Η παροχή προσιτής καθαρής ενέργειας στους Ευρωπαίους γίνεται δύσκολο εγχείρημα λόγω του κορεσμένου δικτύου της ηπείρου
Πάνω από 100 δισ. ευρώ σε έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας έχουν «μπλοκαριστεί» στο παρωχημένο ενεργειακό δίκτυο της Ευρώπης, ενώ κοινότητες σε ολόκληρη την ήπειρο περιμένουν χρόνια για φωτοβολταϊκά και αντλίες θερμότητας.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Νέα έκθεση της συμβουλευτικής εταιρείας AFRY, που εκπονήθηκε για λογαριασμό της μη κερδοσκοπικής οργάνωσης Beyond Fossil Fuels, διαπιστώνει ότι 375 γιγαβάτ (GW) έργων καθαρής ενέργειας και 455 GW έργων αποθήκευσης με μπαταρίες είναι παγιδευμένα στις λίστες αναμονής σύνδεσης των δικτύων διανομής σε όλη την ήπειρο.
Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος, ένας σταθμός παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας ισχύος 1 GW που λειτουργεί συνεχώς όλο τον χρόνο θα μπορούσε, σύμφωνα με τα στοιχεία μέσης κατανάλωσης της Carbon Collective (πηγή στα Αγγλικά), να ηλεκτροδοτεί περίπου 876.000 νοικοκυριά ετησίως.
Χωρίς παρεμβάσεις, η έκθεση – η οποία αναλύει τη Βουλγαρία, την Τσεχία, τη Γερμανία, την Ελλάδα, την Ιταλία, την Πολωνία, την Ισπανία και τη Μεγάλη Βρετανία – προειδοποιεί ότι η Ευρώπη κινδυνεύει να εντείνει περαιτέρω την εξάρτησή της από τα ευμετάβλητα ορυκτά καύσιμα.
Παρά την έκρηξη των ανανεώσιμων, που πέρυσι εξοικονόμησαν στην ΕΕ 51 δισ. ευρώ μειώνοντας τις εισαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου, σχεδόν το ένα τρίτο (29%) του μίγματος ηλεκτροπαραγωγής της Ένωσης εξακολουθεί να προέρχεται από ορυκτά καύσιμα.
Το ενεργειακό δίκτυο της Ευρώπης φρενάρει την πράσινη μετάβαση
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι οι ουρές αναμονής για τη σύνδεση έργων ανανεώσιμων πηγών και αποθήκευσης γίνονται ολοένα πιο ασφυκτικές, «φρενάροντας» την ενεργειακή μετάβαση και «αποδυναμώνοντας» την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης.
«Καθώς τα ορυκτά καύσιμα συνεχίζουν να μας απογοητεύουν, οι διαχειριστές συστημάτων διανομής (DSO) πρέπει να συμβαδίσουν με τον ρυθμό της μετάβασης σε καθαρότερη ενέργεια, για να προστατεύσουν την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης και να βελτιώσουν την προσιτή τιμή της ενέργειας για τους καταναλωτές», λέει η Duygu Kutluay, ακτιβίστρια της Beyond Fossil Fuels.
«Χωρίς μεταρρυθμίσεις στη διακυβέρνηση και τη λειτουργία, το δυναμικό των ανανεώσιμων στην Ευρώπη θα στραγγαλιστεί, όχι λόγω έλλειψης φιλοδοξίας ή επενδύσεων, αλλά εξαιτίας των περιορισμών στα ίδια τα δίκτυα που υποτίθεται ότι πρέπει να το αξιοποιούν».
Το ευρωπαϊκό ενεργειακό δίκτυο σχεδιάστηκε αρχικά γύρω από τον άνθρακα και αργότερα το φυσικό αέριο, τα οποία λειτουργούν κυρίως από κεντρικά σταθμευμένες μονάδες. Αντίθετα, η πράσινη ενέργεια, όπως τα αιολικά και τα φωτοβολταϊκά πάρκα, βρίσκεται συχνά σε απομακρυσμένες περιοχές – ακόμη και ανοικτά στη θάλασσα – γεγονός που δυσκολεύει τους διαχειριστές δικτύου διανομής, οι οποίοι μεταφέρουν την παραγόμενη ηλεκτρική ενέργεια σε κατοικίες και επιχειρήσεις.
