Ακτιβιστές για το κλίμα και δημοσιογράφοι αντιμετωπίζουν πρωτοφανή εμπόδια για την πρόσβαση σε μία από τις σημαντικότερες περιβαλλοντικές διασκέψεις της χρονιάς.
Όλα τα βλέμματα είναι στραμμένα στη γερμανική πόλη Βόννη αυτή την εβδομάδα, καθώς αντιπρόσωποι από όλο τον κόσμο συγκεντρώνονται για μία από τις μεγαλύτερες περιβαλλοντικές διασκέψεις της χρονιάς.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η 64η σύνοδος των Βοηθητικών Οργάνων (SB64) της Σύμβασης-Πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή (UNFCCC) είναι η πρώτη μεγάλη διαπραγματευτική σύνοδος μετά την COP30 στο Μπελέμ, όπου σχεδόν 200 χώρες δεν κατάφεραν, παρά τη δυναμική που είχε δημιουργηθεί, να συμφωνήσουν σε έναν οδικό χάρτη για την κατάργηση των ορυκτών καυσίμων.
Οι συνομιλίες, που ξεκίνησαν στις 8 Ιουνίου και ολοκληρώνονται στις 18 Ιουνίου, διεξάγονται σε μια περίοδο αυξανόμενης πίεσης για να μετατραπούν οι πολιτικές δεσμεύσεις σε συγκεκριμένες διαδρομές υλοποίησης για την προσαρμογή, τα ορυκτά καύσιμα, τα συστήματα τροφίμων, τη χρήση γης, το εμπόριο και τη δίκαιη μετάβαση.
Ένα από τα βασικά ερωτήματα που πλανάται πάνω από τη σύνοδο είναι πώς μπορούν να διαμορφωθούν πολιτικές πρωτοβουλίες εκτός του επίσημου πλαισίου του ΟΗΕ, στον απόηχο της επιτυχίας της διάσκεψης της Σάντα Μάρτα για τα ορυκτά καύσιμα που πραγματοποιήθηκε τον Απρίλιο.
Την ίδια ώρα, εντείνεται η ανησυχία ότι αυτές οι κλιματικές διαπραγματεύσεις γίνονται ολοένα και πιο απρόσιτες, ιδίως για όσους ζουν σε αναπτυσσόμενες χώρες, οι οποίοι πλήττονται και περισσότερο από την κλιματική αλλαγή.
«Ένα ζωτικής σημασίας παράθυρο» στις κλιματικές διαπραγματεύσεις
«Οι κλιματικές διαπραγματεύσεις επηρεάζουν δισεκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο, όμως οι περισσότεροι δεν μπορούν να βρίσκονται στην αίθουσα», λέει στο Euronews Earth ο Mohamed Adow, ιδρυτής και διευθυντής της δεξαμενής σκέψης για το κλίμα Power Shift Africa.
«Οι ενημερώσεις Τύπου της κοινωνίας των πολιτών είναι από τους βασικούς τρόπους με τους οποίους το ευρύ κοινό ενημερώνεται με ανεξάρτητο τρόπο για όσα συμβαίνουν πίσω από κλειστές πόρτες. Το ζήτημα αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς πολλοί δημοσιογράφοι, ειδικά από αναπτυσσόμενες χώρες, δεν μπορούν να παραστούν αυτοπροσώπως λόγω του κόστους, των περιορισμών στις βίζες ή των συρρικνούμενων προϋπολογισμών των μέσων ενημέρωσης.»
Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες, το Climate Action Network (CAN), ένα παγκόσμιο δίκτυο άνω των 2.500 οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών σε περισσότερες από 150 χώρες, πραγματοποιεί καθημερινές ενημερώσεις Τύπου στις κλιματικές διασκέψεις του ΟΗΕ.
Αυτές οι ενημερώσεις είναι ο βασικός τρόπος με τον οποίο οι οργανώσεις αυτές μεταφέρουν σε δημοσιογράφους, παρατηρητές και το ευρύ κοινό τι συμβαίνει μέσα στις αίθουσες των διαπραγματεύσεων.
Ωστόσο, φέτος στη Βόννη, στο CAN International διατέθηκαν μόλις πέντε χρονοθυρίδες συνεντεύξεων Τύπου για ολόκληρη τη διάσκεψη. Σε ανάρτησή του στο LinkedIn, ο Adow χαρακτήρισε την κίνηση αυτή «σκόπιμη συρρίκνωση του δημόσιου χώρου συμμετοχής».
