Η «ανθρώπινη κομποστοποίηση» μετατρέπει το σώμα σε γόνιμο χώμα μετά τον θάνατο.
Ο Κρίστοφερ Χιουζ εργάζεται εδώ και 32 χρόνια με νεκρούς. Και πιστεύει ότι όλον αυτόν τον καιρό κάνουμε λάθος διαχείριση. Αντιμετωπιζόμενα ως «πρόβλημα που πρέπει να λυθεί», τα σώματα βαλσαμώνονται με φορμαλδεΰδη για να διατηρηθεί η όψη τους, μια ουσία που στη συνέχεια διαρρέει στο έδαφος, «γιατί τρομάζει η ιδέα να φαίνεται κάποιος πραγματικά νεκρός, έτσι δεν είναι;»
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Οι αποτεφρώσεις έχουν μετατραπεί σε συστήματα απλής «διαχείρισης», όπου οι οικογένειες περιμένουν στην ουρά ενώ κατά μέσο όρο 280 κιλά διοξειδίου του άνθρακα ανά σώμα, εκλύονται στην ατμόσφαιρα. Και περίτεχνα φέρετρα θάβονται σε βάθος περίπου δύο μέτρων, σε τάφους επενδεδυμένους με μπετόν, απελευθερώνοντας ισχυρό μεθάνιο αντί να επιτρέπουν στη γη και στο οξυγόνο να διαπεράσουν το κουτί.
Ως ενεργός δρυίδης, ο Κρίστοφερ είναι επικεφαλής του Anglesey Druid Order στην Ουαλία, μιας αρχαίας κελτικής πνευματικής ομάδας που λατρεύει τη φύση. Όπως λέει, η αντιμετώπιση του θανάτου με τόση τελεσιδικία «δεν ταίριαζε καθόλου» με τη φιλοσοφία του για τη ζωή, τον θάνατο και την αναγέννηση. Δεν είναι όμως μόνο πνευματικό ζήτημα, υποστηρίζει.
«Αυτό το σώμα δεν μας ανήκει για πάντα. Ως ανατόμος, θεωρούσα πάντα ότι κάθε μόριο στο σώμα μας μάς έχει δοθεί μέσω ενός “κβαντικού, οικουμενικού προγράμματος δανεισμού”. Και με τον θάνατό μας είναι ευθύνη μας να επιστρέψουμε αυτά τα μόρια στη γη που μας τα παρείχε εξαρχής» υπογραμμίζει ο Κρίστοφερ.
Έτσι, όταν ανακάλυψε την ανθρώπινη κομποστοποίηση, ένιωσε να αλλάζει όλος του ο κόσμος.
Γνωστή και ως «terramation» ή natural organic reduction (NOR), αυτή η φιλική προς το περιβάλλον μέθοδος κηδείας μετατρέπει τα ανθρώπινα λείψανα σε έδαφος πλούσιο σε θρεπτικά συστατικά. Παράγει περίπου 90% λιγότερο διοξείδιο του άνθρακα από την αποτέφρωση και δεν απαιτεί χημικά ταρίχευσης, τα οποία μπορεί να διαρρέουν στον υδροφόρο ορίζοντα για χρόνια.
«Ως δρυίδης, η σκέψη ότι θα γίνω ένα δώρο και όχι βάρος, ότι ο θάνατός μου δεν θα είναι το τέλος, με γεμίζει χαρά», λέει ο Κρίστοφερ Χιουζ.
Πώς είναι να γίνεσαι ανθρώπινο κομπόστ;
Φυσικά δεν γίνεται να πάρεις απάντηση από κάποιον πώς είναι να κομποστοποιείται, όμως ο Κρίστοφερ το βίωσε όσο πιο κοντά γίνεται, χωρίς να πεθάνει.
Κατά τη διάρκεια γυρισμάτων για την βραβευμένη με BAFTA και RTS ουαλόφωνη τηλεοπτική σειρά «Marw gyda Kris» (Θάνατος με τον Κρις), παρακολούθησε τη δική του κηδεία στο Return Home, μια εγκατάσταση ανθρώπινης κομποστοποίησης στην ευρύτερη περιοχή του Σιάτλ.
Το να σφραγιστεί μέσα σε ένα «κατάμαυρο δοχείο», όπως αποκαλούν τους ανοξείδωτους θαλάμους που χρησιμοποιούνται στη διαδικασία, ήταν «τρομακτικό για μια στιγμή», θυμάται, «αλλά μετά είχα μια αποκαλυπτική στιγμή».
Με τη «μυρωδιά του καλοκαιριού» να αναδύεται από τη μηδική πλούσια σε άζωτο, το άχυρο και τα ροκανίδια που γεμίζουν τον θάλαμο, «ένιωσα μια τεράστια γαλήνη, σαν να με τύλιγε ένα πάπλωμα από φυσικά, οργανικά υλικά», λέει.
Αυτά τα υλικά αντιδρούν με τον αέρα και τα μικρόβια στο σώμα ώστε να το μετατρέψουν σε πλούσιο κομπόστ, μια διαδικασία που διαρκεί περίπου 30 ημέρες, με το δοχείο να περιστρέφεται τέσσερις ή πέντε φορές για να κυκλοφορεί ο αέρας.
Στη συνέχεια το δοχείο ανοίγει και, προς έκπληξη όλων, «μυρίζει απλώς σαν υγρή γη μετά τη βροχή», όπως λέει ο Κρίστοφερ. Τα οστά απομακρύνονται για να αλεστούν σε μικρά σωματίδια που μπορούν να καταναλώσουν τα μικρόβια. Έπειτα επανενώνονται με το κομπόστ σε ένα μικρότερο δοχείο για ακόμη περίπου 30 ημέρες.
Στο τέλος, απομένουν περίπου 110 κιλά «απολύτως ξηρό, όμορφο, εντυπωσιακό χώμα», το οποίο δεσμεύει τον άνθρακα του σώματος αντί να τον απελευθερώνει στην ατμόσφαιρα. «Δεν είναι μια πορεία προς την απόρριψη, αλλά προς τη μεταμόρφωση σε ζωή», σημειώνει ο Κρίστοφερ.
Όταν αυτή η συνειδητοποίηση τον χτύπησε στη διάρκεια της «ψεύτικης» κηδείας του ένιωσε να του φεύγει κάθε ίχνος υπαρξιακού φόβου και άγχους. «Όλη εκείνη η ενέργεια που βρισκόταν στο σώμα μου… με αυτήν την όμορφη φυσική διαδικασία θα γινόταν καύσιμο, τροφή, θρέψη. Κι όταν άνοιξαν το κουτί και με άφησαν να βγω, σηκώθηκα και απλώς έκλαψα» συμπληρώνει ο Κρίστοφερ.
Πώς είναι για αυτούς που μένουν πίσω;
Η terramation δεν είναι «μεταμορφωτική» μόνο για τους νεκρούς αλλά και για τους ανθρώπους που αφήνουν πίσω τους, λέει ο Κρίστοφερ.
Σε σύγκριση με τα κρεματόρια τύπου «γραμμής παραγωγής», όπου υπάρχει μια «αδιάκοπη ροή από σορούς προς καύση», η ανθρώπινη κομποστοποίηση δίνει στους συγγενείς 60 ημέρες για «να βιώσουν το πένθος τους, να το αφήσουν να καταλαγιάσει».
Για κάποιους, η ιδέα να έρθουν τόσο κοντά σε ένα σώμα που αποσυντίθεται μπορεί να προκαλεί αηδία. Ακριβώς αυτήν την αντίδραση όμως μας δίνει την ευκαιρία να την αντιμετωπίσουμε η ανθρώπινη κομποστοποίηση, υποστηρίζει ο δρυίδης.
Η «μυστικοπάθεια πίσω από κλειστές πόρτες» που χαρακτηρίζει τις περισσότερες κηδείες πηγάζει από ένα «επιβεβλημένο βικτωριανό αίσθημα αξιοπρέπειας» που αφήνει τη φαντασία να οργιάζει. Αντίθετα, η ανθρώπινη κομποστοποίηση «βασίζεται στη διαφάνεια».
Στο πλαίσιο αυτό, το Return Home προσφέρει στους συγγενείς τη δυνατότητα να παραστούν σε μια «τελετή», όπου μπορούν να σκεπάσουν οι ίδιοι το σώμα μέσα στο δοχείο, κάτι που ο Κρίστοφερ παρομοιάζει με το «να τους σκεπάζεις στο κρεβάτι».
Είναι μια σταδιακή αποδοχή, μια κατανόηση της μεταμόρφωσης σε ζωή.
