Το φόρουμ, που διοργάνωσε το Κέντρο Ισλαμικού Πολιτισμού στο Ουζμπεκιστάν, συγκέντρωσε 300 εκπροσώπους από 50 χώρες. Οι συζητήσεις εστίασαν στην ευθύνη για τη διαστρέβλωση του Ισλάμ, την ανεξαρτησία των ΜΜΕ και τη στενότερη σχέση Ευρώπης–Κεντρικής Ασίας.
Το Διεθνές Φόρουμ Μέσων Ενημέρωσης «Ισλαμικός πολιτισμός: μια νέα ματιά - νέες ανακαλύψεις», που διοργανώθηκε από το Κέντρο Ισλαμικού Πολιτισμού στο Ουζμπεκιστάν, έφερε στην Τασκένδη έναν κύκλο συζητήσεων που ξεπερνά τα όρια της ίδιας της εκδήλωσης.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Περίπου 300 επαγγελματίες των μέσων ενημέρωσης, ερευνητές, εκδότες, κινηματογραφιστές και ειδικοί στην τεχνολογία από περίπου 50 χώρες συζήτησαν πώς αποτυπώνονται η ιστορία και η κληρονομιά των ισλαμικών κοινωνιών, πώς αμφισβητούνται τα στερεότυπα και πώς παλιές πηγές μπορούν να γίνουν επίκαιρες για νέο κοινό.
Οι διοργανωτές συνέδεσαν τον ευρύτερο σκοπό του φόρουμ με την ομιλία του προέδρου Σαβκάτ Μιρζιγιογέφ το 2017 στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, όταν απέρριψε τις προσπάθειες να ταυτιστεί το Ισλάμ με τη βία και την αιματοχυσία και πρότεινε ψήφισμα για τον «Διαφωτισμό και τη θρησκευτική ανεκτικότητα», που εγκρίθηκε την επόμενη χρονιά.
Το φόρουμ μετέφερε αυτή τη γενική ιδέα σε συζητήσεις για τα μέσα ενημέρωσης, την τεκμηρίωση, την τεχνολογία και την ερμηνεία της ιστορίας.
Ισλαμοφοβία, γνώση και ευθύνη
Ο Φιρντάβς Αντουκχαλίκοφ, διευθυντής του κέντρου, υποστήριξε ότι οι παρερμηνείες γύρω από το Ισλάμ πρέπει να αντιμετωπίζονται με γνώση και εξήγηση και όχι με αντιπαράθεση.
«Στον χώρο των μέσων δεν πρέπει να μιλάμε για να αντιπαρατεθούμε, αλλά για να εξηγήσουμε», είπε. «Η πιο αποτελεσματική απάντηση στην ισλαμοφοβία είναι ο διαφωτισμός. Η ισχυρότερη απάντηση στις παρερμηνείες είναι η αλήθεια. Το πιο αποτελεσματικό όπλο απέναντι στην άγνοια είναι η γνώση».
Ο Αντουκχαλίκοφ στάθηκε επίσης στην επιστημονική και πολιτιστική ιστορία των ισλαμικών κοινωνιών, υποστηρίζοντας ότι πρέπει να παρουσιάζεται πιο συστηματικά και με βάση την έρευνα και τα τεκμήρια.
Ο Χασάνμπεϊ Κοντού, επικεφαλής του τουρκικού εκδοτικού οίκου Mega Basım, πρόσθεσε μια ακόμη διάσταση στη συζήτηση. Υποστήριξε ότι οι στρεβλές αντιλήψεις δεν μπορούν απλώς να αποδοθούν στην Ευρώπη ή στη σύγχρονη Δύση.
«Το Ισλάμ παρερμηνεύεται και παρουσιάζεται λάθος, σκόπιμα ή ασυνείδητα – και σε αυτό συμπεριλαμβάνω και τους ίδιους τους μουσουλμάνους», είπε ο Κοντού. «Δεν αρκεί να κατηγορούμε τους Ευρωπαίους ή τον σύγχρονο κόσμο. Ως μουσουλμάνος, πώς παρουσιάζεις ο ίδιος το Ισλάμ; Πώς το έχεις κατανοήσει; Ίσως πρέπει πρώτα να δούμε τις δικές μας αδυναμίες».
Η κάλυψη μιας περιοχής που η Ευρώπη έχει παραμελήσει για χρόνια
Το ζήτημα της εκπροσώπησης επεκτάθηκε και στο ίδιο το Ουζμπεκιστάν και την Κεντρική Ασία.
Ο Σερζόντ Ασάδοφ, εκπρόσωπος Τύπου του προέδρου του Ουζμπεκιστάν, είπε σε ξένους δημοσιογράφους ότι δεν τους ζητείται απλώς να μιλούν θετικά για τη χώρα.
«Σας καλούμε να τη δείτε με τα δικά σας μάτια, να μιλήσετε με τον κόσμο, να κάνετε ερωτήσεις και να βγάλετε τα δικά σας συμπεράσματα», είπε.
Στην ίδια ομιλία, ο Ασάδοφ αναφέρθηκε και στον αντίκτυπο της τεχνητής νοημοσύνης στη δημοσιογραφία. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί, όπως είπε, να διευρύνει τις δυνατότητες των δημοσιογράφων, αλλά δεν μπορεί να τους αντικαταστήσει, προσθέτοντας ότι, όποιες κι αν είναι οι τεχνολογικές αλλαγές, η αλήθεια, η αμεροληψία, η συνείδηση και το συμφέρον των ανθρώπων πρέπει να παραμένουν στο επίκεντρο.
