Η Επίτροπος διεύρυνσης της ΕΕ θέτει τέσσερις άξονες συζήτησης: Εσωτερικές μεταρρυθμίσεις χωρίς αλλαγή συνθηκών, ισχυρότερες δημοκρατικές εγγυήσεις, σταδιακή ένταξη και συνολικά μεταβατικά μέτρα.
Η επικεφαλής διεύρυνσης της ΕΕ, Μάρτα Κος, παρουσίασε την Τρίτη σε γενικές γραμμές την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για αναμόρφωση της διαδικασίας διεύρυνσης της Ένωσης, σκιαγραφώντας σχέδια για σταδιακή ένταξη, αυστηρότερο έλεγχο των υποψήφιων χωρών και νέα μεθοδολογία, καθώς η διαδικασία εισέρχεται σε αυτό που η ίδια περιγράφει ως μια νέα «στιγμή του Ελσίνκι».
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
«Ο κόσμος έχει αλλάξει. Και η διεύρυνση πρέπει να αλλάξει μαζί του», δήλωσε η Ευρωπαία επίτροπος για τη Διεύρυνση Μάρτα Κος στη Διάσκεψη Πρεσβευτών της Κροατίας στο Ζάγκρεμπ την Τρίτη.
Στην ομιλία της, η Κος παρουσίασε τα βασικά στοιχεία της επερχόμενης επανεξέτασης της προενταξιακής πολιτικής – μιας πρωτοβουλίας που είχε μπει στο συρτάρι και εξετάζει πώς θα μπορούσε να είναι μια Ευρωπαϊκή Ένωση με περισσότερα από 30 κράτη μέλη. Η Επιτροπή επανέφερε το ζήτημα για να ανακτήσει την πρωτοβουλία ενόψει μιας κρίσιμης συζήτησης μεταξύ των ευρωπαίων ηγετών τον Οκτώβριο.
Για τη Σλοβένα επίτροπο, η ΕΕ βρίσκεται αντιμέτωπη με μια νέα «στιγμή του Ελσίνκι», παραπέμποντας στη σύνοδο των ευρωπαίων ηγετών στη φινλανδική πρωτεύουσα που άνοιξε τον δρόμο για τη μεταψυχροπολεμική «μεγάλη διεύρυνση», όταν 10 νέες χώρες προσχώρησαν στην Ένωση.
Έκανε ειδική αναφορά στη γρήγορη πρόοδο του Μαυροβουνίου ως επικρατέστερου υποψηφίου για ένταξη στην Ένωση, στην πρόοδο της Αλβανίας όσον αφορά την εκπλήρωση βασικών οροσήμων για το κράτος δικαίου, στις σημαντικές τεχνικές εξελίξεις της Ουκρανίας και της Μολδαβίας, καθώς και στην απόφαση της Ισλανδίας να επανακινήσει τη διαδικασία προσχώρησής της.
«Η Επιτροπή θα παρουσιάσει τις ιδέες της για το πώς πρέπει να προετοιμαστεί η Ευρωπαϊκή Ένωση καθώς οι υποψήφιες χώρες πλησιάζουν στη γραμμή τερματισμού των ενταξιακών διαπραγματεύσεων», είπε η Κος. «Κατά τη γνώμη μου, πρέπει να αντιμετωπίσουμε τέσσερα ζητήματα, ώστε να οικοδομήσουμε συναίνεση στο υψηλότερο επίπεδο για την υποδοχή νέων κρατών μελών.»
Εσωτερικές μεταρρυθμίσεις
Κατά την επικεφαλής της διεύρυνσης της ΕΕ, μια μεγαλύτερη Ένωση θα χρειαστεί σημαντικές μεταρρυθμίσεις για να παραμείνει ικανή να δρα και να προσαρμόζεται γρήγορα σε περιόδους κρίσης.
Επισημαίνει, πάντως, ότι αλλαγές στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων και στις θεσμικές ρυθμίσεις θα μπορούσαν να εισαχθούν χωρίς τροποποίηση των συνθηκών, κάτι που θα απαιτούσε χρονοβόρες διαπραγματεύσεις και μια απρόβλεπτη διαδικασία κύρωσης από τα κράτη μέλη.
«Πρέπει να αξιοποιήσουμε αυτή τη δυνατότητα για να κάνουμε τη λήψη αποφάσεων πιο απλή και πιο ευέλικτη. Αυτό θα μπορούσε επίσης να σημαίνει μείωση των τομέων στους οποίους ένα μόνο κράτος μέλος μπορεί να μπλοκάρει όλους τους υπόλοιπους. Θα μπορούσε επίσης να σημαίνει να κάνουμε τα θεσμικά μας όργανα μικρότερα», είπε η Κος.
Αναφέρθηκε επίσης στην ενισχυμένη συνεργασία, έναν νομικό μηχανισμό που επιτρέπει σε μια μικρότερη ομάδα χωρών της ΕΕ να προχωρήσει με μια πρωτοβουλία όταν τα άλλα κράτη μέλη δεν είναι έτοιμα να το πράξουν. Ο μηχανισμός έχει χρησιμοποιηθεί σε τομείς όπως η συμφωνία Σένγκεν και το ευρώ.
Δημοκρατικές δικλείδες ασφαλείας
Ένα ακόμη στοιχείο που ανέδειξε η επίτροπος είναι η ενίσχυση των υφιστάμενων δικλείδων ασφαλείας ώστε να αποτραπεί ο δημοκρατικός πισωγυρισμός και η υποχώρηση στον τομέα του κράτους δικαίου εκ μέρους νέων μελών – μια ιδέα που προώθησαν πέντε ιδρυτικά μέλη της ΕΕ ως μάθημα από την περίπτωση της Ουγγαρίας υπό τον Βίκτορ Όρμπαν.
