Στις μεγάλες πόλεις το σκυρόδεμα κρατά τη ζέστη, και ούτε η νύχτα φέρνει πραγματική δροσιά. Υποφέρουν άνθρωποι, ζώα, φυτά. Οι ειδικοί λένε ότι υπάρχουν λύσεις, αρκεί η κατάσταση να ληφθεί σοβαρά.
Καθόλου νέο, εδώ και καιρό είναι σαφές πόσο επιδεινώνεται η ποιότητα ζωής στις πόλεις, ιδίως το καλοκαίρι, όταν η ζέστη γίνεται χρόνο με τον χρόνο όλο και πιο ανυπόφορη σε όλη την Ευρώπη. Τα φετινά κύματα καύσωνα καθιστούν ξανά αναπόφευκτο να αντιμετωπίσουμε το γεγονός ότι οι συνεχώς επεκτεινόμενες πόλεις μας λειτουργούν σαν καζάνια μέσα στην ήδη αφόρητη ζέστη.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Γνωστό φαινόμενο, με δική του ονομασία
Η ουσία του φαινομένου της αστικής θερμικής νησίδας είναι ότι το μικροκλίμα των πυκνά δομημένων, καλυμμένων με σκληρές επιφάνειες αστικών περιοχών είναι αισθητά, ακόμη και κατά 2-10 βαθμούς Κελσίου, θερμότερο από εκείνο των γύρω περιοχών που καλύπτονται από βλάστηση.
Πίσω από αυτή τη διαδικασία κρύβονται πολλοί παράγοντες.
- **Υλικά που απορροφούν θερμότητα παντού:**Οι δρόμοι, οι στέγες και τα κτίρια είναι φτιαγμένα από σκούρο άσφαλτο, σκυρόδεμα και τούβλα, υλικά που απορροφούν την ηλιακή ακτινοβολία την ημέρα και τη νύχτα την επανεκπέμπουν συνεχώς στο περιβάλλον τους.
- **Δεν υπάρχουν αρκετά φυτά:**Τα δέντρα και το έδαφος ψύχουν τον αέρα μέσω της εξάτμισης της υγρασίας. Στις πόλεις το σκυρόδεμα και η άσφαλτος σφραγίζουν το έδαφος, τα νερά της βροχής απομακρύνονται γρήγορα και αυτή η φυσική ψυκτική επίδραση χάνεται.
- **Τεχνητή παραγωγή θερμότητας:**Τα αυτοκίνητα, τα εργοστάσια και η κλιματιστική και θερμαντική λειτουργία των κτιρίων εκπέμπουν συνεχώς θερμότητα στην ατμόσφαιρα της πόλης.
- **Οι φυσικοί διάδρομοι του ανέμου οικοδομούνται:**Οι ψηλές πολυκατοικίες και οι ουρανοξύστες επιβραδύνουν ή εμποδίζουν την φυσική κίνηση του ανέμου, γεγονός που δεν επιτρέπει τη γρήγορη ανανέωση του θερμού αέρα.
Όλα αυτά επηρεάζουν τα τρία τέταρτα του ευρωπαϊκού πληθυσμού, ποσοστό που διαρκώς αυξάνεται. Οι θερμικές νησίδες δεν κάνουν απλώς τη ζωή δυσάρεστη, μπορεί να αποδειχθούν και επικίνδυνες. Οι υψηλές θερμοκρασίες προκαλούν προβλήματα υγείας, όπως θερμοπληξία και αναπνευστικές δυσκολίες, και τροφοδοτούν συνεχώς την υπερθέρμανση της ατμόσφαιρας.
Ο κλιματισμός δεν είναι λύση
Παρότι για τους περισσότερους κατοίκους των πόλεων ο κλιματισμός είναι η απάντηση στην ολοένα πιο ανυπόφορη θερινή ζέστη, προσφέρει μόνο προσωρινή ανακούφιση και μακροπρόθεσμα λειτουργεί προς την αντίθετη κατεύθυνση. Αν συνυπολογιστούν και οι ανεμιστήρες, η τεχνητή ψύξη του αέρα αντιστοιχεί στο 10% της παγκόσμιας κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας, της οποίας η παραγωγή συμβάλλει σημαντικά στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου και στην παγκόσμια υπερθέρμανση.
Σύμφωνα με την ερευνήτρια κλίματος Ντιάνα Ούργκε-Βόρσατς, το πιο σημαντικό είναι να περιοριστούν όσο γίνεται οι τσιμεντένιες επιφάνειες στις πόλεις και στη θέση τους να φυτευτούν δέντρα, γρασίδι και θάμνοι ως φυσικοί ρυθμιστές της θερμοκρασίας.
