Το πακέτο ένταξης 3,2 δισ. ευρώ του Μαυροβουνίου μπορεί να δημιουργήσει προηγούμενο για τη χρηματοδότηση μελλοντικών διευρύνσεων
Το Μαυροβούνιο αναμένεται να δημιουργήσει προηγούμενο ως προς τον τρόπο χρηματοδότησης της μελλοντικής διεύρυνσης της ΕΕ, προσθέτοντας ακόμη έναν παράγοντα πολυπλοκότητας στη συζήτηση για τον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της Ένωσης.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Τον περασμένο μήνα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε το χρηματοδοτικό πακέτο για την προσχώρηση του Μαυροβουνίου, την πιο προχωρημένη διαδικασία από όλες τις σημερινές υποψήφιες χώρες για ένταξη στην ΕΕ.
Το οικονομικό κόστος της χώρας των Δυτικών Βαλκανίων, με πληθυσμό περίπου 626.000 κατοίκων, υπολογίστηκε σε 3,2 δισ. ευρώ – λιγότερο από 1 ευρώ ανά φορολογούμενο της ΕΕ ή, όπως το έθεσαν αξιωματούχοι της Επιτροπής, λιγότερο από την τιμή ενός καφέ.
Ωστόσο, παρότι η δημοσιονομική επίπτωση μπορεί να είναι ελάχιστη σε σχέση με τον μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ που αγγίζει τα 2 τρισ. ευρώ, ο αντίκτυπος του Μαυροβουνίου στις ήδη ευαίσθητες διαπραγματεύσεις για τον προϋπολογισμό μπορεί να αποδειχθεί πολύ μεγαλύτερος από ό,τι υποδηλώνει το μέγεθός του.
«Το χρηματοδοτικό πακέτο για το Μαυροβούνιο αναμένεται να προκαλέσει αντιδράσεις, όχι τόσο για τα ποσά που περιλαμβάνει όσο ως ζήτημα αρχής», δήλωσε στην Euronews ένας Ευρωπαίος διπλωμάτης, μιλώντας υπό τον όρο της ανωνυμίας λόγω της ευαισθησίας του θέματος.
Η διεύρυνση της ΕΕ έχει αποκτήσει νέα δυναμική, έπειτα από μια μακρά περίοδο στασιμότητας από την ένταξη της Κροατίας το 2013. Αξιωματούχοι της Επιτροπής υποστηρίζουν ότι έχει σημειωθεί περισσότερη πρόοδος τους τελευταίους έξι μήνες απ’ ό,τι την προηγούμενη δεκαετία.
Ωστόσο, η ανανεωμένη ώθηση έχει τροφοδοτήσει και τις εκκλήσεις για μεταρρύθμιση της διαδικασίας προσχώρησης, με αρκετές πρωτεύουσες της ΕΕ να προτείνουν νέες δημοκρατικές δικλίδες ασφαλείας και σταδιακή ενσωμάτωση για υποψήφιες χώρες όπως η Ουκρανία.
Κατά συνέπεια, το Μαυροβούνιο, για το οποίο η σύνταξη της συνθήκης προσχώρησης ξεκίνησε πριν από λίγες εβδομάδες, έχει εξελιχθεί σε δοκιμαστική υπόθεση για το πώς θα μοιάζει η επόμενη φάση διεύρυνσης, την ώρα που η Επιτροπή ετοιμάζει τις δικές της προτάσεις προκειμένου να ανακτήσει την πρωτοβουλία σε αυτό το πεδίο.
«Το Μαυροβούνιο είναι προηγούμενο. Δεν θα έπρεπε να είναι, αλλά αναπόφευκτα είναι», σχολίασε δεύτερος διπλωμάτης, επισημαίνοντας ότι τα κράτη μέλη θέλουν οι θέσεις τους στις διαπραγματεύσεις για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο να αποτυπωθούν και σε αυτόν τον φάκελο.
Δημοσιονομικές επιπτώσεις
Το επίμαχο ζήτημα θα είναι ο τρόπος χρηματοδότησης του πρόσθετου κόστους που θα επιφέρει το Μαυροβούνιο στον προϋπολογισμό της ΕΕ – αν θα καλυφθεί με ανακατανομή των υφιστάμενων πόρων ή με νέους – και ποιες θα είναι οι συνέπειες για τα ταμεία της Ένωσης.
