαια αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας με εγγύηση αποθήκευσης (storage-backed PPAs) προβλέπεται να αυξηθούν από 1,5 GW σε 4,5 GW την ίδια περίοδο. Τα οικονομικά δεδομένα στηρίζουν ολοένα και περισσότερο αυτή τη φιλοδοξία: το κόστος των μπαταριών μειώθηκε κατά περίπου 93% μεταξύ 2010 και 2024, σύμφωνα με την IRENA. Μόνο το 2024, η Ευρώπη εγκατέστησε 21,9 GWh νέων συστημάτων μπαταριών, καταγράφοντας ενδέκατη συνεχή χρονιά ρεκόρ.

Για τον Jacopo Tosoni, αναπληρωτή γενικό γραμματέα της Energy Storage Europe, οι μπαταρίες έχουν περάσει από την κατηγορία της εφεδρικής τεχνολογίας σε εκείνη της βασικής υποδομής δικτύου. «Μέχρι το 2030, θα εγκαθιστούμε περίπου 30 φορές ό,τι εγκαθιστούσαμε μόλις πριν από πέντε χρόνια», είπε.

Ορισμένες χώρες έχουν ήδη αρχίσει να αντιμετωπίζουν την αποθήκευση ανάλογα. Η Γερμανία έχει δημιουργήσει τη νομική κατηγορία των “grid boosters”, μπαταριών που ταξινομούνται ως υποδομή η οποία βελτιώνει τη χρήση του δικτύου. Στις χώρες της Βαλτικής, η αποθήκευση λειτούργησε ως «δίχτυ ασφαλείας» καθώς η περιοχή συγχρονίστηκε με το ηπειρωτικό ευρωπαϊκό δίκτυο, μετά από δεκαετίες σύνδεσης με τη Ρωσία και τη Λευκορωσία.

Ο Tosoni επικαλέστηκε επίσης προβλέψεις των Aurora/Amber, σύμφωνα με τις οποίες η αποθήκευση θα μπορούσε να υποκαταστήσει έως και το 60% των εισαγωγών φυσικού αερίου μέχρι το 2030, εξοικονομώντας περίπου 9 δισ. ευρώ σε αγορές αερίου. Ανέφερε ακόμη εκτιμήσεις του Κοινού Κέντρου Ερευνών (Joint Research Centre) ότι η βελτιωμένη ανάπτυξη συστημάτων αποθήκευσης και η σαφέστερη τιμολόγηση στην αγορά θα μπορούσαν να μειώσουν κατά πάνω από 60% το κόστος συμφόρησης δικτύου που συνδέεται με την ενσωμάτωση των ανανεώσιμων, εξοικονομώντας 100 δισ. ευρώ.

Παρά ταύτα, η συμφωνία αναγνωρίζει ότι μπορεί να αντιμετωπίσει μόνο ένα μέρος των εμποδίων που κρατούν τις μπαταρίες πίσω. Ο σχεδιασμός της αγοράς παραμένει το πιο άμεσο. Σε αρκετά κράτη μέλη, οι μπαταρίες εξακολουθούν να χρεώνονται με τέλη δικτύου και επιβαρύνσεις τόσο όταν φορτίζουν όσο και όταν εκφορτίζουν.

Αυτή η διπλή χρέωση τις αντιμετωπίζει ταυτόχρονα ως παραγωγούς και ως καταναλωτές. Οι αγορές συχνά δεν αμείβουν το πλήρες «πακέτο» υπηρεσιών που προσφέρουν οι μπαταρίες: ισχύ, εξισορρόπηση και αποσυμφόρηση δικτύου. Αυτό αφήνει πολλά έργα να εξαρτώνται από ασταθή, βραχυπρόθεσμα έσοδα.