Το προτεινόμενο Ευρωπαϊκό Πακέτο για τα Δίκτυα, που παρουσίασε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή το 2025, στοχεύει να αντιμετωπίσει αυτή την πρόκληση, δεσμευόμενο για επενδύσεις ύψους 1,2 τρισ. ευρώ στα δίκτυα έως το 2040, μαζί με πάνω από 500 GW νέας ισχύος από ανανεώσιμες πηγές.
Το πακέτο περιλαμβάνει επίσης στρατηγικές «ενεργειακές λεωφόρους», οι οποίες θα αντιμετωπίσουν οκτώ βασικά σημεία συμφόρησης σε όλη την Ευρώπη και, σύμφωνα με την Επιτροπή, αντιπροσωπεύουν τις «πιο επείγουσες ανάγκες σε ενεργειακές υποδομές».
Σε αυτά περιλαμβάνεται η ηλεκτρική διασύνδεση μέσω των Πυρηναίων για την καλύτερη ενσωμάτωση της Ιβηρικής Χερσονήσου, ο τερματισμός της ηλεκτρικής απομόνωσης της Κύπρου από την ηπειρωτική Ευρώπη και η ενίσχυση της ηλεκτρικής διασύνδεσης των χωρών της Βαλτικής, ώστε να ενισχυθεί η ενεργειακή ανεξαρτησία τους από τη Ρωσία.
Ωστόσο, η Beyond Fossil Fuels υποστηρίζει ότι το προτεινόμενο πακέτο δεν αντιμετωπίζει πλήρως τα κρίσιμα σημεία συμφόρησης στο επίπεδο της διανομής και «θα μπορούσε να πάει πιο μακριά» ως προς την ενίσχυση στοχευμένων μέτρων στήριξης των DSO.
«Στο σημερινό πλαίσιο της ευρωπαϊκής ενεργειακής μετάβασης, η αξία των νέων γιγαβάτ εξαρτάται ολοένα και περισσότερο από την ικανότητα να συνδεθούν, να μετακινηθούν και να εξισορροπηθούν», δηλώνει η Chiara Natalicchio, ανώτερη σύμβουλος στην AFRY.
«Τα δίκτυα – τόσο μεταφοράς όσο και διανομής – είναι ο κρίσιμος καταλύτης: αυτά αποφασίζουν τελικά αν οι νέοι πόροι θα μετατραπούν σε αξιοποιήσιμη αξία σε ένα ενεργειακό σύστημα που γίνεται πιο ηλεκτροδοτούμενο, πιο αποκεντρωμένο και πιο ευμετάβλητο».
Οι Ευρωπαίοι περιμένουν χρόνια για καθαρή ενέργεια
Στη Γερμανία, μία ενεργειακή κοινότητα περιμένει πάνω από δύο χρόνια για να συνδέσει φωτοβολταϊκά στις στέγες ενός συγκροτήματος κατοικιών με πολλά κτίρια, παρότι έχει ήδη εξασφαλιστεί η επένδυση.
Η έκθεση αναφέρει ότι η αργή ψηφιοποίηση και οι περιορισμοί στο δίκτυο διανομής προκαλούν τις καθυστερήσεις, με αποτέλεσμα οι λογαριασμοί ενέργειας των ενοικιαστών να έχουν εκτοξευθεί μετά τον πόλεμο στο Ιράν.
Η Anna Leidreiter, μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της BürgerEnergie Nord, σημειώνει ότι τα φωτοβολταϊκά πάνελ ωφελούν άμεσα το πορτοφόλι των πολιτών, καθώς τους επιτρέπουν να δημιουργούν τα δικά τους «φρένα» στις τιμές του ρεύματος στις στέγες τους.
«Αλλά για να συμβεί αυτό, οι διαχειριστές δικτύων διανομής πρέπει να αναβαθμίσουν τα συστήματα πληροφορικής τους και να εφαρμόσουν καλύτερες διοικητικές διαδικασίες», προσθέτει.
«Οι συγκρούσεις γύρω από τα ορυκτά καύσιμα σε όλο τον κόσμο αποτελούν απειλή για εμάς. Γι’ αυτό χρειαζόμαστε τους DSO να δράσουν γρήγορα, ώστε να συνδέσουν περισσότερη ηλιακή ενέργεια, όχι μόνο ως ενέργεια του μέλλοντος, αλλά και ως ενέργεια της ελευθερίας και της ασφάλειας».
