Χιλιάδες αιτήσεις στήριξης μένουν σε εκκρεμότητα σε Λεϊρία και Μαρίνα Γκράντε, ενώ επιχειρήσεις φοβούνται νέο χρέος και πεσμένα δέντρα αυξάνουν τον κίνδυνο πυρκαγιάς.
Η καταιγίδα «Kristin» μπήκε στην Πορτογαλία στα τέλη Ιανουαρίου, μέσα στη νύχτα, αλλά έγινε αισθητή με μια ασυνήθιστη σφοδρότητα σε δεκάδες δήμους, ιδίως στην κεντρική περιοχή, και ήδη καταγράφεται ανάμεσα στις μεγαλύτερες φυσικές καταστροφές του αιώνα στη χώρα. Ήταν η τρίτη μέσα σε λιγότερο από μία εβδομάδα, μετά την «Ingrid» και την «Joseph», και η πιο καταστροφική.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Μόλις ξημέρωσε, αποκαλύφθηκε, με όλη της την αγριότητα, μια διαδρομή καταστροφής που εκτεινόταν από σπίτια και επιχειρήσεις μέχρι σχολεία και δρόμους. Ο πληθυσμός βρέθηκε χωρίς βασικές υπηρεσίες – νερό, ηλεκτρικό, επικοινωνίες.
Το Ινστιτούτο Θάλασσας και Ατμόσφαιρας της Πορτογαλίας (IPMA), η εθνική μετεωρολογική αρχή, περιέγραψε το φαινόμενο ως μια «εκρηκτική κυκλογένεση» , όπου το κύριο πλήγμα προέρχεται από την ένταση των ανέμων.
Η ισχυρότερη ριπή ανέμου – 208 χλμ/ώρα – καταγράφηκε στο Soure, στα νότια της περιφέρειας Κοΐμπρα, αν και τα τρία από τα τέσσερα επιβεβαιωμένα θύματα από την Πολιτική Προστασία μέσα στις πρώτες 24 ώρες βρέθηκαν στον δήμο Λεϊρίας, όπου η Euronews βρέθηκε την επομένη της τραγωδίας. Η εικόνα θύμιζε πόλεμο, σε μια περιοχή που αποκόπηκε από την υπόλοιπη χώρα και τον κόσμο.
Ο πρωθυπουργός Λουίς Μοντενέγκρο μετέβη επιτόπου για να κηρύξει κατάσταση καταστροφής, η οποία στη συνέχεια επεκτάθηκε σε 68 δήμους. Συνολικά, οιζημιές ξεπέρασαν τα 5,3 δισ. ευρώ.
Στις αρχές Φεβρουαρίου, η κυβέρνηση ενέκρινε ένα πακέτο μέτρων έως 2,5 δισ. ευρώ για τη στήριξη πολιτών, επιχειρήσεων, δήμων και υποδομών. Έξι μήνες αργότερα, οι ενισχύσεις καθυστερούν και η αποκατάσταση προχωρά με το σταγονόμετρο: για χιλιάδες ανθρώπους δεν έχει καν αρχίσει να παίρνει μορφή.
Ο πρώτος θεμέλιος λίθος δεν έχει μπει ακόμη
Ο Κάρλος Αλμπέρτο και η Μαρία ντου Ροζάριο, κάτοικοι του Carvide, στον δήμο Λεϊρίας, ήταν ξύπνιοι λίγο μετά τα μεσάνυχτα της 28ης Ιανουαρίου. Άκουσαν τον «φριχτό θόρυβο» από τα φύλλα της στέγης που ξεκολλούσαν και από έναν από τους κίονες του σπιτιού που κατέρρεε. Μέσα σε λίγες ώρες, έχασαν τον χώρο όπου ζούσαν για περισσότερα από 30 χρόνια.
Η δοκιμασία εκείνης της νύχτας εξακολουθεί να τους βαραίνει ψυχολογικά και γίνεται εντονότερη όσο η λύση του προβλήματος διαρκώς αναβάλλεται. «Κάθε μέρα που περνά είναι σαν να ήταν ένας χρόνος», εξομολογείται η Μαρία ντου Ροζάριο στην Euronews.
Χωρίς στέγη, μετακόμισαν στο σπίτι ενός από τους γιους τους. Είναι συνταξιούχοι λόγω αναπηρίας – ο καθένας με σύνταξη που δεν ξεπερνά τα 500 ευρώ – και δεν έχουν περιθώριο να καλύψουν από την τσέπη τους το κόστος της ανακατασκευής. Η τελευταία προσφορά που ζήτησαν έφτασε τα 84 χιλιάδες ευρώ.