Τα χρηματοδοτικά προγράμματα αντανακλούν τις διαφορετικές πολιτικές προτεραιότητες των κρατών μελών και αποτελούν βασικό πεδίο σύγκρουσης στις διαπραγματεύσεις για τον προϋπολογισμό, με τις χώρες του νότου και της ανατολικής Ευρώπης να ζητούν περισσότερα κονδύλια για την πολιτική συνοχής και τη γεωργία, ενώ οι βόρειες πρωτεύουσες πιέζουν για εστίαση στην ανταγωνιστικότητα και την άμυνα.
Αν το Μαυροβούνιο γίνει κράτος μέλος της ΕΕ, θα γίνει ο λεγόμενος «καθαρός αποδέκτης», λαμβάνοντας περισσότερα χρήματα από την ΕΕ απ’ όσα συνεισφέρει. Σύμφωνα με την πρόταση της Επιτροπής, σημαντικό μέρος της χρηματοδότησης για τη συνοχή και τη γεωργία θα προέλθει από τους πόρους που επρόκειτο να λάβει το Μαυροβούνιο στο πλαίσιο του σχεδίου Global Europe, του προγράμματος αναπτυξιακής βοήθειας της ΕΕ.
Με άλλα λόγια, καθώς το Μαυροβούνιο θα πάψει να είναι επιλέξιμο για αναπτυξιακή βοήθεια, τα χρήματα που του έχουν ήδη κατανεμηθεί θα ανακατευθυνθούν στη γεωργική και περιφερειακή χρηματοδότηση. Ο τρόπος κάλυψης των υπολοίπων χρηματοδοτικών προγραμμάτων παραμένει ανοιχτό ζήτημα.
Η Επιτροπή προτείνει αναλογική αύξηση των κονδυλίων που διατίθενται σε τομείς όπως η άμυνα και η ανταγωνιστικότητα, με στόχο «να διασφαλιστεί ότι δεν θα υπάρξει αρνητική επίπτωση στη χρηματοδότηση που προβλέπεται για την ΕΕ των 27».
Ωστόσο, παραμένει ανοιχτό από πού θα προέλθουν αυτά τα επιπλέον χρήματα. Θα απαιτηθούν είτε πρόσθετα έσοδα από φόρους σε επίπεδο ΕΕ, τους λεγόμενους ίδιους πόρους, είτε υψηλότερες εθνικές εισφορές από τα κράτη μέλη.
Οι χώρες «καθαροί πληρωτές» όπως η Γερμανία και η Ολλανδία, γνωστές ως οι φειδωλοί, πιέζουν για τη μείωση του συνολικού μεγέθους του προϋπολογισμού της ΕΕ ώστε να συγκρατηθούν οι εθνικές εισφορές και αναμένεται να επιμείνουν στην ανακατανομή των υφιστάμενων πόρων.
Αν και το πραγματικό ποσό μπορεί να θεωρηθεί αμελητέο για τους εθνικούς προϋπολογισμούς, το ζήτημα αναμένεται να δημιουργήσει προηγούμενο για τις μελλοντικές συνθήκες προσχώρησης – είτε για χώρες όπως η Αλβανία και η Μολδαβία, που είναι απλώς μικρότερες, είτε για πολύ πιο σύνθετες περιπτώσεις όπως η Ουκρανία.
Το αποτέλεσμα ίσως αποδειχθεί κάτι περισσότερο από μια ακόμη μάχη επιρροής για τον τρόπο κατανομής των πόρων εντός της Ένωσης. Θα μπορούσε επίσης να έχει αποτρεπτικό αποτέλεσμα για πλουσιότερες χώρες που εξετάζουν την ένταξη, καθώς θα είναι καθαροί συνεισφέροντες από την πρώτη στιγμή.
Η Ισλανδία, ειδικότερα, πρόκειται να διεξαγάγει στα τέλη Αυγούστου δημοψήφισμα για το αν θα επανακινήσει τις συνομιλίες ένταξης στην ΕΕ, αφού ανέστειλε την υποψηφιότητά της το 2015.
«Το Μαυροβούνιο δημιουργεί το προηγούμενο», ανέφερε άλλη πηγή με άμεση γνώση του θέματος. «Η ΕΕ θα πρέπει να είναι συνεπής στις μελλοντικές διαδικασίες προσχώρησης. Το από ποιο «ταμείο» θα προέρχονται τα χρήματα θα προκαλέσει αντιδράσεις».