Τα δέντρα και άλλα πράσινα φυτά απελευθερώνουν υδρατμούς, κάτι που από μόνο του βελτιώνει την αίσθηση της θερμοκρασίας, ενώ ταυτόχρονα προσφέρουν σκιά τόσο στους ανθρώπους όσο και στο έδαφος. Οι έρευνες δείχνουν ότι η φύτευση δέντρων στις πόλεις μπορεί, ανάλογα με τις τοπικές συνθήκες, να μειώσει τη θερμοκρασία κατά 2°C έως 10°C.
Εξίσου σημαντική είναι η τεχνητή σκίαση εκεί όπου δεν είναι δυνατή η φύτευση. Πάνω από στάσεις τραμ και λεωφορείων, ακόμη και πάνω από ολόκληρους δρόμους, πρέπει να κατασκευάζονται σκίαστρα, κάτι για το οποίο υπάρχουν πολλά παραδείγματα σε όλο τον κόσμο. Για τον σκοπό αυτό πρέπει να χρησιμοποιούνται όσο γίνεται πιο ελαφριά υλικά, που δεν απορροφούν το ηλιακό φως. Μεγάλη βοήθεια προσφέρει και το βάψιμο των στεγών σε λευκό, ενώ οι δρόμοι, τα πεζοδρόμια και τα πάρκινγκ μπορούν επίσης να καλυφθούν με ανακλαστικά υλικά.
Θεωρείται πλέον αυτονόητο ότι η ανάπτυξη των δημόσιων συγκοινωνιών είναι καθοριστικός παράγοντας για τη μείωση των εκπομπών ρύπων. Αν χάρη σε αυτήν λιγότεροι άνθρωποι χρησιμοποιούν αυτοκίνητο, χρειάζονται λιγότεροι δρόμοι και χώροι στάθμευσης και κατά συνέπεια μειώνεται η έκταση των τσιμεντένιων επιφανειών στις πόλεις.
Η ερευνήτρια υπογράμμισε επίσης ότι στην καθημερινότητα έχουμε συνήθειες που επιβαρύνουν το περιβάλλον χωρίς να το συνειδητοποιούμε.
Καθόμαστε και σκρολάρουμε
Παρότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και συνολικά το διαδίκτυο μοιάζουν άυλα, πίσω από κάθε like, βίντεο και κοινοποίηση κρύβεται τεράστια κατανάλωση ενέργειας.
Τα data centers που εξυπηρετούν εικόνες, βίντεο υψηλής ανάλυσης και αλγορίθμους λειτουργούν 24 ώρες το 24ωρο. Η λειτουργία και η συνεχής ψύξη αυτών των τεράστιων εγκαταστάσεων απαιτούν τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας. Όσο λιγότερα δεδομένα ζητάμε, τόσο μειώνεται η επιβάρυνση των servers και η κατανάλωση ρεύματος.
Η κατανάλωση ψηφιακού περιεχομένου ευθύνεται παγκοσμίως για εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα αντίστοιχες με εκείνες της συνολικής αεροπορικής κίνησης. Υπάρχουν μεγάλες διαφορές και ανάμεσα στις εφαρμογές. Το TikTok παράγει περίπου 2,63 γραμμάρια CO₂ ανά λεπτό χρήσης και ανά χρήστη, λόγω των συνεχώς φορτωμένων βίντεο. Το Instagram ευθύνεται επίσης για περίπου 1,5 γραμμάριο CO₂ το λεπτό. Το Facebook βασίζεται λιγότερο στα βίντεο και έτσι παράγει μόνο περίπου 0,79 γραμμάρια διοξειδίου του άνθρακατο λεπτό.
Το καθημερινό σκρολάρισμα ενός μέσου χρήστη (συνολικά σε διάφορες πλατφόρμες) μπορεί σε ετήσια βάση να αντιστοιχεί σε έως και 60 κιλά CO₂, ποσότητα που ισοδυναμεί με τις εκπομπές ενός ταξιδιού αρκετών εκατοντάδων χιλιομέτρων με αυτοκίνητο.
