Το 52,8% απέρριψε την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων – Η οικονομία, η αλιεία και η εθνική κυριαρχία στο επίκεντρο
Οι Βρυξέλλες ήλπιζαν ότι θα μπορούσαν να προσελκύσουν πλουσιότερα κράτη στη σφαίρα επιρροής τους, προβάλλοντας την ΕΕ ως πυλώνα άμυνας και ασφάλειας σε ένα ολοένα πιο ασταθές γεωπολιτικό περιβάλλον.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Οι Ισλανδοί ψηφοφόροι απέδειξαν ότι έκαναν λάθος.
Όταν η ισλανδική κυβέρνηση ανακοίνωσε δημοψήφισμα για το αν θα επαναληφθούν οι διαπραγματεύσεις για την ένταξη στην ΕΕ, αξιωματούχοι της ΕΕ χαιρέτισαν την κίνηση ως ένδειξη ότι η Ένωση μετατοπιζόταν από την αντίληψη ότι αποτελεί αποκλειστικά μια αγορά προς έναν πλήρως ανεπτυγμένο πολιτικό παράγοντα.
Ως αποτέλεσμα, αναμενόταν ότι οι λόγοι ασφαλείας θα υπερίσχυαν της ιστορικής απροθυμίας των πλουσιότερων σκανδιναβικών χωρών να ενταχθούν στην Ένωση.
«Σε έναν κόσμο όπου αντιμετωπίζουμε πιέσεις από την Ανατολή και τη Δύση, όπου οι παλιές συμμαχίες εξασθενούν και αναδύονται νέες, όπου οι εξαρτήσεις χρησιμοποιούνται ως όπλο και όπου βιώνουμε άμεσες επιθέσεις στη δημοκρατία μας και στον τρόπο ζωής μας, το να γίνουμε ισχυρότεροι μαζί είναι το μεγαλύτερο πλεονέκτημά μας», δήλωσε η Επίτροπος αρμόδια για τη Διεύρυνση, Μάρτα Κος, σε διάσκεψη την περασμένη εβδομάδα.
Με το 52,8% των Ισλανδών ψηφοφόρων να απορρίπτει την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων για την ένταξη στην ΕΕ, οι Βρυξέλλες θα πρέπει πλέον να αντιμετωπίσουν το ερώτημα κατά πόσο μπορούν πραγματικά να προσφέρουν στις υποψήφιες χώρες ένα πειστικό επιχείρημα στον τομέα της ασφάλειας.
Η μεταβαλλόμενη παγκόσμια τάξη
Οι πρόσφατες γεωπολιτικές εξελίξεις ενίσχυσαν αυτό το σκεπτικό: ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ απείλησε να καταλάβει τη Γροιλανδία διά της βίας, ο επιθετικός πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία μπήκε στον πέμπτο χρόνο του και η Αρκτική μετατρέπεται σε ολοένα πιο αμφισβητούμενη περιοχή για την πρόσβαση σε σπάνιες γαίες και αναδυόμενες εμπορικές διαδρομές.
Τον Απρίλιο, η πρωθυπουργός της Ισλανδίας, Κρίστρουν Φρόσταδoτιρ, δήλωσε στο Euronews ότι ανέμενε πως η μεταβαλλόμενη γεωπολιτική τάξη θα επηρέαζε τη δημόσια συζήτηση για το δημοψήφισμα, τονίζοντας παράλληλα ότι δεν ήθελε η συζήτηση να καθοδηγείται από τον φόβο.
Οι Βρυξέλλες άρχισαν επίσης να εξετάζουν τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσαν να ενισχύσουν την εγγύηση ασφάλειας που παρέχεται βάσει του άρθρου 42.7 της Συνθήκης της ΕΕ, μετά από επίθεση με drone — πιθανότατα από τη Χεζμπολάχ με χρήση drone ιρανικής κατασκευής — κατά βρετανικής αεροπορικής βάσης στην Κύπρο, ένα από τα λίγα κράτη μέλη που δεν είναι μέλη του ΝΑΤΟ.
