Η καθυστέρηση της τεχνητής νοημοσύνης της Siri μετατρέπει το DMA από συζήτηση των Βρυξελλών σε ζήτημα καταναλωτών: ποια είναι τα απτά οφέλη για καταναλωτές και ιδρυτές;
Η ανακοίνωση της Apple ότι η λειτουργία τεχνητής νοημοσύνης Siri θα καθυστερήσει στην Ευρωπαϊκή Ένωση λόγω του Νόμου για τις Ψηφιακές Αγορές (DMA) έχει προκαλέσει εμφανή ενόχληση στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Όλο και περισσότερες εταιρείες τεχνολογίας επιλέγουν να καθυστερήσουν ή και να μην διαθέσουν καθόλου λειτουργίες και υπηρεσίες στην ΕΕ, την ώρα που η συζήτηση για την τεχνολογική πολιτική βγαίνει σταδιακά από τη φούσκα των Βρυξελλών και περνά στο ραντάρ των καταναλωτών και των τοπικών πολιτικών.
Ενδεικτικά, η περσινή απόφαση της Meta και της Google να περιορίσουν τις πολιτικές διαφημίσεις ως αντίδραση στον κανονισμό της ΕΕ για τη διαφάνεια και τη στόχευση της πολιτικής διαφήμισης (TTPA) έχει ήδη προκαλέσει δυσαρέσκεια τόσο σε πολιτικούς όσο και σε μη κυβερνητικές οργανώσεις.
«Η ΕΕ δεν θα δώσει καμία εξαίρεση, όπως ακριβώς ένας αστυνομικός δεν θα εξαιρούσε έναν οδηγό από την υποχρέωση να τηρεί το όριο ταχύτητας»
Ο τόνος και το μήνυμα του εκπροσώπου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το θέμα στη πρόσφατη συνέντευξη Τύπου αξίζουν να παρατεθούν αυτούσια:
«Πρέπει να βάλουμε τα πράγματα στη θέση τους. Η απόφαση να μην επιτραπεί το Siri AI είναι της Apple και μόνο της Apple. Διότι απολύτως τίποτα στον DMA δεν απαγορεύει στην Apple να λανσάρει νέα προϊόντα στην ΕΕ. Αυτό που δεν επιτρέπεται στην Apple, όπως και σε κάθε άλλον gatekeeper, είναι να κλείνει την αγορά. Δεν εναπόκειται σε εκείνη να αποφασίζει ποιος θα καινοτομεί στην Ευρώπη ούτε να επιλέγει ποια εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης θα μπορούν ή δεν θα μπορούν να χρησιμοποιούν οι πολίτες της ΕΕ».
«Η Apple απλώς δεν κατάφερε να αναπτύξει λύσεις διαλειτουργικότητας που να ανταποκρίνονται στα ουσιώδη ευρωπαϊκά πρότυπα προστασίας της ιδιωτικότητας και ασφάλειας. Αντί να προσπαθήσει να βρει μια κατάλληλη λύση συμμόρφωσης, η Apple απλώς υπέβαλε αίτημα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξαιρεθεί από τις υποχρεώσεις διαλειτουργικότητας που προβλέπει ο DMA».
«Μαντέψτε, αυτό δεν είναι δυνατό. Γιατί αυτό θα σήμαινε ότι κανένας άλλος πράκτορας ΤΝ, πέρα από το Siri AI που, παρεμπιπτόντως, τροφοδοτείται από την Google, δεν θα είχε ίσες πιθανότητες να επιλεγεί από τους χρήστες iPhone. <...> Και, το σημαντικότερο, το δίκαιο της ΕΕ δεν είναι διαπραγματεύσιμο, η ΕΕ δεν θα δώσει καμία εξαίρεση, όπως ακριβώς ένας αστυνομικός δεν θα εξαιρούσε έναν οδηγό από την υποχρέωση να τηρεί το όριο ταχύτητας».
Η παρομοίωση του DMA με τους κανόνες οδικής κυκλοφορίας πιθανότατα στόχευε στο να ικανοποιήσει την ανάγκη για ένα «καρφί» στο εσωτερικό της φούσκας των Βρυξελλών, ωστόσο η λογική πίσω της δεν είναι σαφής. Οι κανόνες οδικής κυκλοφορίας παρέχουν σαφείς, σταθερούς κανόνες συμπεριφοράς, ενώ ο DMA στηρίζεται σε ένα δυναμικό σύνολο μέτρων από την πλευρά της Επιτροπής, το οποίο πολλοί τεχνολογικοί κολοσσοί περιγράφουν ως σύστημα με «μετακινούμενα δοκάρια τέρματος».
