Οι πετρελαϊκές στην ΕΕ κερδίζουν επιπλέον 81,4 εκατ. ευρώ την ημέρα από τις υψηλές τιμές καυσίμων, ενώ οι ειδικοί ζητούν φόρο στα υπερκέρδη.
Οι κυβερνήσεις της ΕΕ δέχονται ολοένα και μεγαλύτερες πιέσεις να «φορολογήσουν άμεσα τα κέρδη από τα ορυκτά καύσιμα», ώστε να μειώσουν τους λογαριασμούς ενέργειας και να επιταχύνουν τις επενδύσεις σε εγχώριες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Μια νέα μελέτη της ΜΚΟ Greenpeace διαπιστώνει ότι οι πετρελαϊκοί κολοσσοί στην ΕΕ αποκομίζουν επιπλέον κέρδη 81,4 εκατ. ευρώ κάθε ημέρα, καθώς ο πόλεμος στο Ιράν εκτοξεύει τις τιμές. Αυτό αντιστοιχεί σε περίπου 2,5 δισ. ευρώ πρόσθετων κερδών μόνο για τον Μάρτιο.
Η ΕΕ έχει ήδη προειδοποιήσει ότι οι τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου δεν πρόκειται να υποχωρήσουν σύντομα, ακόμη και αν ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή τερματιστεί. Έκτοτε, τα κράτη μέλη έχουν κληθεί να παρουσιάσουν μέτρα για τη μείωση της κατανάλωσης πετρελαίου και φυσικού αερίου, ιδίως στις μεταφορές.
Με τον σημερινό ρυθμό επιπλέον κερδών, η μελέτη καταλήγει ότι οι κυβερνήσεις θα μπορούσαν κάθε μήνα να παρέχουν 60 εκατομμύρια δωρεάν μηνιαίες κάρτες για τα δημόσια μέσα μεταφοράς ή να δίνουν στους 40 εκατομμύρια ανθρώπους που δυσκολεύονται να πληρώσουν τους λογαριασμούς ενέργειας στην ΕΕ 60 ευρώ τον μήνα για να μειώσουν τα έξοδά τους.
Ποια χώρα θα ωφεληθεί περισσότερο από έναν φόρο στα υπερκέρδη;
Σύμφωνα με την Greenpeace (πηγή στα Αγγλικά), τα μεγαλύτερα συνολικά υπερκέρδη στην ΕΕ, από την έναρξη του πολέμου στο Ιράν, καταγράφηκαν στη Γερμανία, τη Γαλλία, την Ισπανία και την Ιταλία.
Ως η μεγαλύτερη αγορά καυσίμων στην ΕΕ, η Γερμανία βρίσκεται στην κορυφή της λίστας και τον Μάρτιο εμφάνισε αύξηση των περιθωρίων κέρδους πάνω από τον μέσο όρο τόσο στο ντίζελ όσο και στη βενζίνη.
Η μεγαλύτερη αύξηση περιθωρίου κέρδους ανά λίτρο ντίζελ σημειώθηκε στις Κάτω Χώρες, τη Σουηδία, τη Δανία και την Αυστρία, ενώ στη βενζίνη στη Γερμανία, την Αυστρία, την Ισπανία και τη Δανία.
«Την ώρα που άνθρωποι πεθαίνουν στη Μέση Ανατολή και εκατομμύρια Ευρωπαίοι παλεύουν με εκρηκτικές τιμές καυσίμων, οι κυβερνήσεις αφήνουν τις πετρελαϊκές να γεμίζουν τα ταμεία τους», δηλώνει η Αριάδνα Ροντρίγκο, υπεύθυνη πολιτικών εκστρατειών της Greenpeace ΕΕ.
«Πρέπει επειγόντως να επιβάλουν υψηλότερους φόρους σε όλα τα κέρδη από ορυκτά καύσιμα και να χρησιμοποιήσουν τα έσοδα για να μειώσουν τους λογαριασμούς ενέργειας των πολιτών, να αναπτύξουν φθηνές, ασφαλείς και εγχώριες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και να στηρίξουν τις κοινότητες που πλήττονται από την κλιματική κατάρρευση».
Θα μπορούσε η ΕΕ να μειώσει τη φορολογία στις ανανεώσιμες πηγές;
Η μακροπρόθεσμη λύση για τη μείωση των λογαριασμών ενέργειας, όπως ήδη αποδεικνύεται στην Ισπανία, είναι οι επενδύσεις σε εγχώριες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, που μειώνουν την εξάρτηση από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα. Οι φουσκωμένες τιμές σήμαιναν ότι αυτά κόστισαν στην ΕΕ επιπλέον 2,5 δισ. ευρώ στις πρώτες 10 ημέρες του πολέμου στο Ιράν.