Αφού η ανάρτηση του Adow προκάλεσε αντιδράσεις στα κοινωνικά δίκτυα, ο ΟΗΕ παραχώρησε πλέον στο CAN International δύο επιπλέον χρονοθυρίδες συνεντεύξεων Τύπου κατά τη διάρκεια της συνόδου SB64. Άλλες πέντε έχουν διατεθεί στους περιφερειακούς εκπροσώπους του δικτύου.
«Οι ενημερώσεις της κοινωνίας των πολιτών είναι από τους ελάχιστους τρόπους με τους οποίους το κοινό μπορεί να καταλάβει τι συμβαίνει μέσα σε εξαιρετικά τεχνικές διαπραγματεύσεις», λέει στο Euronews Earth η Dr Ketakandriana «Ke» Rafitoson, εκτελεστική διευθύντρια του Resource Justice Network.
Αν η κλιματική διαδικασία του ΟΗΕ εννοεί πραγματικά τη δίκαιη μετάβαση, υποστηρίζει η Dr Rafitoson, οφείλει να προστατεύσει τον δημόσιο χώρο συμμετοχής που επιτρέπει στις πληττόμενες κοινότητες και στους εκπροσώπους τους να ακούγονται.
Ωστόσο, η διαφαινόμενη συρρίκνωση του χώρου αυτού ίσως να έχει και άλλη εξήγηση: ο αριθμός των ΜΚΟ που γίνονται δεκτές στις COP έχει αυξηθεί κατακόρυφα με τα χρόνια, από μόλις 1.376 στην COP16 το 2010, σε 2.872 στην COP26 το 2020 και 3.907 στην περσινή COP30.
Παρότι το CAN εκπροσωπεί αρκετές από αυτές, η συνεχώς αυξανόμενη λίστα συμμετεχόντων σημαίνει ότι οι περιορισμένες χρονοθυρίδες για ενημερώσεις Τύπου μοιράζονται πλέον σε πολύ μεγαλύτερο αριθμό οργανώσεων.
«Η ισχυρή αύξηση της συμμετοχής της κοινωνίας των πολιτών συνεπάγεται ορισμένες ήπιες προσαρμογές, ώστε να διασφαλιστεί ότι και οι φωνές των μικρότερων οργανώσεων –ιδίως από τον Παγκόσμιο Νότο– θα έχουν μια δίκαιη ευκαιρία να ακουστούν», δηλώνει στο Euronews Earth εκπρόσωπος της Γραμματείας για την Κλιματική Αλλαγή του ΟΗΕ.
«Χαιρετίζουμε τον συνεχιζόμενο διάλογο για αυτά τα ζητήματα και οι ομάδες μας εργάζονται σκληρά ώστε οι εγκαταστάσεις συνεντεύξεων Τύπου –που μεταδίδονται ζωντανά στο παγκόσμιο κοινό– να λειτουργούν πλήρως και να είναι διαθέσιμες σε όλα τα Μέρη στις COP, καθώς και στις περιβαλλοντικές ΜΚΟ, μαζί με τις οκτώ ακόμη ομάδες συμφερόντων που πρέπει να εξυπηρετούνται από αυτές τις εγκαταστάσεις, συμπεριλαμβανομένων των Αυτόχθονων Πληθυσμών, της Ομάδας Γυναικών και Φύλου, του τομέα γεωργίας και αγροδιατροφής, των επιχειρήσεων και της βιομηχανίας, της τοπικής αυτοδιοίκησης, της ερευνητικής κοινότητας και των ανεξάρτητων ΜΚΟ, των νέων και των συνδικάτων», προσθέτει.
Οι λομπίστες πετρελαίου και φυσικού αερίου κυριαρχούν στις αντιπροσωπείες στα κλιματικά συνέδρια COP
Την ίδια στιγμή, αυξάνεται και ο αριθμός των λομπιστών υπέρ του πετρελαίου που συμμετέχουν σε αυτού του είδους τις συναντήσεις. Ανάλυση του 2025 από τον συνασπισμό Kick Big Polluters Out (KBPO) κατέδειξε ότι ένας στους 25 συμμετέχοντες στην COP30 ήταν λομπίστας των ορυκτών καυσίμων, ποσοστό αυξημένο κατά 12% σε σχέση με τις συνομιλίες του 2024 στο Μπακού του Αζερμπαϊτζάν.
Σύμφωνα με το KBPO, πρόκειται για τη μεγαλύτερη συγκέντρωση λομπιστών των ορυκτών καυσίμων –που ορίζονται από τον συνασπισμό ως οργανισμοί που χρηματοδοτούν ή ωφελούνται από την παρεμπόδιση της κλιματικής δράσης– σε COP από τότε που ξεκίνησε την καταγραφή των συμμετεχόντων, το 2021.
