Από την αχρωματοψία μέχρι τα γυναικεία ρούχα, τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης πρέπει να εξασφαλίζουν ότι κανείς δεν μένει πίσω ή αποκλεισμένος.
«Η κλιματική αλλαγή κάνει τις καταιγίδες πιο έντονες και πιο επικίνδυνες, αλλάζει την πορεία τους και φέρνει ολοένα και περισσότερους ανθρώπους στο πεδίο δράσης τους», σύμφωνα με την πρόσφατη WorldRiskReport (πηγή στα Αγγλικά).
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Σύμφωνα με την έκθεση, οι καταιγίδες προκαλούν τις μεγαλύτερες οικονομικές ζημιές από όλα τα ακραία φυσικά φαινόμενα, με τις φτωχότερες οικονομίες να πλήττονται δυσανάλογα πιο σκληρά σε σύγκριση με τις πλούσιες βιομηχανοποιημένες χώρες. Κατατάσσονται επίσης τρίτες ως προς τον αριθμό των θυμάτων, μετά τους σεισμούς και τις ακραίες υψηλές ή χαμηλές θερμοκρασίες.
Η κλιματική αλλαγή κάνει τις καταιγίδες χειρότερες;
Η ετήσια έκθεση, που συντάχθηκε από τη γερμανική συμμαχία ΜΚΟ Bündnis Entwicklung Hilft και το Institute for International Law of Peace and Armed Conflict (IFHV) του Ruhr University Bochum, εστιάζει φέτος στις καταιγίδες ως ένα από τα πιο συχνά και καταστροφικά φυσικά φαινόμενα παγκοσμίως.
«Βλέπουμε αύξηση στο ποσοστό των πιο ισχυρών καταιγίδων», λέει η Δρ Friederike Otto, επιστήμονας του κλίματος και συνιδρύτρια του World Weather Attribution (WWA), η οποία μιλά στην έκθεση.
Όπως λέει, για αυτό ευθύνεται η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή, που προκαλείται από την καύση ορυκτών καυσίμων, με τα αέρια του θερμοκηπίου να θερμαίνουν την ατμόσφαιρα και τους ωκεανούς.
«Όταν ένας τροπικός κυκλώνας αναπτύσσεται υπό αυτές τις πιο θερμές συνθήκες, έχει πρόσβαση σε περισσότερη ενέργεια, γεγονός που αυξάνει την ένταση των ανέμων και των βροχοπτώσεων που τον συνοδεύουν», σημειώνει η Δρ Otto.
Τροφοδοτούμενοι από ζεστά θαλάσσια νερά, οι τροπικοί κυκλώνες εξαπλώνονται σε περιοχές που μέχρι τώρα δεν αντιμετώπιζαν τέτοια φαινόμενα, μετακινούνται προς τους πόλους, όπως φάνηκε όταν ο τυφώνας Ophelia έπληξε την Ιβηρική Χερσόνησο και την Ιρλανδία το 2017.
Οι υψηλότερες θερμοκρασίες των ωκεανών καθιστούν επίσης πιο συχνή τη ραγδαία ενίσχυση των καταιγίδων, κάτι που δυσκολεύει την εφαρμογή προειδοποιήσεων, αναφέρει η έκθεση.
Η άνοδος της θερμοκρασίας δεν κάνει μόνο τις καταιγίδες πιο καταστροφικές, αλλά προσθέτει και νέους κινδύνους, όπως αυξημένο κίνδυνο πλημμυρών, διάβρωσης και κατολισθήσεων σε παράκτιες περιοχές λόγω της ανόδου της στάθμης της θάλασσας.
Παράλληλα, τα συστήματα συναγωγικών καταιγίδων, που περιλαμβάνουν από συνηθισμένες καταιγίδες έως μακρόβιες υπερκυψέλες, εμφανίζουν αυξημένες βροχοπτώσεις εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής, καθώς ο θερμότερος αέρας συγκρατεί περισσότερη υγρασία.