Ο διευθύνων σύμβουλος του Euronews, Κλάους Στρουντς, ενέταξε αυτή τη συζήτηση σε ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό πλαίσιο. Θύμισε ότι η Κεντρική Ασία απουσίαζε για χρόνια από τον ευρωπαϊκό δημόσιο διάλογο, εμφανιζόμενη κυρίως σε ρεπορτάζ για καταστροφές ή σε ρομαντικοποιημένες ιστορίες για τον Δρόμο του Μεταξιού.
«Αυτό ήταν τότε μια αλαζονική και τυφλή στάση», είπε.
Οι θεσμικοί δεσμοί έχουν ενισχυθεί τα τελευταία χρόνια. Τον Απρίλιο του 2025 πραγματοποιήθηκε στη Σαμαρκάνδη η πρώτη σύνοδος ΕΕ – Κεντρικής Ασίας, όπου οι δύο πλευρές αναβάθμισαν τη σχέση τους σε στρατηγική εταιρική συνεργασία.
Για τον Στρουντς, αυτή η στροφή αποτυπώνει την αυξανόμενη οικονομική, πολιτική και πολιτιστική σημασία της Κεντρικής Ασίας για την Ευρώπη. «Ήρθε η ώρα να κοιτάξουμε ξανά προς Ανατολάς», είπε.
Η αυξημένη προσοχή, υποστήριξε, πρέπει να βασίζεται σε ανεξάρτητη δημοσιογραφία. Οι δημοσιογράφοι οφείλουν να βρίσκονται επί τόπου, να μεταφέρουν όσα βλέπουν και να δίνουν στο κοινό αρκετά στοιχεία ώστε να διαμορφώνει τη δική του άποψη.
«Δεν βρισκόμαστε εδώ για να τους διδάξουμε. Βρισκόμαστε για να τους ενημερώσουμε».
Ευρώπη και Κεντρική Ασία: δεσμοί που κρατούν εδώ και αιώνες
Το φόρουμ ενέταξε τη σημερινή προσέγγιση σε ένα πολύ μακρύτερο ιστορικό πλαίσιο ανταλλαγών ανάμεσα στην Ευρώπη, την Κεντρική Ασία και τον ευρύτερο κόσμο του Δρόμου του Μεταξιού.
Ο Ιταλός ερευνητής Dr Μάριο Ταδέι, ειδικός στα χειρόγραφα και τις εφευρέσεις του Λεονάρντο ντα Βίντσι, μίλησε για αυτό που ο ίδιος αποκαλεί «Δρόμο του Μεταξιού της γνώσης», έναν όρο με τον οποίο περιγράφει τη διαδρομή των επιστημονικών ιδεών από την Κίνα, μέσω της Μέσης Ανατολής, προς την Ευρώπη της Αναγέννησης.
Μιλώντας για τη δυτική οπτική πάνω στην ιστορία της επιστήμης, ο Ταδέι είπε: «Πιστεύουμε ότι τα εφευρέσαμε όλα, αλλά αυτό δεν ισχύει».
Ο Dr Ταδέι αναφέρθηκε στους μεσαιωνικούς μηχανικούς Al-Muradi και Al-Jazari ως μέρος μιας ευρύτερης ιστορίας μηχανικών και επιστημονικών ανταλλαγών.
Μια διαφορετική σύνδεση προέκυψε μέσα από την εκδότρια Σαρλότ Κράμερ. Ο Ισπανός απεσταλμένος Ρουί Γκονθάλεθ ντε Κλαβίχο στάλθηκε από τον βασιλιά Ερρίκο Γ΄ της Καστίλης στον Τιμούρ και έφτασε στη Σαμαρκάνδη το 1404, αφήνοντας μια λεπτομερή καταγραφή του ταξιδιού. Η Κράμερ παρουσίασε ένα εκδοτικό εγχείρημα βασισμένο σε αυτή την ιστορική πηγή.
«Ήδη βλέπουμε έναν πολύ ισχυρό δεσμό από την Ευρώπη προς την Κεντρική Ασία», είπε, παραπέμποντας τόσο στον Δρόμο του Μεταξιού όσο και στον διπλωματικό διάλογο.
Το φόρουμ εξέτασε επίσης πώς τέτοιο υλικό μπορεί να φτάσει στο σημερινό κοινό. Οι παρουσιάσεις περιλάμβαναν βιβλία, ντοκιμαντέρ, ψηφιακά άβαταρ, εμβυθιστικές πλατφόρμες και άλλα νέα μέσα για την παρουσίαση ιστορικών προσώπων και πηγών.
Ο Ούγγρος στέλεχος των μέσων ενημέρωσης Αλπάρ Κατό συνόψισε αυτή την προσέγγιση ως τον συνδυασμό «κάτι σύγχρονου με μια παλιά, παραδοσιακή ιστορία».
Ήδη ο ίδιος ο χώρος αντανακλούσε μεγάλο μέρος αυτής της συζήτησης. Το φόρουμ πραγματοποιήθηκε στο κέντρο στην Τασκένδη, όπου ιστορική έρευνα, εκδόσεις και νέα εγχειρήματα στα μέσα ενημέρωσης παρουσιάζονται πλάι πλάι.
Ο Φιρντάβς Αντουκχαλίκοφ, διευθυντής του κέντρου, συνοψισε αυτή τη φιλοδοξία στην ομιλία του: «Η ιστορία πρέπει να μιλά. Η πολιτιστική κληρονομιά πρέπει να επικοινωνεί με τους ανθρώπους. Το παρελθόν πρέπει να εμπνέει τη σημερινή γενιά σε νέες ανακαλύψεις».