Οι gatekeepers πράγματι έχουν εκ των προτέρων υποχρεώσεις στον DMA (όπως η διαλειτουργικότητα, η πρόσβαση του χρήστη στα δικά του δεδομένα και η αποχή από τον αυτοευνοϊκό χειρισμό), όμως η πρακτική εφαρμογή και αξιολόγηση των λύσεων που προτείνουν οι τεχνολογικοί κολοσσοί παραμένει ασαφής και βασίζεται σε μια συνεχή, ευέλικτη αξιολόγηση από την Επιτροπή.
Θεωρητικά, η Επιτροπή διαθέτει ένα ευρύ οπλοστάσιο για να μετακινεί αυτά τα δοκάρια:
«Ως φορέας επιβολής του DMA, η Επιτροπή μπορεί να εκδίδει αποφάσεις μη συμμόρφωσης, να διενεργεί έρευνες αγοράς για να διαπιστώνει παραβάσεις, να επικαιροποιεί, εφόσον χρειάζεται, τις υποχρεώσεις των gatekeepers (μέσω εκτελεστικών πράξεων) και να σχεδιάζει μέτρα για την αντιμετώπιση συστηματικών παραβιάσεων των κανόνων του DMA. Μπορεί να ζητά πληροφορίες από τους gatekeepers και πρόσβαση σε κάθε δεδομένο και αλγόριθμο, μεταξύ άλλων μέσω συνεντεύξεων ή επιτόπιων επιθεωρήσεων. Σε επείγουσες περιπτώσεις έχει την εξουσία να διατάσσει προσωρινά μέτρα σε βάρος gatekeepers».
Το DMA και τα οφέλη του για καταναλωτές και ιδρυτές
Πολλές μικρές νεοφυείς επιχειρήσεις, scaleups και ιδρυτές είναι επικριτικοί απέναντι στις μεγάλες εταιρείες – είτε πρόκειται για την αυτοκινητοβιομηχανία, τη φαρμακοβιομηχανία, τα τρόφιμα είτε την τεχνολογία. Συχνά επισημαίνουν άδικες συμβατικές πρακτικές που τους εμποδίζουν να αποκτήσουν πρόσβαση στις πλατφόρμες τους (π.χ. μια εφαρμογή παιχνιδιού που θέλει να προβληθεί σε ένα App Store) ή να αγοράσουν δεδομένα που χρειάζονται για να αναπτύξουν το δικό τους προϊόν (π.χ. μια εταιρεία δεδομένων που θέλει να αγοράσει στοιχεία για οχήματα από, λόγου χάρη, τη Mercedes).
Για αυτόν τον λόγο θεσπίστηκαν νομοθεσίες όπως ο Νόμος για τα Δεδομένα (Data Act) ή ο Νόμος για τις Ψηφιακές Αγορές (Digital Markets Act). Και εδώ ισχύει η γενική αρχή ότι οι καλές προθέσεις δεν μεταφράζονται πάντα σε απτά οφέλη.
Ο Νόμος για τα Δεδομένα, μεταξύ άλλων, αποσκοπούσε στο να εδραιώσει δικαιότερους κανόνες για την ανταλλαγή δεδομένων, για παράδειγμα ώστε να αποτρέπεται οι κάτοχοι δεδομένων να χρησιμοποιούν άδικες συμβατικές πρακτικές για να εμποδίζουν μικρότερους παίκτες να έχουν πρόσβαση ή να αγοράζουν τα δεδομένα που χρειάζονται.
Η νομοθεσία άρχισε να εφαρμόζεται μόλις το 2025 και ήδη υπόκειται σε αλλαγές στο πλαίσιο της Στρατηγικής Ένωσης Δεδομένων της ΕΕ. Αξιόπιστα ώριμα στοιχεία δεν υπάρχουν ακόμη, επομένως μπορούμε να βασιστούμε μόνο σε αποσπασματικές εντυπώσεις μικρότερων εταιρειών.
Αυτές οι εταιρείες συχνά εξακολουθούν να είναι επικριτικές ως προς τον αντίκτυπο του Νόμου για τα Δεδομένα: ενώ οι κανόνες υπάρχουν στο χαρτί, η πρακτική πραγματικότητα είναι διαφορετική – ελάχιστες εταιρείες με προσανατολισμό στην ανάπτυξη είναι διατεθειμένες να αμφισβητήσουν μεγαλύτερες εταιρείες, ιδίως ευρωπαϊκές, και να ρισκάρουν να δημιουργήσουν κακό κλίμα για μελλοντική συνεργασία.