Ως γραμματεία των COP, η UNFCCC δεν ελέγχει ποια πρόσωπα επιλέγουν οι κυβερνήσεις ως αντιπροσώπους τους, έχει όμως τα τελευταία χρόνια λάβει μέτρα για τη βελτίωση της διαφάνειας.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται η δημοσιοποίηση στο διαδίκτυο υπολογιστικών φύλλων με τα ονόματα των επίσημων συμμετεχόντων. Τα τελευταία χρόνια περιλαμβάνεται επίσης το λεγόμενο «party overflow», δηλαδή τα επιπλέον άτομα που εγγράφονται στο πλαίσιο της επίσημης κυβερνητικής αντιπροσωπείας μιας χώρας χωρίς να ανήκουν στην κύρια διαπραγματευτική ομάδα, όπως εκπρόσωποι της κοινωνίας των πολιτών ή λομπίστες.
Πάνω σε αυτή τη βάση, οι αντιπροσωπείες υποχρεούνται πλέον να δηλώνουν τη σχέση τους με τα προτεινόμενα μέλη και να αναφέρουν τον φορέα προέλευσης κάθε υποψηφίου.
Στα εθελοντικά μέτρα που θεσπίστηκαν το 2025 περιλαμβάνεται η ενθάρρυνση των μη κρατικών φορέων να γνωστοποιούν τις πηγές χρηματοδότησης της συμμετοχής τους. Καλούνται επίσης να δηλώσουν αν η παρουσία τους συνάδει με τις αρχές της Γραμματείας και της Συμφωνίας των Παρισίων – η επιλογή να μην απαντήσουν μπορεί από μόνη της να είναι αποκαλυπτική.
Το μεγάλο πρόβλημα βίζας της Βόννης
Πολλές κυβερνήσεις υποστηρίζουν ότι οι διαπραγματεύσεις χρειάζονται έναν ελεγχόμενο χώρο για να είναι αποτελεσματικές, όμως ο Baboucarr Nyang από το CAN Africa λέει στο Euronews Earth ότι υπάρχει «βαθύ χάσμα ανάμεσα σε ένα ήσυχο δωμάτιο και ένα κλειστό δωμάτιο».
«Οι διαπραγματεύσεις μπορούν να είναι συγκεντρωμένες στον στόχο και ταυτόχρονα δίκαιες», προσθέτει. «Όταν όμως είναι σταθερά οι Αφρικανοί αντιπρόσωποι, οι κάτοικοι των νησιών του Ειρηνικού και οι εκπρόσωποι των κοινοτήτων στην πρώτη γραμμή που βλέπουν τις βίζες τους να απορρίπτονται, καθυστερούν στα σύνορα ή αποκλείονται λόγω εξωφρενικών τιμών στα ξενοδοχεία, ενώ οι αντιπροσωπείες των πλούσιων χωρών φτάνουν χωρίς ούτε ένα εμπόδιο, αυτό δεν είναι διαχείριση διαδικασίας. Είναι αποκλεισμός με γραφειοκρατική επίφαση.»
Τα εμπόδια στις βίζες για κλιματικές συναντήσεις δεν είναι ούτε νέα ούτε αποκλειστικό πρόβλημα της Βόννης. Το Γερμανικό Ινστιτούτο Ανάπτυξης και Βιωσιμότητας (IDOS) εκφράζει ανησυχίες ήδη από το 2008 για τον αποκλεισμό εκπροσώπων από τις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες από τις κλιματικές διαπραγματεύσεις του ΟΗΕ στην Ευρώπη λόγω καθυστερήσεων στα έγγραφα.
Στην περσινή κλιματική συνάντηση στη Βόννη, 223 αντιπρόσωποι από την Αφρική και την Ασία αντιμετώπισαν δυσκολίες στο να λάβουν εγκαίρως, ή και καθόλου, βίζα. Εικοσιπέντε αιτήσεις απορρίφθηκαν εξ αρχής, 167 δεν εξετάστηκαν ποτέ και 37 υπέστησαν σημαντικές καθυστερήσεις.
Λόγω αυτού του προβλήματος, Μπουρούντι, Καμερούν, Αίγυπτος, Μαρόκο και Ρουάντα έμειναν χωρίς ούτε έναν εκπρόσωπο, και η κατάσταση μόνο επιδεινώνεται. Σύμφωνα με το IDOS, τα καταγεγραμμένα περιστατικά αντιπροσώπων που αντιμετώπισαν δυσκολίες με τη βίζα τους αυξήθηκαν στα 298.