Ποιες χώρες κινδυνεύουν περισσότερο από τις καταιγίδες;
Μόλις δέκα χώρες συγκεντρώνουν το μεγαλύτερο μέρος της παγκόσμιας έκθεσης σε καταιγίδες: οι Φιλιππίνες, το Μεξικό, η Μαδαγασκάρη, ο Μαυρίκιος, η Ιαπωνία, η Κίνα, η Μικρονησία, οι ΗΠΑ, η Νότια Κορέα και η Αυστραλία, σύμφωνα με τον Δείκτη Κινδύνου Καταιγίδων της έκθεσης, ο οποίος αξιολόγησε 193 χώρες.
Μόνο δύο ευρωπαϊκές χώρες κατατάσσονται στις 100 πιο εκτεθειμένες, όσον αφορά τη φυσική έκθεση και την κοινωνική ευαλωτότητα: η Πορτογαλία (69η θέση) και η Ουκρανία (96η).
Παρότι οι τροπικοί κυκλώνες είναι σπάνιοι στην Ευρώπη, οι εξωτροπικοί κυκλώνες είναι πολύ πιο συχνοί. Αναπτύσσονται πάνω από τη θάλασσα, αλλά είναι πολύ ασθενέστεροι. Παρ' όλα αυτά επηρεάζουν σημαντικά τον καιρό στην ξηρά: «Ιδίως στη Βόρεια Ευρώπη βλέπουμε αύξηση στον αριθμό αυτών των καταιγίδων, γεγονός που σημαίνει ότι οι χειμώνες έχουν γίνει πολύ πιο βροχεροί», λέει η Δρ Otto.
Ο κίνδυνος από καταιγίδες δεν κατανέμεται ομοιόμορφα, με τις παράκτιες πόλεις και τα νησιά να είναι τα πιο ευάλωτα. «Πόλεις όπως η Νέα Υόρκη και η Βοστόνη, ή το Πεκίνο και το Τόκιο θα δουν τροπικούς κυκλώνες στο μέλλον», υπογραμμίζει η Δρ Otto.
Ο ευρύτερος Δείκτης Παγκόσμιου Κινδύνου, που μετρά τον συνολικό κίνδυνο καταστροφών από όλα τα φυσικά φαινόμενα, περιλαμβάνει 13 ευρωπαϊκές χώρες στις 100 πρώτες, με την Τουρκία να είναι η μόνη στην πρώτη πενηντάδα, στην 38η θέση.
Στις 100 πρώτες βρίσκονται επίσης η Ιταλία (51η), η Ελλάδα (56η), η Ισπανία (58η), η Γαλλία (78η), η Αλβανία (81η), η Πολωνία (82η), η Πορτογαλία (86η), το Ηνωμένο Βασίλειο (89ο), η Κροατία (92η), το Βέλγιο (94ο), η Ολλανδία (96η) και η Γερμανία (99η).
Η σημασία και οι περιορισμοί των συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης
«Η σημασία τους στο μέλλον [των καταιγίδων] δεν έγκειται μόνο στη φυσική τους ένταση, αλλά και στο πόσο καλά οι κοινωνίες προσαρμόζονται, μέσω ανθεκτικών υποδομών, βελτιωμένων προβλέψεων, συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης και προσπαθειών για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής», αναφέρει η Δρ Otto.
Για να είναι αποτελεσματικές, οι προειδοποιήσεις πρέπει να διατυπώνονται με σαφήνεια, να φτάνουν σε περιθωριοποιημένες ομάδες και να λαμβάνουν υπόψη νοικοκυριά που χρειάζονται ενεργή βοήθεια για να απομακρυνθούν.