Βραχυπρόθεσμα, μια λύση που οι κυβερνήσεις θα μπορούσαν να εφαρμόσουν από τη μια μέρα στην άλλη είναι η μείωση των φόρων που πληρώνουν οι πολίτες.
Πέρυσι, το 28% του λογαριασμού ηλεκτρικού ρεύματος ενός μέσου Ευρωπαίου καταναλωτή αντιστοιχούσε σε φόρους και επιβαρύνσεις, σύμφωνα με τον IEA.
Πολλοί το θεωρούν ιδιαιτέρως άδικο, επειδή οι φόροι στην ηλεκτρική ενέργεια είναι πολύ υψηλότεροι από ό,τι στα ορυκτά καύσιμα, παρότι αυτά αποτελούν την κύρια αιτία της κλιματικής και της κρίσης βιοποικιλότητας. Στην Ισπανία, οι φόροι στο ηλεκτρικό ρεύμα ήταν 4,2 φορές υψηλότεροι από εκείνους στο ορυκτό αέριο το 2025, ενώ στη Γερμανία ήταν 3,2 φορές υψηλότεροι.
Με τα πέντε μεγάλα πετρελαϊκά συγκροτήματα να κερδίζουν πάνω από 88 δισ. ευρώ το 2024, η υψηλότερη φορολόγηση θα τα άφηνε και πάλι με σημαντικά κέρδη.
Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις βρίσκουν ευρηματικούς τρόπους για να μειώσουν τη φορολογία στο ρεύμα
Ο λογαριασμός του ηλεκτρικού ρεύματος αποτελείται από τρία μέρη: το ενεργειακό κόστος, τα τέλη δικτύου και τους φόρους. Όπως επισημαίνει το Δίκτυο Δράσης για το Κλίμα (CAN) Ευρώπη, κάθε συνιστώσα του λογαριασμού «εξαρτάται από τις πολιτικές επιλογές που κάνουν οι κυβερνήσεις».
Το ενεργειακό κόστος είναι αυτό που πληρώνετε για την ηλεκτρική ενέργεια που καταναλώνετε και καθορίζεται από πολλούς μεταβλητούς παράγοντες, όπως η χονδρική τιμή του ρεύματος, η ώρα της ημέρας και οι καιρικές συνθήκες. Τα τέλη δικτύου χρηματοδοτούν τη συντήρηση των στύλων, των καλωδίων και των υπολοίπων υποδομών που φέρνουν το ηλεκτρικό ρεύμα στο σπίτι ή την επιχείρησή σας. Οι φόροι που προστίθενται στον λογαριασμό σας αποφασίζονται από τις ίδιες τις κυβερνήσεις.
Αν ο μέσος ιδιοκτήτης κατοικίας ή επιχείρησης πληρώνει λιγότερους φόρους, οι κυβερνήσεις θα πρέπει πιθανότατα να καλύψουν το κενό. Η λύση, υποστηρίζει το CAN Ευρώπη, είναι «η ανακατανομή της φορολογίας, μακριά από την ηλεκτρική ενέργεια και προς τα ορυκτά καύσιμα».
Ορισμένες κυβερνήσεις έχουν ήδη καταφέρει να μειώσουν τις τιμές του ρεύματος μέσω αλλαγών στη φορολογία. Η Γερμανία, η οποία έχει τους υψηλότερους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος στην Ευρώπη, κατάφερε να μειώσει τους ετήσιους λογαριασμούς κατά 16% αφαιρώντας μια εισφορά υπέρ των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας από τους λογαριασμούς ρεύματος και μεταφέροντάς την στη γενική φορολογία.
Η Δανία βρήκε την ευρηματική λύση να κάνει φθηνότερο το ρεύμα για θέρμανση, ανταμείβοντας έτσι τους ιδιοκτήτες κατοικιών και επιχειρήσεων που εγκατέστησαν αντλίες θερμότητας.
«Η δανική κυβέρνηση θεωρεί ότι η φοροαπαλλαγή συνέβαλε εν μέρει στη μεγάλη αύξηση των εγκαταστάσεων αντλιών θερμότητας την περίοδο 2019-2021 και το 2023», αναφέρεται σε έκθεση της ΜΚΟ Regulatory Assistance Project.
«Να αρχίσει η φορολόγηση των εταιρειών που τροφοδοτούν την κλιματική κρίση»
Σε απάντηση της τρέχουσας ενεργειακής κρίσης, που προκλήθηκε από την ουσιαστική διακοπή της λειτουργίας στα Στενά του Ορμούζ και τη μείωση των ενεργειακών εξαγωγών από τη Μέση Ανατολή, δεκάδες χώρες, μεταξύ των οποίων οι περισσότερες στην Ευρώπη, συμφώνησαν να αποδεσμεύσουν ποσότητες ρεκόρ πετρελαίου από τα στρατηγικά τους αποθέματα.