Έρευνα του Ευρωβαρόμετρου την άνοιξη έδειξε ότι το 75% των Ευρωπαίων θεωρεί την ΕΕ τόπο σταθερότητας σε έναν ταραγμένο κόσμο, ενώ το ποσοστό όσων βλέπουν τα οφέλη της συμμετοχής στην Ευρωπαϊκή Ένωση έφτασε σε ιστορικό υψηλό.
Ωστόσο, το ιστορικό δημοψήφισμα του Σαββάτου αποτέλεσε ένα ισχυρό τεστ πραγματικότητας για τις Βρυξέλλες, καθώς οι Ισλανδοί ψηφοφόροι απέρριψαν το ενδεχόμενο διαπραγμάτευσης για την ένταξη στην ΕΕ, έπειτα από μια προεκλογική εκστρατεία που επικεντρώθηκε σε μεγάλο βαθμό στα οικονομικά ζητήματα.
«Το δημοψήφισμα στην Ισλανδία ήταν ένα ψυχρό ντους πραγματικότητας για το πού βρίσκεται η ΕΕ ως πάροχος ασφάλειας», δήλωσε στο Euronews ο Κρις Κρεμίντας-Κόρτνεϊ, ανώτερος σύμβουλος στο European Policy Centre.
«Η ένταξη στην ΕΕ δεν προσέφερε καμία μοναδική εγγύηση εδαφικής ασφάλειας. Ως εκ τούτου, το δημοψήφισμα κρίθηκε με βάση την οικονομική συμφωνία, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά την αλιεία, το νόμισμα και την κυριαρχία», δήλωσε ο Κρεμίντας-Κόρτνεϊ.
Η οικονομία πάνω από την ασφάλεια
Και στις δύο πλευρές, η οικονομία βρέθηκε στο επίκεντρο της προεκλογικής εκστρατείας για το δημοψήφισμα — τουλάχιστον επιφανειακά.
Για το στρατόπεδο του «Ναι», το επίκεντρο ήταν η υιοθέτηση του ευρώ ως τρόπος μείωσης των επιτοκίων εξυπηρέτησης του κρατικού χρέους, προσφέροντας άμεση ανακούφιση από τα επιτόκια των στεγαστικών δανείων και τον πληθωρισμό. Για το στρατόπεδο του «Όχι», το επίκεντρο ήταν η διατήρηση του ισλανδικού ελέγχου στην αλιεία και τη γεωργία.
Για τη Χούλντα Θόρντισντοτιρ, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο της Ισλανδίας, το δημοψήφισμα άγγιξε ένα βαθύτερο ζήτημα σχετικά με την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της χώρας και, ευρύτερα, τη θέση της Ισλανδίας στον κόσμο — και η εκστρατεία του «Όχι» έδωσε έμφαση σε ζητήματα που συνδέονται πολύ περισσότερο με την ισλανδική ταυτότητα.
«Η διάσταση της ασφάλειας μπορεί να ενίσχυσε τις ήδη υπάρχουσες απόψεις των ψηφοφόρων που είχαν ήδη κλίνει προς το “Ναι” ή το “Όχι”, υπό το φως προϋπαρχουσών πεποιθήσεων. Ωστόσο, δεν αποτέλεσε αποφασιστικό ζήτημα κατά την προεκλογική εκστρατεία, καθώς ήταν πολύ λιγότερο παρούσα απ’ όσο πολλοί ανέμεναν», δήλωσε η Θόρντισντοτιρ στο Euronews.
Η Θόρντισντοτιρ υποστήριξε ότι η άμυνα και η ασφάλεια ήταν πιθανότατα στην κορυφή της ατζέντας της πολιτικής ελίτ, η οποία ανησυχούσε για τις διεθνείς εξελίξεις, ενώ οι απλοί πολίτες ενδιαφέρονταν περισσότερο για τα καθημερινά οικονομικά ζητήματα.
Το επιχείρημα της ασφάλειας μπορεί να λειτούργησε και προς τις δύο κατευθύνσεις: οι συζητήσεις για τον επανεξοπλισμό της Ευρώπης και τη δημιουργία ευρωπαϊκού στρατού προκάλεσαν ανησυχία στους Ισλανδούς ότι θα υποχρεώνονταν να υπηρετήσουν στον στρατό για λογαριασμό των Βρυξελλών.