«Πρέπει να προχωρήσουμε ένα βήμα παραπέρα. Οφείλουμε να διασφαλίσουμε ότι δεν θα αφήσουμε να εισέλθουν Δούρειοι ίπποι. Ούτε σήμερα, ούτε σε 10 ή 20 χρόνια από τώρα. Η πρόσφατη εμπειρία έχει δείξει ότι μπορεί να χρειάζονται ισχυρότερες δικλείδες ασφαλείας, ώστε να προλαμβάνονται – και, όπου χρειάζεται, να διορθώνονται – παραβιάσεις των θεμελιωδών αρχών και αξιών της Ένωσής μας», είπε η Κος.
Ωστόσο, η πρόταση έχει αποδειχθεί αμφιλεγόμενη, καθώς κινδυνεύει να έρθει σε αντίθεση με τη βασική αρχή της ΕΕ ότι τα κράτη μέλη πρέπει να αντιμετωπίζονται ισότιμα, δημιουργώντας ενδεχομένως μέλη δεύτερης κατηγορίας.
Ο πρέσβης της ΕΕ του Μαυροβουνίου, Πέταρ Μάρκοβιτς, δήλωσε στο Euronews ότι η Ποντγκόριτσα θα ήταν θετικά διακείμενη σε τέτοιες δικλείδες ασφαλείας, υπό την προϋπόθεση ότι θα βασίζονται σε αντικειμενικά κριτήρια που αξιολογούνται κατά περίπτωση.
«Τέτοια μέτρα είναι αναγκαία, όχι απλώς ευκταία. Είναι κρίσιμα για την οικοδόμηση εμπιστοσύνης και ενότητας στο εσωτερικό της Ένωσής μας, ώστε να αποδεχθεί νέα μέλη», πρόσθεσε η Κος, υποδηλώνοντας ότι οι ισχυρότερες δικλείδες ασφαλείας θα μπορούσαν επίσης να διευκολύνουν τη διαδικασία κύρωσης.
Μεθοδολογία διεύρυνσης
Αρκετές χώρες της ΕΕ, με πιο χαρακτηριστικές τη Γαλλία και τη Γερμανία, έχουν επίσης προτείνει ότι η Ένωση πρέπει να επανεξετάσει τη μεθοδολογία της διεύρυνσης, ιδίως μέσω «σταδιακής ένταξης», η οποία θα προσφέρει στις υποψήφιες χώρες απτά οφέλη σε πρωιμότερο στάδιο.
«Η διεύρυνση της ΕΕ πρέπει να εξελιχθεί ώστε να ανταποκρίνεται στις σημερινές πραγματικότητες», είπε η Κος, επισημαίνοντας ότι, ενώ η ενταξιακή διαδικασία μπορεί να διαρκέσει δεκαετίες, οι αντίπαλοι της ΕΕ μπορούν να εκμεταλλευτούν την αβεβαιότητα και να ασκήσουν πολιτικές πιέσεις για να εκτροχιάσουν τη διαδικασία.»
«Πρέπει επομένως να ξεφύγουμε από τη λογική του «όλα ή τίποτα» στη διεύρυνση. Χρειαζόμαστε μια πιο δομημένη προσέγγιση για να καλύψουμε τον χρόνο που δεν έχουμε πια. Πρέπει να αναζητήσουμε πιο φιλόδοξους τρόπους σταδιακής ένταξης», είπε.
Η ανάγκη να επαναπροσδιοριστεί η μεθοδολογία διεύρυνσης της Ένωσης οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην έναρξη της ενταξιακής διαδικασίας της Ουκρανίας, καθώς οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες φοβούνται ότι κάποια μορφή ένταξης και εγγυήσεων ασφάλειας ίσως πρέπει να ενταχθεί σε μια ενδεχόμενη συμφωνία ειρήνης με τη Ρωσία, ώστε να εδραιωθεί οριστικά ο ευρωπαϊκός προσανατολισμός του Κιέβου.
Η Κος σημείωσε ότι υπάρχουν ήδη ορισμένα πρώιμα οφέλη που μπορούν να αποκομίσουν οι υποψήφιες χώρες, όπως η ένταξη στον Ενιαίο Χώρο Πληρωμών σε Ευρώ (SEPA) και η διασύνδεση με το ενεργειακό δίκτυο της Ένωσης. «Αυτά είναι θετικά βήματα. Αλλά δεν αρκούν», συνέχισε.
Μεταβατικά μέτρα
Τέλος, η επικεφαλής της διεύρυνσης της ΕΕ υπογράμμισε ότι οι Βρυξέλλες πρέπει να κατανοήσουν τον αντίκτυπο που θα έχουν οι νεοεισερχόμενοι στα υφιστάμενα κράτη μέλη και να προστατεύσουν τα συμφέροντα της Ένωσης από δυνητικούς κινδύνους.
«Έχουμε εμπειρία με εκτεταμένα μεταβατικά μέτρα, ώστε να διασφαλίζουμε ότι η ένταξη των νεοεισερχόμενων εξελίσσεται ομαλά. Και πρέπει να διασφαλίσουμε ότι ο προϋπολογισμός της ΕΕ μπορεί να συνεχίσει να χρηματοδοτεί τις προτεραιότητές μας», πρόσθεσε.
Ο τρόπος με τον οποίο θα ενσωματωθούν τα νέα κράτη μέλη στον προϋπολογισμό της ΕΕ αποτελεί σημείο τριβής μεταξύ των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων, περιπλέκοντας ακόμη περισσότερο τις ήδη τεταμένες διαπραγματεύσεις για το επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο.