Η φωτογράφιση της θαλάσσιας χλωρίδας και πανίδας με σκοπό την καθημερινή αξιολόγηση της κατάστασης του ωκεανού αποτελεί τον βασικό στόχο του RedPROMAR, ενός ευρωπαϊκού έργου που καλεί το κοινό να ανεβάζει στην ηλεκτρονική του πλατφόρμα φωτογραφίες από όσα συναντά στη θάλασσα
Τα Κανάρια Νησιά εφαρμόζουν πιλοτικά ένα πρόγραμμα επιστήμης των πολιτών για την παρακολούθηση των αλλαγών στον ωκεανό της Μακαρονησίας. Οι ερευνητές εξετάζουν φωτογραφίες θαλάσσιας χλωρίδας και πανίδας με γεωγραφική σήμανση, τις οποίες ανεβάζουν οι πολίτες στην πλατφόρμα του έργου.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Με περισσότερες από 85.000 καταγεγραμμένες και επικυρωμένες παρατηρήσεις στα νερά των λεγόμενων «Τυχερών Νησιών», δηλαδή της Μακαρονησίας, οι επιστήμονες του έργου RedPROMAR έχουν ήδη καταγράψει πάνω από 5.000 είδη ζωντανών οργανισμών σε αυτή την περιοχή του Βόρειου Ατλαντικού.
Ο Ντένις Ρέιμπελινγκ, εκπαιδευτής καταδύσεων στην Euro-Divers στη Λανθαρότε, είναι ένας από τους σημαντικότερους συνεισφέροντες του προγράμματος. Καταδύεται καθημερινά και ανεβάζει χιλιάδες φωτογραφίες θαλάσσιας χλωρίδας και πανίδας στην ιστοσελίδα του ευρωπαϊκού έργου, το οποίο συγχρηματοδοτείται από την Κυβέρνηση των Καναρίων Νήσων. Χάρη στη συμβολή του ανακαλύφθηκαν τρία είδη που μέχρι πρότινος ήταν άγνωστα στα Κανάρια Νησιά, ενώ ένα από αυτά πήρε το όνομά του: Gibberula dennisi.
«Με το RedPROMAR, όταν ανεβάζεις τις φωτογραφίες σου, γίνεσαι ένα ακόμη ζευγάρι μάτια μέσα στη θάλασσα. Έτσι, οι επιστήμονες μπορούν να εντοπίσουν νέα είδη, για τα οποία μέχρι τώρα δεν γνωρίζαμε ότι ζουν εδώ. Σήμερα, σε μια κατάδυση μόλις τριάντα λεπτών, είδαμε περίπου είκοσι με τριάντα είδη, ίσως και περισσότερα», εξηγεί.
Μέσα από αυτό το έργο, η γνώση για τον ωκεανό μεταφέρεται στην τάξη και, ταυτόχρονα, η σχολική τάξη έρχεται πιο κοντά στη θάλασσα.
Τη φετινή χρονιά, οι μαθητές της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης του Χουάν Φρανσίσκο Ροντρίγκεζ Γκαρσία στο σχολείο IES Yaiza μελέτησαν τον τρόπο με τον οποίο οι ανθρώπινες δραστηριότητες επηρεάζουν το θαλάσσιο περιβάλλον, δημιούργησαν ένα podcast για την τροπικοποίηση των θαλάσσιων οικοσυστημάτων και τις συνέπειές της, ενώ πραγματοποίησαν εκπαιδευτική επίσκεψη στην Όρθολα (Órzola), στα βόρεια της Λανθαρότε, ώστε να γνωρίσουν επιτόπου τα είδη που ζουν στη θάλασσα και να δουν πώς λειτουργεί το RedPROMAR.
«Τους δείξαμε ένα εργαλείο που επιτρέπει σε οποιονδήποτε πολίτη –και φυσικά στους ίδιους– να φωτογραφίσει ένα είδος και να προσθέσει τη γεωγραφική του θέση μέσω της ίδιας εφαρμογής. Με αυτόν τον τρόπο εμπλουτίζονται τα επιστημονικά δεδομένα και ενισχύεται η επιστημονική έρευνα.», λέει ο Χουάν Φρανσίσκο Ροντρίγκεζ Γκαρσία καθηγητής στο IES Yaiza.
