Αν κάτι μοιάζει με πάπια, κολυμπά σαν πάπια και κάνει «κουάξ» σαν πάπια, μάλλον είναι πάπια. Το DMA μοιάζει με πάπια, όμως πολλοί το λένε κότα.
Η Πράξη για τις Ψηφιακές Αγορές (DMA) αρχικά σχεδιάστηκε ως εργαλείο του δικαίου του ανταγωνισμού. Παρότι στη συνέχεια ο ρόλος της απέκτησε πιο σύνθετες αποχρώσεις, στηρίχθηκε σε εσφαλμένα εννοιολογικά θεμέλια, τα οποία θα την κατατρέχουν και στο μέλλον.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Ένα χρήσιμο υπενθύμισμα, πρώτα. Πριν από σχεδόν ακριβώς τρία χρόνια, η τότε επίτροπος Ανταγωνισμού Μαργκρέτε Βεστάγκερ προειδοποιούσε ήδη για τους κινδύνους του metaverse και της OpenAI. Προειδοποιούσε:
«Σίγουρα δεν κινηθήκαμε υπερβολικά γρήγορα, και αυτό μπορεί να αποτελέσει ένα σημαντικό μάθημα για εμάς στο μέλλον», είπε.
«Πρέπει να προβλέπουμε και να σχεδιάζουμε τις αλλαγές, δεδομένου ότι είναι προφανές πως η εφαρμογή και η νομοθετική μας διαδικασία θα είναι πάντα πιο αργές από τις ίδιες τις αγορές. Για παράδειγμα, είναι ήδη καιρός να αρχίσουμε να αναρωτιόμαστε πώς πρέπει να μοιάζει ο υγιής ανταγωνισμός στο metaverse ή πώς κάτι σαν το ChatGPT μπορεί να αλλάξει τα δεδομένα», πρόσθεσε.
Κάπου πριν από πέντε έως επτά χρόνια έγινε ορατή μια θεμελιώδης αλλαγή στη νοοτροπία των Ευρωπαίων ρυθμιστών. Άρχισαν να επιχειρούν να αποτρέψουν την εμφάνιση επιβλαβών τεχνολογιών προτού αυτές υιοθετηθούν ευρέως. Ο στόχος είναι αξιέπαινος· η εφαρμογή του όμως αποδείχθηκε επιζήμια, τόσο για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις όσο και για τους καταναλωτές. Ο λόγος δεν είναι δύσκολο να εντοπιστεί. Περίπου τρία χρόνια μετά την προειδοποίηση της Βεστάγκερ, η Meta ανακοίνωσε (πηγή στα Αγγλικά) ότι θα έκλεινε τον Ιούνιο το Horizon Worlds (σημείωση: η απόφαση αυτή ανατράπηκε από τη Meta λίγο αργότερα). Το επεισόδιο αυτό είναι μια έγκαιρη υπενθύμιση ότι οι ρυθμιστικές αρχές είναι διαβόητα κακές στο να προβλέπουν τις εξελίξεις στις αγορές.
Θα μπορούσε κανείς να αναφέρει αναρίθμητα παρόμοια παραδείγματα των τελευταίων ετών, με χαρακτηριστικό την Πράξη για την Τεχνητή Νοημοσύνη της ΕΕ (EU AI Act), η οποία περιείχε ασυνέπειες και παραδοχές που ήταν ήδη ξεπερασμένες όταν τέθηκε σε ισχύ.
Κατά πρόσφατη επίσκεψή του, με αφορμή τη συμπλήρωση 35 ετών της Ουγγρικής Αρχής Ανταγωνισμού, ο πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Επιτροπής Εμπορίου των ΗΠΑ (FTC), Andrew N. Ferguson, προσέφερε μια αιχμηρή διάγνωση (πηγή στα Αγγλικά) της ευρωπαϊκής δυσχερούς θέσης.
«Η υπερρύθμιση και η υπερβολικά επιθετική εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού έχουν περιορίσει την ικανότητα της Ευρώπης να ανταγωνίζεται [...] Δεν είναι τυχαίο ότι σχεδόν κάθε εταιρεία που έχει χαρακτηριστεί «gatekeeper» από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή βάσει της Πράξης για τις Ψηφιακές Αγορές είναι αμερικανική», είπε.
Στην Ευρώπη, οι μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες μπορεί να φαίνονται γιγάντιες, όμως το μέγεθος δεν ταυτίζεται με την κυριαρχία και φαίνεται πως αυτό το μάθημα κάπου το ξεχάσαμε. Για παράδειγμα, η Microsoft, πιθανώς η εταιρεία με την καλύτερη στρατηγική θέση στον κλάδο, μέχρι τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές δεν έχει καταφέρει να αποκτήσει ουσιαστικό αποτύπωμα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, στην αναζήτηση για καταναλωτές ή στην αγορά LLM, των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων, σε κλίμακα.
Η πρόωρη ρύθμιση, πάντως, δεν είναι το μόνο σύμπτωμα αυτής της προβληματικής ρυθμιστικής νοοτροπίας. Ο αρχιτέκτονας της Πράξης για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA), Τιερί Μπρετόν, έστειλε επιστολή προς την πλατφόρμα X (πηγή στα Αγγλικά) και εμμέσως προς τον Ίλον Μασκ, προειδοποιώντας ότι η μετάδοση σε ζωντανή ροή μιας συνέντευξης με υποψήφιο για την προεδρία των ΗΠΑ θα μπορούσε να συνιστά παράβαση της DSA. Η τεκμαιρόμενη ενοχή που διέτρεχε την επιστολή αυτή ήταν ολοφάνερη.