Το ζήτημα της άμυνας αγγίζει μια μακροχρόνια αμφισημία στην ισλανδική κοινωνία, η οποία καταφέρνει να θεωρεί τον εαυτό της τόσο ιδρυτικό μέλος του ΝΑΤΟ, στο πλαίσιο μιας ξεκάθαρης διεθνούς συμμαχίας, όσο και φιλειρηνικό έθνος χωρίς μόνιμο στρατό.
Το ΝΑΤΟ έχει προτεραιότητα
Όταν η Ρωσία εξαπέλυσε την πλήρους κλίμακας εισβολή στην Ουκρανία το 2022, αυτό οδήγησε άμεσα τη Σουηδία και τη Φινλανδία να υποβάλουν αιτήσεις για ένταξη στο ΝΑΤΟ. Δεν καταγράφηκε αντίστοιχη τάση προς την ένταξη στην ΕΕ μεταξύ των άμεσων γειτόνων τους, όπως η Νορβηγία και η Ισλανδία.
Τόσο η Νορβηγία όσο και η Ισλανδία είναι ήδη μέλη του ΝΑΤΟ και βαθιά ενταγμένες στην ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας. Παρά την αποδέσμευση των ΗΠΑ από τη συμμαχία υπό την επιρροή του Τραμπ, και οι δύο χώρες φαίνεται να θεωρούν ότι η συμμετοχή στο ΝΑΤΟ επαρκεί και ότι οι Βρυξέλλες έχουν ελάχιστα περισσότερα να προσφέρουν σε αυτόν τον τομέα.
«Εάν η νορβηγική κυβέρνηση δεν πίστευε πλέον ότι η εγγύηση ασφάλειας του ΝΑΤΟ είναι αξιόπιστη, θα είχε ήδη ξεκινήσει συζητήσεις για την ένταξη στην ΕΕ», δήλωσε ο Έσπεν Εμίλ Τίγκεσεν, σύμβουλος στη νορβηγική δεξαμενή σκέψης Agenda.
«Η Νορβηγία είναι ήδη βαθιά ενταγμένη στην αμυντική συνεργασία της ΕΕ. Ο υπολογισμός για τον μέσο ψηφοφόρο είναι πιθανότατα ότι το κόστος της πλήρους ένταξης θα υπερέβαινε τα οφέλη από την άποψη της ασφάλειας. Είτε είναι μέλη είτε όχι, η ΕΕ έχει επίσης συμφέρον να διατηρεί τη Νορβηγία και την Ισλανδία κοντά της», δήλωσε ο Τίγκεσεν.
Σε σύσταση για την ασφάλεια στην Αρκτική που εγκρίθηκε πέρυσι, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έφτασε στο σημείο να προτείνει την επέκταση της εγγύησης ασφάλειας της ΕΕ βάσει του άρθρου 42.7 και στη Νορβηγία, στο πλαίσιο βαθύτερης συνεργασίας με το Όσλο για την αντιμετώπιση κρίσιμων κενών στη συλλογική άμυνα της Ευρώπης.
Η Νορβηγία, από την πλευρά της, θεωρεί ότι διαθέτει σημαντικό περιθώριο επιρροής απέναντι στην Ουάσινγκτον, δεδομένου του ρόλου της στην παρακολούθηση του ρωσικού στόλου πυρηνικών υποβρυχίων στη χερσόνησο Κόλα.
Η Ισλανδία, με τη σειρά της, δεν αισθάνθηκε ότι απειλείται από τις δηλώσεις του Τραμπ για τη Γροιλανδία, θεωρώντας τον εαυτό της πολύ πιο ανεξάρτητη χώρα και όχι τόσο πλούσια σε φυσικούς πόρους που ενδιαφέρουν τους Αμερικανούς.
«Στο τέλος, οι Ισλανδοί εξακολουθούν να βλέπουν την ΕΕ πρωτίστως ως μια αγορά στην οποία μπορούν να ενταχθούν — ή όχι», δήλωσε ο Κρεμίντας-Κόρτνεϊ του EPC.