Σε όλα αυτά προστίθεται η ολοένα πιο σοβαρή ξηρασία
Στην Ουγγαρία η έλλειψη νερού στο έδαφος βρίσκεται ήδη σε επίπεδα που παλαιότερα εμφανίζονταν προς τα τέλη Αυγούστου. Σύμφωνα με τους ειδικούς, με τέτοιες καιρικές συνθήκες η φετινή χρονιά θα ξεπεράσει το ρεκόρ του 2022. Και σε ξεραμένο έδαφος, όσο κι αν η αστική χωροταξία προβλέπει φύτευση, χωρίς νερό δεν αντέχουν για πολύ ούτε τα λουλούδια και το γκαζόν, ούτε τα δέντρα.
Ο Σάντορ Μπάρντοτς, επικεφαλής αρχιτέκτονας τοπίου της Βουδαπέστης, γράφει σε ανάρτησή του στο Facebook: «Σε μια δεκαετία αυτό μπορεί να σημαίνει ότι θα χάσουμε το 40% των μεγάλων δέντρων μας, τα οποία σήμερα αντιστοιχούν στο 95% της αστικής φυλλικής μάζας. Την ίδια στιγμή τα δέντρα ηλικίας κάτω των 10 ετών, λόγω των περιόδων ξηρασίας, δεν μπορούν να αναπτυχθούν σωστά· χωρίς τεχνητή άρδευση δεν θα μπορούσαμε καν να τα κρατήσουμε στη ζωή».
Ο ειδικός περιγράφει αναλυτικά έναν φαύλο κύκλο, στο τέλος του οποίου η Βουδαπέστη «σε μια δεκαετία θα έχει χάσει το 40% των μεγάλων δέντρων της», δηλαδή τα δέντρα που σήμερα αποτελούν το 95% της φυλλικής μάζας της πόλης. Τα δέντρα κάτω των 10 ετών δεν μπορούν να αναπτυχθούν σωστά λόγω των ξηρών περιόδων και χωρίς άρδευση δεν θα επιβίωναν.
Ο μακρόχρονος αγώνας των δέντρων
Κατά τον Σάντορ Μπάρντοτς, στη Βουδαπέστη η κατάσταση στον λόφο Γκέλερτ δείχνει καλύτερα από οπουδήποτε σε ποιο στάδιο βρίσκεται η διαδικασία που μακροπρόθεσμα οδηγεί σε μαζική καταστροφή των δέντρων.
«Η απουσία υγρασίας από το έδαφος “καίει” και το μικροβίωμά του: ζωτικοί συμβιωτικοί πληθυσμοί μυκήτων και βακτηρίων μαραίνονται, η δροσιά εξαφανίζεται και η ξηρότητα του αέρα αναγκάζει τα φυτά να επιβραδύνουν ή να σταματήσουν τη διαπνοή. Τα στόματα των φύλλων κλείνουν σταδιακά, η φυσική ψύξη παύει, οι μεταβολικές διαδικασίες επιβραδύνονται, η κόμη προετοιμάζεται για μια κατάσταση “χειμέριας νάρκης”. Σε ένα σημείο το φυτό “αποφασίζει”: για να επιβιώσει αραιώνει την κόμη του, αρχίζει να ρίχνει τα φύλλα, φθινοπωρινά χρώματα εμφανίζονται μέσα στο καλοκαίρι· αντιδρά στην έλλειψη βροχών σαν να είχε ήδη έρθει ο Νοέμβριος. Ο ψεύτικος χειμώνας κρατά μέχρι την περίοδο της αφθονίας βροχοπτώσεων, δηλαδή μέχρι τον Σεπτέμβριο, τον Οκτώβριο, ώστε να τον διαδεχθεί μια ψεύτικη άνοιξη, όταν το δέντρο επιχειρεί να βγάλει νέα κόμη, σε ορισμένα σημεία και νέα άνθη, τα οποία όμως προς το τέλος του φθινοπώρου θα παγώσουν».
Η HungaroMet προειδοποιεί ότι στη Βουδαπέστη τα κύματα καύσωνα δεν γίνονται μόνο πιο συχνά, αλλά διαρκούν περισσότερο και είναι κάθε χρόνο πιο έντονα. Από την άποψη της επιβάρυνσης του φυσικού περιβάλλοντος και των κατοίκων, καθοριστικός παράγοντας είναι και η διάρκεια της ζέστης. Τα τελευταία χρόνια έχει φανεί ότι ο καύσωνας δεν μετριέται πια σε ημέρες, αλλά σε εβδομάδες.
Σύμφωνα με τις τρέχουσες προβλέψεις, τις επόμενες εβδομάδες δεν αναμένεται σημαντική βροχόπτωση, γι’ αυτό και οι ειδικοί εκτιμούν ότι η ξηρασία και όλα τα συνοδά φαινόμενά της θα επιδεινωθούν.