Στον ισπανικό δήμο της Terrassa, οι περιορισμοί χωρητικότητας του δικτύου εμποδίζουν την ανάπτυξη φωτοβολταϊκών στις στέγες δημόσιων κτιρίων και κοινοτικών έργων καθαρής ενέργειας για τους πολίτες.
«Η προσπάθεια σύνδεσης έργων ανανεώσιμης ενέργειας έχει μετατραπεί σε πραγματικό στίβο εμποδίων», λέει ο Pau Sales, τεχνικός περιβάλλοντος στον δήμο Terrassa.
«Η μεγαλύτερη πρόκληση που αντιμετωπίζουμε με τις εταιρείες διανομής και την πρόσβαση στο δίκτυο αφορά τα διοικητικά τους συστήματα, τα οποία είναι αργά και δύσχρηστα. Οι συνεχείς καθυστερήσεις και τα εμπόδια στο επίπεδο της διανομής σπαταλούν χρόνο και δημόσιο χρήμα, ενώ τροφοδοτούν την απογοήτευση όσων είναι δεσμευμένοι στην ενεργειακή μετάβαση».
Ο βρετανικός φορέας κοινωνικής κατοικίας Together Housing σκόπευε να εγκαθιστά 1.500 αντλίες θερμότητας τον χρόνο, ώστε να μειώσει το κόστος θέρμανσης για τους ενοικιαστές του, καθώς το κόστος ζωής αυξάνεται. Οι ένοικοι που ήδη χρησιμοποιούν αντλίες θερμότητας έχουν καταφέρει να εξοικονομούν 250 λίρες (288 ευρώ) τον χρόνο, αλλά οι περιορισμοί στο επίπεδο της διανομής έχουν επιβραδύνει την υλοποίηση του προγράμματος.
«Η πρόοδός μας περιορίζεται από τους υποστελεχωμένους διαχειριστές δικτύου διανομής και τη μειωμένη χωρητικότητα του δικτύου», λέει η Gemma Voaden από την Together Housing.
«Δεν μπορούμε να πετύχουμε την κλίμακα και τον ρυθμό του στόχου μας χωρίς βελτιώσεις στο δίκτυο και στους διαχειριστές του συστήματος. Οι DSO χρειάζονται περισσότερους πόρους για να αντεπεξέλθουν στον ρυθμό της μετάβασης και να μας βοηθήσουν να τερματίσουμε την εξάρτησή μας από τα ορυκτά καύσιμα. Αν απαλλαγούμε από τα ορυκτά καύσιμα, όλοι θα βγουν κερδισμένοι».
Η συσσώρευση έργων μπαταριών στην Ευρώπη
Τα συστήματα αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες (BESS) – τα οποία μπορούν να αποθηκεύουν την πλεονάζουσα ενέργεια αντί να αναγκάζονται τα αιολικά και τα φωτοβολταϊκά πάρκα να κλείνουν – έχουν αναδειχθεί σε βασικό εργαλείο για την αποσυμφόρηση του πιεσμένου ενεργειακού δικτύου της Ευρώπης.
Ο «στόλος» μπαταριών της ΕΕ έχει αυξηθεί δέκα φορές από το 2021, ξεπερνώντας τις 77 GWh, αλλά οι ειδικοί προειδοποιούν ότι απαιτείται ακόμη περισσότερη πρόοδος.
Σύμφωνα με την Beyond Fossil Fuels, η ισχύς των έργων αποθήκευσης με μπαταρίες που έχουν «κολλήσει» στις ουρές σύνδεσης του δικτύου σε Γερμανία, Βρετανία και Πολωνία υπερβαίνει ήδη πάνω από το διπλάσιο των στόχων αποθήκευσης με μπαταρίες που έχουν θέσει αυτές οι χώρες για το 2030.
«Καθώς οι ευρωπαϊκές χώρες κινούνται για να αντικαταστήσουν το ορυκτό αέριο με καθαρές τεχνολογίες ευελιξίας, όπως η αποθήκευση, οι καθυστερήσεις κοστίζουν στους καταναλωτές και στην ενεργειακή μετάβαση, μέσω περικοπών της παραγωγής από ανανεώσιμες, εξάρτησης από ακριβές εφεδρικές μονάδες και αναποτελεσματικής λειτουργίας των δικτύων», αναφέρει η οργάνωση.