«Επειδή η ασφάλεια έχει ήδη κινητοποιηθεί, μας έδωσε χρήματα, αλλά δεν καλύπτει όλη τη δαπάνη, δηλαδή, αν μείνει έτσι, δεν ξέρω αν θα καταφέρω να ξαναχτίσω το σπίτι», εξηγεί. Το ζευγάρι περιμένει ακόμη την απάντηση στην αίτηση που υπέβαλε στην Περιφερειακή Επιτροπή Συντονισμού και Ανάπτυξης Κέντρου (CCDRC).
«Αν το κράτος δεν δώσει τα χρήματα για τα παράθυρα και τις πόρτες, τα πράγματα θα γίνουν ακόμη πιο δύσκολα», σημειώνει. Η Μαρία ντου Ροζάριο έχει κουραστεί να περιμένει και δεν πιστεύει ότι τα έργα θα ξεκινήσουν πριν από τον Οκτώβριο. «Ο εργολάβος λέει ότι πρώτα πρέπει να έχει τα υλικά για να μπορέσει να έρθει εδώ, κι εγώ πρέπει να έχω τα χρήματα για να μπορέσω να τον πληρώσω», λέει.
Στη Λεϊρία, χιλιάδες αιτήσεις για ενίσχυση παραμένουν αναξιολόγητες.
«Αν ήταν στη Λισαβόνα, τα πράγματα θα είχαν κινηθεί αλλιώς. Όταν πρόκειται για τον πόνο των άλλων και όχι τον δικό μας, είναι τελείως διαφορετικό», παρατηρεί.
Κρατικές ενισχύσεις; «Μια μπλόφα»
Η μανία της «Kristin» άφησε βαθιά σημάδια στο εργοστάσιο καλουπιών που διευθύνει ο Ζοάου Φαουστίνο στη Marinha Grande εδώ και 40 χρόνια. Από τις πέντε παραγωγικές μονάδες, οι δύο καταστράφηκαν ολοσχερώς. Οι άμεσες ζημιές ανέρχονται σε 9 εκατ. ευρώ.
Ένα από τα κτίρια άρχισε να ανακατασκευάζεται πριν από λίγες ημέρες, αλλά πολλές από τις μηχανές υψηλής ακρίβειας, παρότι καλύφθηκαν με μουσαμάδες, δεν γλίτωσαν από την βροχή και την υγρασία και υπέστησαν μη αναστρέψιμη διάβρωση. Χωρίς τον απαραίτητο εξοπλισμό για την παραγωγή και τις δοκιμές των προϊόντων, η εταιρεία λειτουργεί μόλις στο 30% της δυναμικότητάς της.
«Η επισκευή αυτών των μηχανών κοστίζει πάρα πολλά χρήματα και, επιπλέον, ο χρόνος παράδοσης είναι παράλογος», αναφέρει ο διευθυντής της TJ Moldes σε συνέντευξή του στην Euronews. Κατάφεραν ακόμη να παραδώσουν μία παραγγελία στον γερμανικό κολοσσό Porsche, όμως στο μεταξύ άλλες χάθηκαν.
Η ασφαλιστική εταιρεία έχει ήδη καταβάλει αποζημιώσεις και αυτά τα ποσά κρατούν την παραγωγή ζωντανή. Ο Ζοάου Φαουστίνο επέλεξε να μη προσφύγει στη κρατική οικονομική στήριξη, την οποία θεωρεί «μια μπλόφα».
«Αν θελήσω να προσφύγω στις γραμμές στήριξης του κράτους, θα δημιουργήσω νέο χρέος. Είναι χρέος πάνω σε χρέος. Είναι χρήματα που κάποια στιγμή θα πρέπει να επιστρέψουμε, δεν είναι δωρεάν», τονίζει ο επιχειρηματίας, υπενθυμίζοντας ότι το τμήμα της μη επιστρεπτέας ενίσχυσης που προβλέπεται από το καθεστώς που θέσπισε η κυβέρνηση εξαρτάται από «επενδύσεις» και «στόχους» που ίσως να μην είναι εφικτοί μέσα στην «αβεβαιότητα» της αγοράς και την «εμπορική σύγκρουση» που έχει ξεκινήσει η σημερινή αμερικανική κυβέρνηση.