Αν και θεωρητικά οι συμμετέχοντες θα έπρεπε να λαμβάνουν βίζα βάσει της διαπίστευσής τους, στην πράξη εναπόκειται στη χώρα υποδοχής να τις εκδώσει εγκαίρως.
Το γερμανικό Υπουργείο Εξωτερικών δεν ανταποκρίθηκε άμεσα σε ερώτημα σχετικά με τις καθυστερήσεις στην επεξεργασία των αιτήσεων βίζας.
Γνωρίστε τους ακτιβιστές για το κλίμα που μένουν εκτός των κλιματικών συνομιλιών του ΟΗΕ
Η Randa Khaled, από την αιγυπτιακή περιβαλλοντική οργάνωση Greenish, είναι μία μόνο από τους πολλούς ακτιβιστές για το κλίμα που πιθανότατα θα χάσουν τις διαπραγματεύσεις, επειδή η αίτησή της για βίζα δεν θα εξεταστεί έγκαιρα.
Η Khaled απέκτησε διαπίστευση από την UNFCCC, υπέβαλε αίτηση για βίζα –καταβάλλοντας 150 ευρώ–, έκανε τις ταξιδιωτικές της προετοιμασίες και κατέθεσε εγκαίρως τα δικαιολογητικά, όμως η συμμετοχή της παραμένει αβέβαιη.
Λέει στο Euronews Earth ότι είναι «συντετριμμένη» από τον όγκο των εκκρεμών αιτήσεων βίζας και προσθέτει: «Αυτό που κάνει την κατάσταση ακόμη πιο απογοητευτική είναι ότι οι κλιματικές διαπραγματεύσεις επαναλαμβάνουν διαρκώς ότι στηρίζονται στην ένταξη, την ισότητα και τη συμμετοχή.»
«Όταν όμως εκπρόσωποι από χώρες όπως η Αίγυπτος δεν μπορούν να έχουν φυσική πρόσβαση στους χώρους όπου λαμβάνονται οι αποφάσεις, αυτές οι αρχές αρχίζουν να μοιάζουν υπό όρους αντί για καθολικές.»
Οι οικονομικές συνέπειες είναι επίσης «σημαντικές» για την Khaled: «Για πολλές οργανώσεις βάσης και πρωτοβουλίες νέων, οι πόροι είναι ήδη περιορισμένοι. Κάθε καθυστερημένη βίζα, κάθε αναβλημένο ραντεβού και κάθε αβεβαιότητα συνεπάγεται πραγματικό οικονομικό κόστος, το οποίο οι πλουσιότερες οργανώσεις από ανεπτυγμένες χώρες μπορούν συχνά ευκολότερα να απορροφήσουν.»
Η Khaled υποστηρίζει ότι το διαρκές αυτό πρόβλημα αντιβαίνει στην καρδιά της παγκόσμιας κλιματικής διακυβέρνησης, τονίζοντας ότι η κινητικότητα και η πρόσβαση πρέπει να αντιμετωπίζονται ως αναπόσπαστο μέρος της ίδιας της κλιματικής δικαιοσύνης.
Το Euronews Earth πληροφορήθηκε επίσης ότι σε μια εργαζόμενη της Powershift Africa, η οποία ζει στη Γκάνα, απορρίφθηκε η αίτηση για γερμανική βίζα.
«Φανταστείτε να περνάτε μήνες προετοιμαζόμενοι για να εκπροσωπήσετε την κοινότητά σας στη σημαντικότερη κλιματική συνάντηση του κόσμου και στο τέλος να σας γυρίζουν πίσω στην πρεσβεία ή να μην λαμβάνετε καν απάντηση», λέει ο Nyang.
«Αυτή είναι η πραγματικότητα για πάρα πολλούς Αφρικανούς αντιπροσώπους. Όταν οι άνθρωποι που ζουν καθημερινά με πλημμύρες, ξηρασίες και επισιτιστική ανασφάλεια δεν μπορούν να μπουν στην αίθουσα, πώς μπορεί κανείς να χαρακτηρίσει δίκαια τα αποτελέσματα;
Η εμπιστοσύνη δεν χτίζεται σε αποστειρωμένες κοινότητες. Χτίζεται όταν ένας Ουγκαντός αγρότης, μια Κενυάτισσα ψαράς ή ένας κτηνοτρόφος από το Σαχέλ βλέπει κάποιον που του μοιάζει, που έχει ζήσει τα ίδια βιώματα, να κάθεται σε εκείνο το τραπέζι.»
Το άρθρο αυτό έχει τροποποιηθεί ώστε να αντανακλά την αυξανόμενη συμμετοχή ΜΚΟ στις COP.