Η Φάνι Πετιμπόν, από την περιβαλλοντική οργάνωση [350.org](http://350.org %28πηγή στα Αγγλικά%29/), υποστηρίζει ότι αυτό μοιάζει με το να βάζεις «ένα τσιρότο σε μια ανοιχτή πληγή».
«Αν οι χώρες της G7 θέλουν πραγματικά να σταθεροποιήσουν την αγορά, πρέπει να σταματήσουν να προστατεύουν τα κέρδη και να αρχίσουν να φορολογούν τις εταιρείες που τροφοδοτούν την κλιματική κρίση», λέει.
«Οι εργαζόμενοι δεν θα έπρεπε να πληρώνουν τον λογαριασμό, ενώ οι πετρελαϊκοί κολοσσοί αντιμετωπίζουν τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή σαν λαχείο που κερδίζει».
Μετακυλίουν οι ενεργειακοί κολοσσοί των ορυκτών καυσίμων τη φορολογία στους καταναλωτές;
Είναι λογικό να ανησυχεί κανείς ότι αν οι κολοσσοί των ορυκτών καυσίμων, όπως η Aramco και η Gazprom, έβλεπαν τα κέρδη τους να μειώνονται λόγω υψηλότερης φορολογίας, θα αύξαναν τις τιμές προς τους πελάτες τους για να καλύψουν τη διαφορά, με αποτέλεσμα υψηλότερους λογαριασμούς για τους καταναλωτές.
Όμως, ανάλυση του CAN Ευρώπη κατέληξε στο συμπέρασμα ότι αυτό είναι απίθανο να συμβεί: «Τα οικονομικά στοιχεία δείχνουν ότι οι φόροι στα κέρδη, σε αντίθεση με τους φόρους κατανάλωσης, γενικά δεν μετακυλίονται στους καταναλωτές ή σε άλλες επιχειρήσεις, καθώς οι τιμές καθορίζονται πρωτίστως από το κόστος των καυσίμων, τη δομή της αγοράς και τους περιορισμούς των υποδομών και όχι από τη φορολογία των εταιρειών. Και δεν υπάρχει σημαντική συσχέτιση ανάμεσα σε υψηλότερους εταιρικούς φόρους και υψηλότερες τιμές ηλεκτρικής ενέργειας στις χώρες της ΕΕ».
Η μόνιμη φορολόγηση των υπερκερδών είναι η λύση
Κατά τη διάρκεια του προηγούμενου μεγάλου ενεργειακού σοκ στην Ευρώπη, μετά το ξέσπασμα του πολέμου στην Ουκρανία το 2022, η Ένωση θέσπισε μια «εισφορά αλληλεγγύης», έναν προσωρινό φόρο στα υπερκέρδη από τα ορυκτά καύσιμα, ώστε να προστατεύσει νοικοκυριά και επιχειρήσεις από τις πληθωριστικές τιμές ενέργειας. Συγκεντρώθηκαν 28 δισ. ευρώ, τα οποία χρησιμοποιήθηκαν κυρίως από τα κράτη μέλη της ΕΕ για τη χρηματοδοτική στήριξη των καταναλωτών ενέργειας, ιδιαίτερα των ευάλωτων νοικοκυριών.
Πολλές οργανώσεις που δραστηριοποιούνται για το κλίμα ζητούν την επαναφορά αυτού του φόρου στα υπερκέρδη και τη μονιμοποίησή του, ώστε να δημιουργηθούν πόροι για την επιτάχυνση της μετάβασης στην καθαρή ενέργεια.
«Βραχυπρόθεσμα, η μείωση των φόρων στην ηλεκτρική ενέργεια και η εισαγωγή στοχευμένων μέτρων στήριξης, που θα χρηματοδοτούνται από τη φορολόγηση των υπερκερδών που αποκομίζει σήμερα η βιομηχανία ορυκτών καυσίμων, μπορούν να προσφέρουν μια ανάσα στους πολίτες. Μακροπρόθεσμα, όμως, τα κέρδη από τα ορυκτά καύσιμα πρέπει να φορολογούνται μόνιμα, ώστε τα έσοδα να αξιοποιηθούν για τη θωράκιση του ενεργειακού συστήματος της Ευρώπης μέσω επενδύσεων στις ανανεώσιμες πηγές, την ενεργειακή αποδοτικότητα, τα δίκτυα και τον εξηλεκτρισμό», λέει η Σεντά Ορχάν, επικεφαλής ενέργειας στο CAN Ευρώπη.