Ακόμη και σε συνθήκες καταστροφής, η TJ Moldes κράτησε και τους 112 εργαζόμενους, οι οποίοι τις πρώτες εβδομάδες βοήθησαν να απομακρυνθούν τα μπάζα και να μετακινηθούν και να καθαριστούν οι μηχανές. Ο Ζοάου Φαουστίνο εκτιμά ότι έως τον Νοέμβριο θα είναι δυνατόν να επανεκκινήσει πλήρως η παραγωγή σε τέσσερις από τις πέντε μονάδες, ενώ η πέμπτη, με κίονες που έχουν ρωγμές, θα χρειαστεί περισσότερη αξιολόγηση και ίσως να πρέπει να ξαναχτιστεί από την αρχή.
Πυροσβέστες διασώζονται από ιδιώτες
Το πυροσβεστικό κλιμάκιο των Εθελοντών Πυροσβεστών Λεϊρίας έγινε μία από τις πιο χαρακτηριστικές εικόνες της τραγωδίας. Οι ισχυροί άνεμοι ξήλωσαν τη στέγη του κτιρίου και τα συντρίμμια προκάλεσαν ζημιές σε πολλά από τα οχήματα της υπηρεσίας.
«Ξεκινήσαμε τις εργασίες αποκατάστασης ήδη στις 28 Ιανουαρίου. Στις 8.30 είχαμε εδώ φορτηγά για να απομακρύνουν τα συντρίμμια. Και από τότε δίνουμε μια συνεχή μάχη, γιατί δεν μπορούσαμε να σταματήσουμε την παροχή βοήθειας στον πληθυσμό», δήλωσε ο διοικητής Αλμέιντα Λόπες, πρόεδρος της ένωσης.
Οι εργασίες ανακατασκευής έχουν σχεδόν ολοκληρωθεί, χάρη σε μια κοινή προσπάθεια της κοινωνίας των πολιτών. Τα χρήματα που χρησιμοποιήθηκαν προήλθαν αποκλειστικά από ιδιωτικές δωρεές.
«Μέσα στις τρεις, τέσσερις πρώτες ημέρες ήρθαν εδώ στο κλιμάκιό μας ο κύριος Πρόεδρος της Δημοκρατίας, η κυρία υπουργός Εσωτερικής Διοίκησης, μερικοί υφυπουργοί… μας είπαν ότι μπορούσαμε να προχωρήσουμε, ότι μπορούσαμε να υπολογίζουμε στη στήριξή τους, αλλά μέχρι στιγμής ούτε ένα χαρτί δεν έχουμε λάβει, που να λέει αν μπορούμε ή δεν μπορούμε να υπολογίζουμε σε αυτή τη στήριξη, είτε για ένα ευρώ είτε χωρίς ούτε ένα ευρώ», λέει ο Αλμέιντα Λόπες.
Πυριτιδαποθήκη στις εισόδους των οικισμών
Η κακοκαιρία ανήκει πλέον στο παρελθόν, αλλά έχει αφήσει εστίες κινδύνου που παραμονεύουν στο δάσος και όχι μόνο.
Ο δήμος Λεϊρίας εκτιμά ότι η θύελλα ξερίζωσε έως και οκτώ εκατομμύρια δέντρα. Σύμφωνα με τη δημοτική αρχή, επλήγησαν 10 χιλιάδες εκτάρια δάσους και η διαδικασία καθαρισμού μπορεί να διαρκέσει χρόνια.
Η πλειονότητα των δασικών δρόμων στον δήμο έχει καθαριστεί, αλλά οι ζώνες μετάβασης μεταξύ του πευκοδάσους και των οικισμών παραμένουν γεμάτες υπολείμματα λόγω έλλειψης εξειδικευμένου εργατικού δυναμικού.
Σε μια κοινότητα λιγότερο από δύο χιλιόμετρα από το κέντρο της πόλης, η Euronews εντόπισε δρόμους και οδούς όπου δίπλα τους έχει συσσωρευτεί σωρός από πεσμένους κορμούς, κλαδιά και πυκνή βλάστηση. Σε μία από αυτές τις περιπτώσεις, η απόσταση από ένα σχολικό συγκρότημα και μια αθλητική εγκατάσταση είναι περίπου 100 μέτρα. Μια πραγματική πυριτιδαποθήκη στην καρδιά του καλοκαιριού, όταν ο κίνδυνος πυρκαγιάς είναι αυξημένος.