Μια εμπειρία που οι μαθητές δύσκολα θα ξεχάσουν. Η Αρόα αναφέρει: «Δεν γνώριζα καν τα περισσότερα από αυτά τα είδη. Δεν είχα ξανακούσει τα ονόματά τους. Για παράδειγμα, η θαλάσσια λαγοκέφαλη (sea hare), όταν κάποιο ζώο την ενοχλεί, απελευθερώνει ένα είδος μωβ μελανιού για να το τρομάξει και να απομακρυνθεί. Είναι πραγματικά εντυπωσιακό.»
Ο συνολικός προϋπολογισμός του έργου ανέρχεται σε λίγο λιγότερο από δύο εκατομμύρια ευρώ. Το 85% χρηματοδοτείται από την Πολιτική Συνοχής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ το υπόλοιπο 15% καλύπτεται από την Κυβέρνηση των Καναρίων Νήσων.
Τα κομμάτια του φωτογραφικού παζλ μιλούν
Το έργο ξεκίνησε στα Κανάρια Νησιά και στη συνέχεια επεκτάθηκε στο Πράσινο Ακρωτήριο, τη Μαδέρα και τις Αζόρες. Κάθε φωτογραφία με γεωγραφική σήμανση ελέγχεται από ομάδα ειδικών.
Ο Μαρ Μάρτιν Σόλα, θαλάσσιος βιολόγος στην Gesplan και τεχνικός του RedPROMAR, εξηγεί: «Τα δεδομένα που προέρχονται από την επιστήμη των πολιτών μοιάζουν με ένα παζλ, όπου κάθε παρατηρητής μας προσφέρει ένα μικρό κομμάτι. Από μόνο του μπορεί να μην έχει ιδιαίτερη σημασία, όμως όταν όλα τα κομμάτια ενωθούν, αποκτούν μεγάλη αξία τόσο για την επιστημονική κοινότητα όσο και για τις αρμόδιες αρχές.»
Και προσθέτει: «Συνθέτοντας όλα αυτά τα κομμάτια μπορούμε να διακρίνουμε φαινόμενα που δεν θα ήταν δυνατόν να εντοπίσουμε μεμονωμένα, όπως η εμφάνιση ξενικών ή προστατευόμενων ειδών. Παράλληλα, μπορούμε να εκτιμήσουμε με μεγαλύτερη ακρίβεια την εξάπλωση ενός είδους ή την περίοδο αναπαραγωγής του.»
Η πλατφόρμα λειτουργεί επίσης ως σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης για την άφιξη ξενικών ειδών, αλλά και για την εξάπλωση οργανισμών που συνδέονται με την ανθρώπινη δραστηριότητα ή την κλιματική αλλαγή.
«Υπάρχουν συγκεκριμένες περίοδοι κατά τις οποίες λαμβάνουμε μεγάλο αριθμό αναφορών και παρατηρήσεων για ένα συγκεκριμένο είδος. Αυτό συνήθως συμπίπτει με τις λεγόμενες arribazones, δηλαδή τις μαζικές εκβράσεις οργανισμών –ζωντανών ή νεκρών– στις ακτές», εξηγεί ο Μαρκ.
«Μόνο μέσα σε λίγους μήνες, το 2024, καταγράψαμε περισσότερες από εκατό σχετικές παρατηρήσεις. Η επιστήμη των πολιτών μάς δίνει τη δυνατότητα να εντοπίζουμε και να καταγράφουμε τέτοιες αιφνίδιες εξάρσεις, οι οποίες διαφορετικά θα μπορούσαν να περάσουν απαρατήρητες από την επιστημονική κοινότητα, διατηρώντας έτσι ένα πολύτιμο αρχείο για το πότε και πού συνέβησαν», καταλήγει.