Η συζήτηση για τον Νόμο για τις Ψηφιακές Αγορές (DMA) και τους ορισμένους gatekeepers, ωστόσο, είναι λιγότερο επιφυλακτική, καθώς οι περισσότεροι από τους ορισμένους gatekeepers προέρχονται από χώρες εκτός ΕΕ – με εξαίρεση τη Booking[.]com, που εδρεύει στην Ολλανδία.
(C) Ευρωπαϊκή Επιτροπή, πύλη Gatekeepers
Με τον DMA, Ευρωπαίοι πολιτικοί κάποιες φορές πανηγυρίζουν ανοικτά για τα πρόστιμα που επιβάλλονται σε αμερικανικές εταιρείες τεχνολογίας, ενώ η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αφήνεται ορισμένες φορές σε «φροϊδικά ολισθήματα», παρουσιάζοντας τον DMA ως μέρος της εργαλειοθήκης της για τεχνολογική κυριαρχία, την ώρα που απορρίπτει τις αμερικανικές κατηγορίες ότι ο DMA κάνει διακρίσεις πρωτίστως σε βάρος αμερικανικών εταιρειών.
Πέρα από την τεχνολογική κυριαρχία και το αίσθημα του «να τους δείξουμε», ποια είναι τα πραγματικά οφέλη του DMA για τους Ευρωπαίους καταναλωτές και τους ιδρυτές; Έχει ο DMA πετύχει τους στόχους του από το 2023; Υπάρχουν οικονομικά οφέλη που να είναι εύκολα μετρήσιμα;
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε πρόσφατα μια τριετή αναθεώρηση του DMA, με την οποία αξιολογεί αν οι στόχοι του αντικατοπτρίζονται σε αποτελέσματα που δημιουργούν δικαιότερη αγορά, συμπεριλαμβανομένων των ιδρυτών, των ΜΜΕ και των καταναλωτών.
Όπως αναμενόταν, η αξιολόγηση αναφέρει ότι η κατεύθυνση είναι σωστή, ότι η συμπεριφορά των gatekeepers αλλάζει, αλλά ότι χρειάζεται περισσότερη επιβολή των κανόνων.
Το 83σέλιδο έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής δεν φαίνεται να στηρίζεται σε στέρεα οικονομικά στοιχεία ή σε ποσοτικοποιημένη ανάλυση κόστους-οφέλους. Αντίθετα, βασίζεται σε ένα ευρύ φάσμα αποδεικτικών στοιχείων, αναγνωρίζοντας παράλληλα ότι ορισμένες από τις επιπτώσεις του DMA δεν είναι ακόμη πλήρως ορατές. Ενδιαφέρον έχει ότι η λέξη «οικονομικός» εμφανίζεται μόλις 6 φορές σε όλο το έγγραφο. Εντοπίσαμε μία μόνο αναφορά σε θετικά οικονομικά οφέλη για μικρότερες επιχειρήσεις:
«Οι λύσεις συμμόρφωσης βάσει του άρθρου 6 παράγραφος 3 του DMA ήδη ωφελούν μικρότερες εταιρείες. Εναλλακτικοί πάροχοι, όπως οι φυλλομετρητές ιστού Aloha21, Opera22 και Vivaldi23, αποκτούν νέους χρήστες και αυξάνουν την κίνηση στις υπηρεσίες τους. Ενδεικτικά, η Aloha ανέφερε αύξηση 250% στους νέους χρήστες, ενώ η Firefox είδε τους ημερήσιους ενεργούς χρήστες της σε iOS να διπλασιάζονται στη Γερμανία και τη Γαλλία24».
Εκθέσεις σαν κι αυτή απαιτούν μια κάποια ικανότητα «ανάγνωσης πίσω από τις γραμμές», ωστόσο φαίνεται ότι ακόμη και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών που είναι συνήθως επικριτικές απέναντι στους τεχνολογικούς κολοσσούς δεν είναι απολύτως βέβαιες αν ο DMA έχει φέρει πραγματικές αλλαγές για τους καταναλωτές και τους ιδρυτές και ζητούν να τεκμηριωθούν οι αλλαγές που οφείλονται στον DMA.
«Ενημέρωση τελικών χρηστών για τον DMA και διαφάνεια. Οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών πρότειναν δημόσια αποθετήρια που να τεκμηριώνουν τις αλλαγές που φέρνει ο DMA, διαδραστικές πύλες που να εξηγούν τα δικαιώματα των χρηστών και πολυγλωσσικά εκπαιδευτικά εγχειρίδια. Αρκετοί τελικοί χρήστες στήριξαν αυτές τις προτάσεις, ιδίως σε ό,τι αφορά τη διαφάνεια των ροών συγκατάθεσης και των ρυθμίσεων».