Η πρόσβαση στο δίκτυο επιδεινώνει το πρόβλημα

Η αποθήκευση ενέργειας εντάσσεται συχνά σε διαδικασίες χωροθέτησης και αδειοδότησης που έχουν σχεδιαστεί γύρω από συμβατικές μονάδες παραγωγής. Η ασαφής ταξινόμηση των μπαταριών ως παραγωγής, φορτίου ή κάτι ενδιάμεσο σημαίνει ότι τα έργα μπορεί να αντιμετωπίζουν τις ίδιες ουρές αδειοδότησης και σύνδεσης με το δίκτυο όπως οι νέες ανανεώσιμες, χωρίς να τους δίνεται προτεραιότητα ως πόροι ευελιξίας.

Η βιομηχανική πολιτική προσθέτει έναν ακόμη περιορισμό. Η ΕΕ έχει δημιουργήσει ένα πλέγμα στήριξης: τα IPCEI, την εταιρική σύμπραξη BATT4EU και τον Κανονισμό για τις Μπαταρίες. Όμως το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο διαπίστωσε ότι η Ένωση δεν βρίσκεται ακόμη στον σωστό δρόμο για μια αυτάρκη βιομηχανία μπαταριών, επισημαίνοντας το αυξανόμενο εμπορικό έλλειμμα και την εξάρτηση από ασιατικά στοιχεία μπαταριών.

Η Hemetsberger περιέγραψε τα όρια της τριμερούς συμφωνίας σε αυτό το πεδίο: «Είναι ένα πρώτο σημαντικό σήμα, αλλά σε καμία περίπτωση δεν επαρκεί για να δημιουργηθεί μια πλήρης αλυσίδα αξίας μπαταριών στην Ευρώπη». Υπέδειξε την επερχόμενη Πράξη Βιομηχανικού Επιταχυντή (Industrial Accelerator Act) ως εργαλείο που «θα πρέπει να κάνει τη δουλειά», υπό την προϋπόθεση ότι ορίζει επαρκώς στενά τι σημαίνει «Παραγωγή στην Ευρώπη», ώστε να στηρίζει ουσιαστικά τη βιομηχανική παραγωγή στην ΕΕ. Προειδοποίησε ότι, με τον κλάδο ακόμη σε πρώιμο στάδιο, η ταχύτητα ανάπτυξης και η επιδίωξη επαναπατρισμού της παραγωγής πρέπει να εξισορροπούνται, αντί να επιδιώκεται η μία σε βάρος της άλλης.

Κάτω από όλα αυτά βρίσκεται η πολιτική για τις πρώτες ύλες. Τα στοιχεία του JRC δείχνουν ότι η ΕΕ έχει σχεδόν μηδενική αυτάρκεια σε γραφίτη και χαμηλή αυτάρκεια σε λίθιο, κοβάλτιο και νικέλιο. Τα ποσοστά ανακύκλωσης παραμένουν περιορισμένα, γύρω στο 22% για το κοβάλτιο και σχεδόν μηδενικά για το λίθιο. Οι προσπάθειες διασφάλισης εφοδιασμού μέσω της Πράξης για τις Κρίσιμες Πρώτες Ύλες (Critical Raw Materials Act) και νέων έργων εξόρυξης ή κατεργασίας προσκρούουν συστηματικά σε τοπικές αντιδράσεις.

Η τριμερής συμφωνία είναι ρητά μια βραχυπρόθεσμη, μη δεσμευτική λύση, και η πρώτη από μια σχεδιαζόμενη σειρά που θα καλύψει και άλλους τομείς. Οι ενώσεις του κλάδου της αποθήκευσης, συμπεριλαμβανομένης της πλατφόρμας Battery Storage της Solar Power Europe, πιέζουν ήδη για ένα ειδικό Σχέδιο Δράσης της ΕΕ για την Αποθήκευση με Μπαταρίες, ώστε να καλυφθεί το χάσμα έως τα 200 GW μέχρι το 2030, ένδειξη ότι, για τις μπαταρίες, η συμφωνία αυτή αντιμετωπίζεται λιγότερο ως αφετηρία και περισσότερο ως προκαταβολή.