Ο Lazar Radic διατύπωσε πρόσφατα (πηγή στα Αγγλικά) αυτό που πολλοί υποψιάζονταν εδώ και καιρό: η DMA και όσοι την εφαρμόζουν αντιμετωπίζουν την Amazon.com σαν σιδηρόδρομο του 19ου αιώνα. Παρόμοιες παρερμηνείες διαπερνούν και τον τρόπο με τον οποίο οι ρυθμιστικές αρχές βλέπουν άλλους αμερικανικούς τεχνολογικούς κολοσσούς. Πρέπει να αντιληφθούμε ότι αυτή η νοοτροπία προορίζει εκ των προτέρων τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και τους καταναλωτές να είναι οι χαμένοι.
Η σύγκριση με τη ρύθμιση του κλάδου των τηλεπικοινωνιών είναι διδακτική και ταυτόχρονα αποθαρρυντική. Όταν ρυθμίζονταν οι τηλεπικοινωνίες, οι ευρωπαϊκές χώρες κατείχαν τις υποκείμενες υποδομές και οι ευρωπαϊκές εταιρείες ανταγωνίζονταν επάνω σε αυτές.
Στον 21ο αιώνα, όμως, η Ευρώπη έχει ουσιαστικά παραχωρήσει το επίπεδο των ψηφιακών υποδομών, τις σημερινές πλατφόρμες, σε αμερικανικές εταιρείες. Οι ρυθμιστικές αρχές αντέδρασαν εφαρμόζοντας την ίδια λογική που χρησιμοποιούσαν πριν από δεκαετίες στις τηλεπικοινωνίες: ρύθμιση της πρόσβασης και επιβολή της μη διάκρισης. Λίγοι έχουν αντιληφθεί το μοιραίο ελάττωμα αυτής της προσέγγισης. Σημαίνει ότι ακόμη και οι ευρωπαϊκές εταιρείες που θέλουν να αμφισβητήσουν τους αμερικανικούς κατεστημένους παίκτες αναγκάζονται ουσιαστικά να ανταγωνίζονται πάνω στην πλατφόρμα και όχι για την ίδια την αγορά. Πρόκειται για μάχη που δεν μπορεί να κερδηθεί. Η επιτυχία είναι δυνατή μόνο αν ο ανταγωνισμός μετατοπιστεί ώστε να αλλάξει εντελώς η ίδια η αγορά.
Εν κατακλείδι, η DMA, μαζί με τις άλλες πρόσφατες ρυθμίσεις στον τομέα της τεχνολογίας, είναι σύμπτωμα μιας αποτυχημένης ρυθμιστικής φιλοσοφίας. Αυτό που κάνει την κατάσταση ακόμη πιο ανησυχητική είναι ότι η κατάργηση μόνο της DMA δεν θα έλυνε τα βαθύτερα ευρωπαϊκά προβλήματα.
Αυτό που χρειάζεται είναι απορρύθμιση σε μεγάλη κλίμακα, με αποξήλωση σημαντικού τμήματος των κανονισμών και οδηγιών της ΕΕ, σε συνδυασμό με μια ουσιαστική επιτάχυνση της σχεδόν ανενεργής εφαρμογής των κανόνων της ενιαίας αγοράς. Γιατί για να κατέχεις μια αγορά, πρέπει να είσαι βιώσιμος και αποδοτικός και στα πέντε επίπεδα της «τούρτας της τεχνητής νοημοσύνης», για να δανειστούμε την εύστοχη διατύπωση του Jensen Huang.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση χρειάζεται μια τόσο τολμηρή προσέγγιση, που ακόμη και ο Χαβιέρ Μιλέι θα ζήλευε τόσο την ταχύτητά της όσο και την αποφασιστικότητά της.
Αυτό δεν πρόκειται να συμβεί, δεν μπορεί να συμβεί, χωρίς ριζική θεσμική αλλαγή. Και μια τέτοια αλλαγή μοιάζει σχεδόν δομικά αδύνατη, δεδομένης της θεσμικής αρχιτεκτονικής της ΕΕ.
Υπάρχει ένα ζωντανό παράδειγμα σε πολλές χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Στη Σοβιετική Ένωση, η επιτυχία μετριόταν πάντα σε σχέση με άλλα αποτυχημένα κράτη. Αντικειμενικά όμως, ακόμη και η σχετική επιτυχία εντός του συστήματος ισοδυναμούσε με αποτυχία όταν συγκρινόταν με τον έξω κόσμο, και ήταν μόνο ζήτημα χρόνου μέχρι η πραγματικότητα να το καταστήσει σαφές.
Κάθε πολιτικός, νομοθέτης και ρυθμιστής θα έπρεπε να θυμάται το εξής: ο νόμος της προσφοράς και της ζήτησης δεν μπορεί να παραβιαστεί. Μπορεί μόνο να κατασταλεί, με διαρκώς αυξανόμενο κόστος για τους πολίτες και τις τοπικές επιχειρήσεις. Η DMA είναι μια πάπια, όχι μια κότα. Η DMA δεν ρυθμίζει τον ανταγωνισμό· ρυθμίζει την αποτυχία.
Το άρθρο δημοσιεύτηκε αρχικά στο EU Tech Loop (πηγή στα Αγγλικά) και αναδημοσιεύεται στο πλαίσιο συμφωνίας με το Euronews.