«Τα συστήματα προειδοποίησης για καταιγίδες πρέπει να μειώνουν τις ευαλωτότητες, όχι απλώς να παρακολουθούν τους κινδύνους», αναφέρεται στην έκθεση, που προτρέπει στη χρήση συστημάτων προειδοποίησης για όλες τις ευαλωτότητες (All-Vulnerability Warning Systems, AVWS), τα οποία «λαμβάνουν υπόψη όλους τους κινδύνους, όλες τις χρονικές κλίμακες και όλους τους ανθρώπους». Αυτά μπορούν να συμπεριλάβουν τα πάντα, από τον περιορισμό της κινητικότητας λόγω κοινωνικών κανόνων ένδυσης για τις γυναίκες, μέχρι τον κίνδυνο λανθασμένης ανάγνωσης χαρτών λόγω αχρωματοψίας.
Η έκθεση επισημαίνει επίσης ότι τα συστήματα προειδοποίησης εστιάζουν συνήθως στον άνεμο, παραβλέποντας τους μεγαλύτερους κινδύνους για τη ζωή, τις πλημμύρες και τα κύματα καταιγίδας. Επειδή οι καταιγίδες συχνά ενισχύονται απότομα λίγο πριν χτυπήσουν την ακτή, οι κίνδυνοι αυτοί είναι δύσκολο να προβλεφθούν. Η χρήση συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης πολλαπλών κινδύνων (multi-hazard early warning systems, MHEWS), τα οποία λαμβάνουν υπόψη τη θερμοκρασία του αέρα, το είδος των κατακρημνίσεων, την ποσότητα βροχής, την ταχύτητα και την κατεύθυνση του ανέμου, τον πάγο, τους κεραυνούς και τους ανεμοστρόβιλους, μπορεί να βοηθήσει.
Πώς αλλιώς μπορούν οι χώρες να προετοιμαστούν για πιο έντονες καταιγίδες;
Παρότι οι κρατικές, πανεθνικές πολιτικές προστασίας είναι απαραίτητες για τον περιορισμό της καταστροφικής επίδρασης των καταιγίδων, η προετοιμασία απέναντι σε καταστροφές σε επίπεδο κοινότητας βοηθά να καλυφθούν τα κενά, για παράδειγμα όταν οι άνθρωποι δεν έχουν πρόσβαση σε ραδιόφωνο ή κινητό τηλέφωνο.
Η ασφάλιση μπορεί επίσης να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο μετά από μια καταιγίδα. Στον Παγκόσμιο Βορρά καλύπτει πλέον περίπου το ήμισυ όλων των ζημιών από καταιγίδες, ενώ στον Παγκόσμιο Νότο είναι συχνά ανύπαρκτη ή οικονομικά απρόσιτη για πολλούς. Αυτό τείνει να επιβραδύνει τις προσπάθειες ανασυγκρότησης και μπορεί να οδηγήσει σε μια «σπείρα φτώχειας» που διαρκεί γενιές, όπως προειδοποιεί η έκθεση.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, η άτυπη αλληλοβοήθεια και η κοινή χρήση πόρων αναγκάζονται συχνά να καλύψουν τα κενά, αλλά οι διαθέσιμοι πόροι τείνουν να εξαντλούνται σε μια κρίση.
Πέρα από τις βελτιώσεις στα συστήματα προειδοποίησης και την παροχή βοήθειας μετά από καταστροφές, η μείωση των εκπομπών θα μπορούσε με τη σειρά της να επιβραδύνει την ενίσχυση των καταιγίδων λόγω της κλιματικής αλλαγής.
«Οι σημερινές επιπτώσεις φτάνουν ήδη στα όρια αυτού στο οποίο μπορούν να προσαρμοστούν οι κοινωνίες, όπως είδαμε με τον τυφώνα Melissa το 2025», λέει η Δρ Otto. «Γι' αυτό ο περιορισμός της υπερθέρμανσης στους 1,5°C είναι κρίσιμης σημασίας ώστε οι κοινωνίες να έχουν μια ευκαιρία προσαρμογής».