Η εγκατάσταση παρέχει επίσης, εφόσον το επιθυμούν, ενημερώσεις για κάθε βήμα της διαδικασίας, εξηγώντας τι συμβαίνει με τον άνθρωπό σου και ποιος τον φροντίζει. Αυτό προσφέρει τεράστια παρηγοριά στους πενθούντες, καθώς ξέρουν ότι στο άτομο αυτό προσφέρθηκαν η μέγιστη φροντίδα και αξιοπρέπεια», λέει ο Κρίστοφερ.
Όταν στο τέλος της διαδικασίας παραλαμβάνουν το κομπόστ, πολλές οικογένειες οργανώνουν μια πιο «επιβεβαιωτική της ζωής» τελετή, όπου μπορεί να το μοιραστούν με φίλους.
Σε σύγκριση με το κόστος των παραδοσιακών κηδειών, που στις ΗΠΑ κυμαίνεται κατά μέσο όρο μεταξύ 7.000 και 12.000 δολαρίων (6.000 έως 10.400 ευρώ), το πλήρες πακέτο του Return Home κοστίζει 5.500 δολάρια (4.750 ευρώ).
Έρχεται η ανθρώπινη κομποστοποίηση στην Ευρώπη;
Πέρα από τις ΗΠΑ, όπου η ανθρώπινη κομποστοποίηση είναι νόμιμη σε 14 πολιτείες, μόνο ένα κρατίδιο στον βορρά της Γερμανίας την επιτρέπει, αλλά μερικώς. Ένα πιλοτικό πρόγραμμα στο Σλέσβιχ-Χόλσταϊν, που το 2024 δημιούργησε το πρώτο δάσος ταφής για κομπόστ από ανθρώπινα λείψανα, ανοίγει τον δρόμο για πιθανή νομιμοποίηση της λεγόμενης «reerdigung» (επαναταφή) σε γειτονικά κρατίδια όπως το Αμβούργο και το Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία.
Ωστόσο η υποστήριξη αυξάνεται σε όλη την Ευρώπη, και προσελκύει απροσδόκητους υποστηρικτές. «Ο κόσμος δεν μιλά για τον θάνατο όταν είναι νέος. Όμως όταν πρόκειται για την terramation, το ηλικιακό γκρουπ 16-35 είναι εξαιρετικά ισχυρό», λέει ο Κρίστοφερ. «Αυτή η ηλικιακή ομάδα δεν σκέφτεται μόνο τι ανακυκλώνει ή ποιο είναι το αποτύπωμα άνθρακά της. Είναι διατεθειμένοι να σκεφτούν και το πώς ο θάνατός τους θα συμβάλει στην οικολογία… Έχω κάνει συζητήσεις με 17χρονους που μου λένε θέλω να υποστώ terramation όταν πεθάνω» σημειώνει ο Κρίστοφερ.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, μια κυβερνητική έκθεση για νέες μεθόδους κηδειών, συμπεριλαμβανομένης της ανθρώπινης κομποστοποίησης και της αλκαλικής υδρόλυσης, θα δημοσιευτεί την άνοιξη. Στη συνέχεια η κυβέρνηση θα έχει έξι μήνες για να απαντήσει με τα επόμενα βήματά της.
Η αλκαλική υδρόλυση ή aquamation, μια υδατοβασισμένη εναλλακτική στην αποτέφρωση, εγκρίθηκε στη Σκωτία τον Μάρτιο του 2026, ένα ενθαρρυντικό σημάδι για την πατρίδα του Kristoffer, την Ουαλία, που ίσως μπορέσει να περάσει αντίστοιχο νομοσχέδιο ανεξάρτητα από το Γουεστμίνστερ.
Η πλήρης έγκριση στο Ηνωμένο Βασίλειο ίσως εξαρτηθεί είτε από κανονισμούς σε επίπεδο κλάδου για τον τομέα των κηδειών, είτε από νομοθεσία ανά χώρα που θα ορίζει πού μπορούν να βρίσκονται οι εγκαταστάσεις και πώς μπορεί να χρησιμοποιείται το κομπόστ.
Η ανθρώπινη κομποστοποίηση έχει ακόμη τη δυνατότητα να συμβάλει στην αντιμετώπιση της έλλειψης κομπόστ στην Ευρώπη, που επιδεινώθηκε πρόσφατα λόγω των έντονων βροχοπτώσεων, προσφέροντας πολύτιμα θρεπτικά συστατικά για προγράμματα αναδάσωσης, προτείνει, ή να βοηθήσει να αναγεννηθούν τα εδάφη που έχουν υποβαθμιστεί από την εντατική γεωργία και τη ρύπανση.